- Dünya Bankası Türkiye Ülke Direktörü Humberto Lopez:
- 'Kamu kalkınma bankaları aracılığıyla ticari finansman açığının kapatılması, yatırımı hazır projelerin finansal kapanışa ulaşmasını sağlayarak Türk sanayisinin rekabet gücünü destekleyecek, ulusal enerji güvenliğini güçlendirecek ve yenilenebilir enerji değer zinciri boyunca yerel istihdam yaratacaktır'

ANKARA (AA) - Dünya Bankası, Türkiye'nin yenilenebilir enerji piyasasını büyütmek, rüzgar enerjisi ve ticari ölçekli batarya depolama yatırımlarına desteği genişletmek üzere 400 milyon avro (468,4 milyon dolar) tutarında ilave finansmanı onayladığını bildirdi.

Bankadan yapılan açıklamada, 2024'te onaylanan ve ülkenin alçak gerilimli dağıtık güneş enerjisi piyasasında güçlü bir ivme yaratan ilk fazın başarısı üzerine inşa edilen Dağıtık Enerjiye Geçişin Hızlandırılması Programı'nın kapsamının genişletildiği belirtildi.

Genişleyen finansmanın, Türkiye'nin garantisi altında, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası AŞ (TKYB) ve Türkiye Sınai Kalkınma Bankası AŞ'ye (TSKB) sağlanan iki adet 200 milyon avro tutarında IBRD krediden oluştuğuna işaret edilen açıklamada, 'Sonuç odaklı finansman modeliyle uygulanan programda, ödemeler önceden belirlenen hedeflere ulaşıldıkça ve bağımsız olarak doğrulandıkça yapılmaktadır. Yeni faz ile programın kapsamı, dağıtık güneş enerjisi yatırımlarının yanı sıra kara tipi rüzgar enerji projelerini ve yeni nesil Batarya Enerji Depolama Sistemleri (BESS) yatırımlarını da içerecek şekilde genişletilmektedir.' ifadesi kullanıldı.

Açıklamada, Türkiye'nin son 10 yılda yenilenebilir enerji hedeflerini önemli ölçüde yükselttiği, en güncel Yenilenebilir Enerji Yol Haritasının, 2035'e kadar toplam rüzgar ve güneş kurulu gücünü 120 bin megavat seviyesine çıkarmayı ve batarya depolama kapasitesinde büyük artış sağlamayı öngördüğüne işaret edilerek, şunlar kaydedildi:

'Güçlü yenilenebilir enerji potansiyeline ve Avrupa Birliği'nin 2026'da yürürlüğe giren Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması'na (CBAM) yanıt olarak artan ticari ve sanayi talebine rağmen, dağıtık rüzgar ve batarya depolama yatırımları için uzun vadeli finansmana erişim halen sınırlıdır. Yerel ticari bankalar, kısa vadeli yükümlülük yapıları nedeniyle bu yüksek sermaye gerektiren yatırımları finanse etmekte zorluk yaşamaktadır.'

Ayrıca açıklamada, genişletilen programın bu sorunlara yönelik vade uyumsuzluğunu gidermek amacıyla kalkınma bankaları aracılığıyla uzun vadeli finansman sağlamak, yeni şebeke teknolojilerine ilişkin riskleri değerlendirebilecek piyasa kapasitesi ve finansal uzmanlık geliştirmek, özel sektör yatırımlarını teşvik ederek ticari finansmanı harekete geçirmek olarak tarif edilen yöntemleri ele aldığı vurgulandı.

Erken dönem piyasa risklerini üstlenmesi ve kredi vadelerini uzatması sayesinde programın yenilenebilir enerji kapasitesinde 1579 megavat artış, 392 megavatsaat batarya depolama kapasitesinin desteklenmesi, 405 milyon dolara kadar özel sektör finansmanının mobilize etmesinin beklendiğinin altı çizilen açıklamada, şu bilgiler paylaşıldı:

'Türkiye'ye yönelik finansman, programın toplam kaynak çerçevesinde önerilen 2,96 milyar dolar tutarındaki artışın bir parçası olup, bölge genelinde yenilenebilir enerji yatırımlarının daha da genişletilmesine imkan tanımaktadır. Bu bölgesel bilgi paylaşımı, Dünya Bankası'nın Avrupa ve Orta Asya Enerji Bilgi Ağı (EKN) aracılığıyla desteklenmektedir. 21 ülkeden 180'den fazla enerji sektörü uzmanını bir araya getiren bu platform, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği alanlarında oluşturulan uygulama toplulukları sayesinde Türkiye gibi ülkelerde geliştirilen başarılı piyasa yaklaşımları, düzenleyici gelişmeler ve teknik çözümlerin bölge genelinde paylaşılmasını sağlamaktadır.'

Açıklamada görüşlerine yer verilen Dünya Bankası Türkiye Ülke Direktörü Humberto Lopez, batarya depolama ve dağıtık rüzgar yatırımlarının ölçeklendirilmesinin, Türkiye'nin enerji şebekesini geleceğe hazırlamak açısından bir sonraki kritik adım olduğunu belirterek, 'Kamu kalkınma bankaları aracılığıyla ticari finansman açığının kapatılması, yatırımı hazır projelerin finansal kapanışa ulaşmasını sağlayarak Türk sanayisinin rekabet gücünü destekleyecek, ulusal enerji güvenliğini güçlendirecek ve yenilenebilir enerji değer zinciri boyunca yerel istihdam yaratacaktır.' değerlendirmesinde bulundu.

Dünya Bankası Avrupa ve Orta Asya Altyapı Bölge Direktörü Charles Cormier ise 'Türkiye, ECARES programı açısından öncü bir rol üstlenmektedir. Çatı ve ticari ölçekli güneş enerjisi, kara tipi rüzgar ve batarya depolama alanlarında elde edilen başarılar sayesinde Türkiye, elektrik şebekelerinin modernizasyonu, yenilenebilir enerji entegrasyonu ve enerji güvenliğinin güçlendirilmesi açısından bölge genelinde yaygınlaştırılabilecek iyi uygulama örnekleri ve bilgi birikimi oluşturmaktadır.' ifadesini kullandı.

Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat), Avro Bölgesi ve Avrupa Birliği'nin (AB) mayıs ayı enflasyonu nihai verilerini açıkladı.

Buna göre, Avro Bölgesi'nde nisanda yüzde 3 olan yıllık enflasyon, mayısta yüzde 3,2'ye çıktı. Enflasyon, mayısta aylık bazda ise yüzde 0,1 oldu.

Piyasa beklentisi de enflasyonun geçen ay yıllık bazda yüzde 3,2, aylık bazda yüzde 0,1 olacağı yönündeydi.

Avro Bölgesi'nde mayısta çekirdek enflasyon ise yıllık bazda yüzde 2,6, aylık bazda yüzde 0,3 seviyesinde ölçüldü.

Mayıs ayında enflasyondaki artış büyük ölçüde hizmet sektörü ve enerji ürünleri fiyatlarının yükselişinden kaynaklandı.

AB'de ise yıllık enflasyon mayısta yüzde 3,3 olurken, aylık enflasyon yüzde 0,1 seviyesinde belirlendi.

Enflasyon, mayısta geçen yılın aynı ayına göre Almanya'da yüzde 2,7, Fransa'da yüzde 2,8, İtalya'da yüzde 3,2 ve İspanya'da yüzde 3,6 olarak gerçekleşti.

Yılmaz, Ticaret Bakanlığının destekleriyle Türkiye Müteahhitler Birliği (TMB) tarafından başkentte bir otelde düzenlenen, 'İnşaat Zirvesi Türkiye' programında yaptığı konuşmada, inşaat sektörünün ekonominin büyüme ve kalkınma sürecinde önemli, özel bir konuma sahip olduğunu söyledi.

İnşaat sektörünün büyümeye katkı sunarken diğer taraftan enflasyonla mücadele programına da önemli katkılar sunduğunu belirten Yılmaz, gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 6'sını oluşturan sektörün, diğer sektörler üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri dikkate alındığında bu oranın daha yüksek olduğunu ifade etti.

Cevdet Yılmaz, Türkiye ekonomisi 2002-2025 döneminde yıllık ortalama yüzde 5,3 oranında büyürken, inşaat sektörünün yüzde 6,8 büyüdüğünü, geçen yıl ekonomi yüzde 3,6 oranında büyürken sektörün yüzde 10,8'lik performansı gösterdiğini bildirdi.

Bu yılın ilk çeyreğinde de büyümesini sürdüren sektörün, ivmesini korumaya devam ettiğini, sektörde doğrudan istihdam edilen kişi sayısının 2,2 milyonun üzerine ulaştığını aktaran Yılmaz, 'Türk müteahhitlik firmaları bugüne kadar 138 ülkede toplam 563 milyar dolara yakın proje üstlenmiş durumda, dünyanın en büyük uluslararası müteahhitlik firmaları sıralamasında firma sayısı bakımından Çin'den sonra ikinci konumdayız. Dünyanın en büyük 250 uluslararası müteahhitlik firması listesinde 45 Türk firması yer alıyor, bu küresel düzeyde ulaştığımız seviyeyi çok açık bir şekilde gösteriyor.' diye konuştu.

Yılmaz, yapı malzemeleri sektörünün geçen yıl 35,5 milyar dolara ulaşan ihracatıyla, ülkenin dış ticaret performansına önemli katkılar sunduğunu, toplam mal ihracatının yaklaşık yüzde 13'ünü gerçekleştiren sektörün üretim kapasitesi, pazar çeşitliliği ve yüksek katma değerli yapısıyla küresel pazarlardaki konumunu güçlendirdiğini kaydetti.

Gelecek dönem savaşların bittiği bir ortamda bölgede yeniden inşa çalışmalarının hızlanacağına ve bunun da sektöre yeni perspektifler açacağına inandığını dile getiren Yılmaz, sözlerini şöyle sürdürdü:

'Bu çerçevede hükümet olarak da her zaman müteahhitlerimizin ve yapı sektörümüzün yanında olduğumuzu ifade etmek istiyorum. İhracatçılarımızı fuar desteklerinden tasarım desteklerine, TURQUALITY programından sektörel ticaret heyetlerine kadar geniş bir yelpazede Ticaret Bakanlığımızın öncülüğünde destekliyoruz. Amacımız, yüksek katma değer üreten, teknoloji odaklı, yenilikçi ve küresel ölçekte rekabet gücü yüksek bir inşaat ve yapı ekosistemini geliştirmektir.'

'Kentsel dönüşüm bir tercih değil, yaşam kurtaran bir zorunluluk'

Cevdet Yılmaz, inşaat sektöründe de bir dönüşüm yaşandığını, özellikle dijital teknolojilerde yaşanan gelişmelerin, yapay zeka başta olmak üzere yeni yatay teknolojilerin inşaat sektörünü derinden etkilediğini aktardı.

Türkiye olarak dijital ve yeşil dönüşümü kalkınma stratejilerinin merkezine aldıklarını vurgulayan Yılmaz, şöyle devam etti:

'İnşaat ve yapı ekosistemi de aynı anlayışla şekillenmek durumunda. Bu yaklaşım, şehirlerimizin geleceği açısından da belirleyici konumdadır. Bir taraftan şehirlerimizi inşa edeceğiz, bir taraftan da afet riskleriyle karşı karşıya olan bir ülkeyiz. Afetler olduktan sonra değil, olmadan riskleri yönetmemiz çok önemli. Her alanda olduğu gibi, kriz yönetmek istemiyorsanız riskleri yönetmeniz lazım. Dolayısıyla şehirlerimizdeki riskli alanların dönüşümü çok kıymetli. Kentsel dönüşüm ve diğer altyapı dönüşümü konusunda bazen gereksiz birçok tartışma da duyuyoruz. Şunu açık ve net bir şekilde söylememiz lazım, bu dönüşüm bir tercih değil, yaşam kurtaran bir zorunluluk. Dolayısıyla bu büyük dönüşümü gerçekleştirmek durumundayız. Burada da yine inşaat sektörümüze çok önemli görevler düşüyor.

Akıllı şehir uygulamalarından gelişmiş yapı teknolojilerine, dijital altyapılardan sürdürülebilir ulaşım sistemlerine kadar geniş bir alanda atılacak adımlar, şehirlerimizin dayanıklılığını ve gücünü artıracaktır. Aynı şey uluslararası alanda da geçerli. Önümüzdeki dönemde bağlantısallık ve dayanıklılık kavramı çok ön plana çıkıyor. 'En düşük maliyetle nerede üretim yaparım?' anlayışının yerine, riskleri azaltarak, dayanıklılığımı artırarak, tedarik sistemlerimi çeşitlendirerek 'Nerede üretim yaparım?' anlayışı daha fazla ön plana çıkıyor.'

'Önemli kazançlar sağlayacağımız bir döneme giriyoruz'

Türkiye'nin Asya, Avrupa ve Afrika kıtasının ortasında yer aldığına işaret eden Yılmaz, şu değerlendirmede bulundu:

'Bu üç kıtanın ortasında, bağlantısallığı yüksek bir ülke olarak Zengezur Koridoru'ndan Kalkınma Yolu'na, Hicaz Demiryolu'na varıncaya kadar birçok imkanımız, perspektifimiz var. Bunları sadece yol ve demir yolu projeleri olarak düşünmeyin. Bu güzergahlar aynı zamanda yeni enerji güzergahları, yeni dijital güzergahlar, yeni ticaret rotaları olarak düşünülmek durumunda. Dolayısıyla bu bağlantısallık çerçevesinde çok farklı bir perspektifimiz olduğunu söyleyebilirim. Savaşlar bölgedeki ülkelere de Türkiye'ye de ekonomik olarak maliyetler getirdi. Ama inşallah orta vadede çok daha önemli kazançlar sağlayacağımız bir döneme giriyoruz. Bunu da hep birlikte değerlendirmek durumundayız. Türkiye Yüzyılı vizyonumuz doğrultusunda güçlü mühendislik birikimimizi, üretim kapasitemizi, müteahhitlik tecrübemizi ve teknoloji dönüşüm kabiliyetimizi daha ileriye taşıyacağız. Bunu da inşaat sektörümüze ve yapı malzemelerine yansıtacağız.'

Yılmaz, dijital dönüşümden yeşil dönüşüme, yenilikçi yapı malzemelerinden ileri inşaat teknolojilerine uzanan bu değişim sürecini sektör için bir fırsata dönüştürmeye kararlı olduklarını dile getirdi.

Konuşmaların ardından, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz ve beraberindekiler alandaki stantları ziyaret etti.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) yetkilileri, ABD ile İran arasında varılan barış anlaşmasının, enflasyondaki daha belirgin bir artışı engellese bile kendilerini faiz oranlarını daha da artırmaktan alıkoymayacağının sinyalini veriyor.

ECB Başkanı Christine Lagarde dahil olmak üzere politika yapıcılar Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatlarının yeniden başlaması ihtimalini memnuniyetle karşılarken, halihazırda önemli bir ekonomik tahribatın yaşandığını ve geçen haftaki faiz artırımı kararından pişmanlık duymadıklarını ifade ediyor.

Ana endişe, üretim kapasitesini geri kazanmanın, altyapıyı onarmanın ve gemilerin yeniden sefere başlamasının zaman alacağı. Bu sırada stokları yeniden inşa etme çabaları ham petrol fiyatlarını yüksek tutacak.

Yönetim Konseyi Üyesi Peter Kazimir, yüksek enerji maliyetlerinin beklenenden daha uzun süre gündemde kalabileceğini belirterek, yeni duyurulan ABD-İran barış çerçevesine rağmen Orta Doğu'daki hasarın bir gecede ortadan kaldırılamayacağını vurguluyor. Yetkililerin temel endişesini, üretim kapasitesinin geri kazanılmasının, altyapının onarılmasının ve gemilerin yeniden seyre başlamasının zaman alacak olması oluşturuyor. Bu süreçte stokları yeniden inşa etme çabalarının ham petrol fiyatlarını yüksek tutacağı tahmin ediliyor.

21 ülkeden oluşan euro bölgesi için risk, şirketlerin ve çalışanların satış fiyatlarını artırarak ve daha yüksek ücret talep ederek tepki vermesi ve bu durumun enflasyonu %2 hedefinin çok üzerinde tutması olarak görülüyor. Çoğu analist politika yapıcıların daha fazla adım atmasını beklerken, piyasa oyuncuları da mevduat faizinde bu yıl en az bir çeyrek puanlık artışla %2.5 seviyesine çıkılması yönünde fiyatlama yapıyor.

JP Morgan ekonomisti Greg Fuzesi'ye göre, bir barış anlaşması ihtimali 'ECB üzerindeki baskıyı azaltıyor. Ancak bu, faiz artırma baskısının önemli ölçüde azaldığı anlamına gelmiyor.' Fuzesi, geçen haftaki artışın ardından Eylül'de bir adım daha beklediğini ve risklerin yıl sonundan önce 'üçüncü bir artışa doğru mütevazı bir şekilde eğilimli olduğunu' yazdı.

Portekiz Merkez Bankası Başkanı Alvaro Santos Pereira, enerjiyle ilgili durumun normale dönmesinin zaman alacağını savunurken, Letonyalı mevkidaşı Martins Kazaks birden fazla şokun birbirini izleme ve üst üste binme eğilimine dikkat çekerek mevcut şokun henüz etkisini tamamlamadığını söylüyor. Bundesbank Başkanı Joachim Nagel ise enerji fiyatlarını düşürmeyi amaçlayan ve süresi dolan maliye politikası önlemlerinin önümüzdeki aylarda enflasyonu desteklemeye devam edebileceğini ifade ediyor.

Savaşın zirve yaptığı dönemde varil başına yaklaşık 110 dolar olan petrol fiyatları 80 doların altına gerilemiş bulunuyor. Bloomberg Economics, anlaşmanın kesinleşmesi ve uygulanması durumunda fiyatların 70 ile 75 dolar aralığına gevşeyebileceğini öngörüyor. Ancak bu seviye savaş öncesine göre hala yüksek kalırken, ECB Başekonomisti Philip Lane fiyatlardaki gerilemenin güçlü enflasyon baskılarını engellemeyeceği konusunda endişelerini dile getiriyor. Lane, 4 aydır yüksek seyreden enerji fiyatlarının enflasyonun %3'ün üzerinde olacağını gösterdiğini, bu yıl ve gelecek yıl gıda, mal ve hizmetler üzerinde dolaylı etkilerin görüleceğini belirtiyor.

Goldman Sachs Baş Avrupa Ekonomisti Jari Stehn, ECB'nin tepki verme ihtiyacının bu hafta toplanacak olan Fed veya İngiltere Merkez Bankası'na göre muhtemelen daha yüksek olduğunu vurguluyor. Stehn, ECB'nin İran savaşının patlak vermesinden önce faizleri nötr seviyeye indirdiğini ve ekonomi üzerinde yavaşlatıcı bir etki yaratmak istiyorsa faizleri artırması gerektiğini ekliyor. Ayrıca ECB'nin tarihsel olarak enerji şoklarına çok daha tutarlı tepki verdiğini ve manşet enflasyon %2 hedefinin önemli ölçüde üzerine çıktığında genellikle yanıt verdiğini, çünkü Fed'in aksine tek görevinin fiyat istikrarı olduğunu hatırlatıyor.

IEA'nın Petrol Piyasası Raporu'na göre, küresel petrol arzı ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının ülkenin petrol ihracatını kısıtlamasıyla mayısta bir önceki aya kıyasla günlük yaklaşık 600 bin varil azalarak 94 milyon 470 bin varile geriledi.

Söz konusu seviye, ABD ile İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarından önceki döneme kıyasla günlük yaklaşık 13 milyon 600 bin varil azalışı ifade ediyor.

Mayısta Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) ve OPEC dışı bazı üretici ülkelerden oluşan OPEC+ grubunun üretimi bir önceki aya göre günlük yaklaşık 1 milyon 120 bin varil azalarak 35 milyon 920 bin varile inerken, OPEC+ dışı günlük arz 530 bin varil artışla 58 milyon 540 bin varile yükseldi. Artışta biyoyakıt üretimi ile ABD ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden gelen daha yüksek arz etkili oldu.

Bu yıl küresel arzda günlük 3,9 milyon varil düşüş hesaplanıyor

Rapora göre, küresel petrol arzının bu yıl geçen yıla kıyasla günlük yaklaşık 3 milyon 900 bin varil azalarak 102 milyon 379 bin varile gerilemesi bekleniyor.

OPEC+ üretiminin bu yıl önceki yıla göre günlük yaklaşık 4 milyon 700 bin varil azalışla 42 milyon 120 bin varile gerileyeceği, OPEC+ dışı üretimin ise günlük yaklaşık 820 bin varil artışla 60 milyon 250 bin varile yükseleceği tahmin ediliyor.

ABD/İsrail-İran Savaşı nedeniyle kapanan Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören ABD-İran geçici anlaşmasının, yaklaşık 4 ay süren kesintilerin ardından arz akışlarında kademeli normalleşmeye ve ihracatın aşamalı olarak yeniden başlamasına zemin hazırlaması bekleniyor.

Körfez üretimindeki toparlanmaya paralel olarak küresel petrol arzının 2027'de güçlü bir artışla günlük yaklaşık 8 milyon varil artışla 110 milyon 350 bin varile ulaşacağı öngörülüyor.

IEA, söz konusu projeksiyonların ABD ile İran arasındaki çerçeve anlaşmaya dayandığını, ancak Hürmüz Boğazı'ndan sevkiyatların yeniden başlatılmasına ilişkin mekanizmalarda hala 'kritik ancak tartışmalı' unsurlar bulunduğunu, bu nedenle aşağı yönlü risklerin sürdüğünü belirtiyor.

Petrol talebi artış öngörüsü aşağı yönlü revize edildi

Rapora göre, küresel petrol talebine ilişkin artış beklentisi de aşağı yönlü revize edildi. IEA, bu yıla ilişkin küresel petrol talebindeki artış tahminini önceki öngörüsüne göre günlük yaklaşık 700 bin varil aşağı çekti.

Küresel petrol talebinin nisan ve mayıs aylarında belirgin şekilde gerilediği ifade edilen raporda, yüksek akaryakıt fiyatları ve ürün arzındaki kesintiler nedeniyle yılın ikinci çeyreğinde sevkiyatların geçen yıla göre yüzde 4,8 düşmesinin beklendiği ve bunun 2020'den bu yana ilk çeyreklik küresel daralma olacağı belirtildi.

Buna göre, küresel petrol talebinin bu yıl geçen yıla kıyasla günlük yaklaşık 1 milyon 120 bin varil azalarak 103 milyon 290 bin varile gerilemesi bekleniyor.

Talebin 2027'de ise Körfez arzındaki normalleşmeyle birlikte yeniden hızlanacağı ve günlük yaklaşık 2 milyon varil artışla 105 milyon 300 bin varile ulaşacağı öngörülüyor.

Öte yandan raporda, 2027 görünümünün jeopolitik riskler, ateşkesin sürdürülebilirliği ve küresel ekonomide savaş kaynaklı etkiler nedeniyle önemli belirsizlikler içerdiği vurgulandı.

Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından edinilen bilgiye göre, Fidan, Moskova'da Rusya Güvenlik Konseyi Sekreteri Şoygu ile görüştü.

Tebliğle, Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yerdeğiştirme Yönetmeliği'nin ekinde yer alan ilçe sınıflarını düzenleyen cetvelde değişiklik yapıldı.

Buna göre, Aydın'ın Didim, Kocaeli'nin Dilovası, Manisa'nın Alaşehir ve Sakarya'nın Sapanca ilçeleri 1. sınıf olarak tespit edildi.

Hatay'ın Arsuz, Mardin'in Artuklu, Samsun'un 19 Mayıs ve Trabzon'un Yomra ilçeleri 2. sınıf; Edirne'nin Enez ve İpsala, Samsun'un Kavak ile Trabzon'un Arsin ilçeleri 3. sınıf olarak belirlendi.

Afyonkarahisar'ın İhsaniye, Artvin'in Yusufeli, Balıkesir'in Marmara, Eskişehir'in Mihalıççık, Hatay'ın Hassa, Kastamonu'nun Daday, Tokat'ın Pazar, Trabzon'un Çaykara ve Yozgat'ın Saraykent ilçeleri 4. sınıf oldu.

Adana'nın Saimbeyli, Samsun'un Asarcık, Sivas'ın Altınyayla ve Trabzon'un Dernekpazarı ilçeleri 5; Diyarbakır'ın Hazro ve Kocaköy ilçeleri ise 6. sınıf olarak belirlendi.

Vali yardımcıları sayısında değişiklik yapıldı

Tebliğle, yönetmeliğin ekinde yer alan vali yardımcıları sayısı cetveli de yeniden düzenlendi.

Buna göre, İstanbul'da vali yardımcısı sayısı 25, Ankara'da 20, İzmir'de 14, Hatay'da 11 oldu.

Adana, Antalya, Aydın, Balıkesir, Bursa, Diyarbakır, Eskişehir, Gaziantep, Mersin, Kocaeli, Konya, Manisa, Kahramanmaraş, Muğla ve Sakarya'da 10 vali yardımcısı bulunmasına karar verildi.

Adıyaman, Malatya ve Samsun'da vali yardımcısı sayısı 9, Bolu; Erzurum, Isparta, Kayseri, Ordu, Tekirdağ, Trabzon ve Şanlıurfa'da 8; Afyonkarahisar, Çanakkale, Edirne, Elazığ, Erzincan, Hakkari, Mardin, Van ve Yalova'da 7 olarak belirlendi.

Ağrı, Amasya, Artvin, Bilecik, Bingöl, Çankırı, Çorum, Denizli, Giresun, Kars, Kırklareli, Kütahya, Muş, Nevşehir, Niğde, Siirt, Sivas, Tunceli, Uşak, Karaman, Kırıkkale, Batman, Şırnak, Kilis, Zonguldak, Osmaniye ve Düzce'de vali yardımcısı sayısı 6 oldu.

Bitlis, Burdur, Gümüşhane, Kastamonu, Kırşehir, Rize, Sinop, Tokat, Yozgat, Aksaray, Bartın, Ardahan, Iğdır ve Karabük'te 5; Bayburt'ta ise 4 vali yardımcısı görev yapacak.

Savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana kalıcı barış için adeta mekik dokuyan Ankara, Orta Doğu'daki gelişmeleri yakından takip ediyor.

MGK toplantısında Vaşington-Tahran hattındaki mutabakatın sahada eksiksiz uygulanması ve müzakere sürecinin başarıyla sonuçlanması için yürütülecek çalışmalar ele alınacak.

ABD-İran anlaşmasına dair provokatif açıklamalar yapan İsrail'in Filistin ve Lübnan'a yönelik saldırıları konuşulacak.

Doğu Akdeniz'de atılacak adımlar görüşülecek

Doğu Akdeniz ve özellikle Kıbrıs'taki provokasyonlar da masada olacak.

Soykırımcı İsrail ile yakınlaşan Rum Yönetimi'nin Fransa ile askeri anlaşma imzalamasını "Ada'da yakılmak istenen fitne ateşi" olarak gören Türkiye, bölgedeki durumu hassasiyetle izliyor.

Toplantıda Türkiye ve Kıbrıs Türk halkının hak ve menfaatlerinin korunması noktasında yapılacaklar konuşulacak.

Terörsüz Türkiye hedefi de kurulun gündeminde. Devletin ilgili kurumları terör örgütünün tasfiye sürecini hızlandıracak farklı yöntemler üzerindeki çalışmasını sürdürüyor.

Hem bu çalışmalar hem de sahadaki son durum toplantıda değerlendirilecek. Suriye ve Irak'taki gelişmeler görüşülecek.

MGK toplantısında Rusya-Ukrayna Savaşı ile 7-8 Temmuz'daki NATO Zirvesi'nin hazırlıklarının masaya yatırılması da bekleniyor.

Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kalın ve NATO İstihbarat ve Güvenlikten Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Scott W. Bray’in katılımıyla gerçekleştirilen etkinlikte, İttifakın değişen güvenlik mimarisi masaya yatırıldı.

NATO 3.0 ve stratejik dayanıklılık vurgusu

MİA Başkanı Prof. Dr. Talha Köse, sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede, programın son derece verimli tartışmalara ev sahipliği yaptığını belirtti.

Köse, etkinliğin "NATO 3.0" perspektifinde değişen güvenlik anlayışını ve istihbaratın İttifak içerisindeki stratejik önemini değerlendirmek açısından önemli bir platform sunduğunu vurguladı.

MİA Başkanı Köse, paylaşımında şunları kaydetti;

Milli İstihbarat Akademisi olarak “NATO Ankara Zirvesi: İstihbarat ve Dayanıklılık” programımızda son derece verimli tartışmalara ev sahipliği yaptık. Ankara'da yapılacak 36'ncı NATO Zirvesi öncesinde gerçekleştirdiğimiz programımız, NATO 3.0 perspektifinde değişen güvenlik anlayışını, istihbaratın İttifak içerisindeki rolünü ve dayanıklılık kavramının stratejik önemini değerlendirmek açısından önemli bir platform sundu.

MİT Başkanımız Büyükelçi Prof. Dr. İbrahim Kalın ve NATO İstihbarat ve Güvenlikten Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Scott W. Bray açılış konuşmalarında uluslararası krizlere karşı stratejik öngörü, kurumsal adaptasyon, teknolojik dönüşüm, istihbarat kapasitesi ve toplumsal dayanıklılığın birlikte ele alınması gerektiğini hatırlattı.

Panellerimizde NATO İttifakı içinde istihbaratın siyasi ve stratejik karar alma süreçlerindeki yeri, istihbarat diplomasisi ve iş birliğinin rolü, yeni teknolojilerin ortaya çıkardığı fırsat ve sınamalar ile dayanıklılık kavramını beraber tartıştık.

Anlamlı hediye: Bedri Rahmi Eyüboğlu mozaiği

Programımızın en özel anlarından biri, Teşkilat Başkanımız Sayın İbrahim Kalın’ın, Türkiye’nin 1960 yılında NATO’ya armağanı olan ve Bedri Rahmi Eyüboğlu tarafından hazırlanan mozaik panonun özel baskısını Sayın Scott W. Bray’e takdim etmesi oldu.

NATO Ankara Zirvesi öncesinde gerçekleşen bu uluslararası fikir alışverişinin, İttifakın istihbarat ve dayanıklılık eksenindeki ortak sınamalarına karşı çözüm arayışlarını desteklemesini umuyoruz.

Güvenlik kaynaklarından edinilen bilgiye göre MİT, Ahmet Kazancı'nın Türkiye'den illegal yollarla Afganistan-Pakistan bölgesine geçerek DEAŞ'ın Horasan Vilayeti yapılanmasına katıldığını ve örgüt kamplarında aktif görev aldığını tespit etti.

Yürütülen istihbari çalışmalar sonucunda Kazancı'nın, daha önce Pakistan'da yakalanarak Türkiye'ye getirilen DEAŞ'ın sözde Türk medya sorumlusu "Abu Yasir Al Turki" kod adlı Özgür Altun ile yakın faaliyet yürüttüğü belirlendi. Özgür Altun'un yakalanmasının ardından Ahmet Kazancı'nın, Altun'un tüm örgütsel sorumluluklarını devraldığı ve örgütün yeni sözde Türkiye medya sorumlusu olarak faaliyetlerini sürdürdüğü saptandı.

Türkiye'ye sızmaya çalıştı

MİT tarafından titizlikle takip edilen Kazancı'nın, Pakistan'da DEAŞ unsurlarına yönelik düzenlenen hava saldırılarından sağ kurtulduğu belirlendi. Bölgedeki eğitimlerini tamamlayan teröristin, illegal yollardan Türkiye'ye giriş yaparak örgütsel faaliyetlerini ve eleman kazanım çalışmalarını burada sürdürmeyi planladığı tespit edildi. Bu tespit üzerine operasyon için düğmeye basan MİT, Ahmet Kazancı'yı sınır bölgesinde düzenlenen nokta operasyonla yakaladı.

İtirafları örgütün planlarını deşifre etti

Gözaltına alınan Ahmet Kazancı, ifadesinde suçunu itiraf ederek örgüt içindeki faaliyetlerine dair detaylı bilgiler verdi. Kazancı ifadesinde; Özgür Altun ile olan bağını ve Türkiye'den bölgeye yapılan militan aktarım trafiğini nasıl yönettiklerini, DEAŞ kamplarında aldığı silahlı ve dini eğitimlerin detaylarını,
Örgütün medya ve propaganda birimindeki görevlerini ve yürüttüğü faaliyetleri tek tek anlattı.

MİT'in gerçekleştirdiği bu operasyonla, DEAŞ'ın Türkiye'ye yönelik olası eylem planlamalarının akamete uğratıldığı, örgütün eleman kazanma ağının deşifre edildiği ve kritik dökümanların ele geçirildiği vurgulandı.

Piyasalar Faizlerin Sabit Kalmasını Bekliyor

Piyasa fiyatlamalarına göre Fed'in politika faizini mevcut yüzde 3,50 - 3,75 aralığında sabit bırakmasına kesin gözüyle bakılıyor. CME FedWatch verileri, faizlerin değiştirilmemesi ihtimalinin yüzde 90'ın üzerinde olduğunu gösteriyor.

Yatırımcılar faiz kararından çok, Fed'in yılın geri kalanına ilişkin vereceği sinyallere odaklanmış durumda. Özellikle karar metnindeki ton değişikliği ve üyelerin güncellenmiş faiz beklentileri piyasaların yönü açısından belirleyici olacak.

Warsh Döneminin İlk Toplantısı

Toplantının öne çıkan başlıklarından biri de Fed'deki liderlik değişimi olacak. Kevin Warsh, 22 Mayıs'ta Fed Başkanlığı görevini Jerome Powell'dan devralmıştı. Böylece Haziran toplantısı, Warsh'ın başkan olarak yöneteceği ilk FOMC toplantısı olacak.

Piyasalar, geçmişte Fed'in iletişim politikalarını eleştiren Warsh'ın para politikasına ve ileriye dönük yönlendirmelere yaklaşımını anlamaya çalışıyor. Analistler, yeni başkanın iletişim tonunun ve basın toplantısındaki açıklamalarının piyasalarda oynaklığı artırabileceğini değerlendiriyor.

ABD-İran Anlaşması Dengeleri Değiştirdi

Fed toplantısı öncesinde piyasalarda dikkat çeken gelişme ise ABD ile İran arasında sağlanan anlaşma oldu. Tarafların yaklaşık üç aydır süren gerilimi sona erdiren uzlaşmaya varması, enerji piyasalarında sert fiyat hareketlerine neden oldu.

Anlaşma sonrasında Brent petrol yüzde 4, WTI ham petrol ise yaklaşık yüzde 5 değer kaybetti. Dolar endeksi ve ABD tahvil faizlerinde de geri çekilme görülürken, Asya borsaları güçlü yükselişlerle güne başladı.

Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki düşüşün kalıcı olması halinde küresel enflasyon baskılarının hafifleyebileceğini ve bunun Fed'in yılın ilerleyen dönemlerinde daha güvercin bir duruş sergilemesine zemin hazırlayabileceğini belirtiyor.

Piyasalar Hangi Mesajları Takip Edecek?

Fed toplantısında yatırımcıların odaklanacağı başlıca başlıklar şunlar olacak:

• Karar metnindeki tonun değişip değişmeyeceği,
• Nokta grafiğinde üyelerin faiz beklentilerindeki güncellemeler,
• Enflasyon ve büyüme tahminlerinde yapılacak revizyonlar,
• Kevin Warsh'ın ilk basın toplantısındaki mesajları.

Sonuç

Piyasaların genel beklentisi Fed'in faizleri sabit tutması yönünde şekillenirken, toplantının asıl etkisinin karar metni, ekonomik projeksiyonlar ve yeni Başkan Kevin Warsh'ın vereceği mesajlardan kaynaklanması bekleniyor. Öte yandan ABD-İran anlaşmasının enerji fiyatları üzerindeki etkisi, yılın ikinci yarısında Fed'in politika görünümünü değiştirebilecek en önemli gelişmeler arasında gösteriliyor.

İSO Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, düzenlediği basın toplantısında, İSO'nun 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu' araştırmasının sonuçlarını açıkladı.

Araştırmaya göre, TÜPRAŞ üretimden satışlarda 698 milyar 789 milyon lirayla listede ilk sırayı alırken, Ford Otomotiv 538 milyar 268 milyon lirayla yine ikinci sıranın sahibi oldu.

Star Rafineri AŞ 327 milyar 854 milyon lirayla üçüncü olurken, önceki yıl 6'ncı sırada bulunan OYAK-Renault 235,5 milyar lirayla 4'üncülüğe yükseldi. Onu 206,3 milyar liralık üretimden satışla Toyota Otomotiv, 165,7 milyar lirayla Arçelik izledi.

Geçen yılki listede ilk 10'da bulunmayan ve 11. sırada yer alan TUSAŞ'ın 140,9 milyar liralık üretimden satışla 7'nciliğe, 16. basamakta bulunan Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı 138,8 milyar lirayla 8'inciliğe, 17. sıradaki ASELSAN'ın 130,2 milyar lirayla 9'unculuğa yükselmesi dikkati çekti.

Mercedes-Benz ise 127 milyar liralık üretimden satışla 12'ncilikten 10'unculuğa yükselerek ilk 10'a girdi.

İSO tarafından hazırlanan 'Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025' araştırmasına göre ilk 10 sanayi kuruluşu şu şekilde:

sürecek...

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), nisan ayına ilişkin hizmet üretim endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre endeks, nisanda geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 2,2 yükseldi.

Alt sektörler incelendiğinde, yıllık bazda konaklama ve yiyecek hizmetleri yüzde 4, bilgi ve iletişim hizmetleri yüzde 13,9, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler yüzde 8,9 artarken ulaştırma ve depolama hizmetleri yüzde 2, gayrimenkul hizmetleri yüzde 3,8, idari ve destek hizmetleri ise yüzde 0,6 düşüş kaydetti.

Hizmet üretim endeksi aylık yüzde 0,6 azaldı

Hizmet üretim endeksi, nisanda bir önceki aya göre, yüzde 0,6 azalış gösterdi.

Alt sektörler incelendiğinde, aylık bazda bilgi ve iletişim hizmetleri yüzde 2,6, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler yüzde 0,5 yükselirken konaklama ve yiyecek hizmetleri yüzde 2,2, ulaştırma ve depolama hizmetleri yüzde 0,9, gayrimenkul hizmetleri yüzde 1,6, idari ve destek hizmetleri ise yüzde 1,1 düşüş kaydetti.

Türkiye İstatistik Kurumu, nisan ayına ilişkin inşaat üretim endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre endeks, nisanda yıllık bazda yüzde 2,1 artış kaydetti.

İnşaatın alt sektörleri incelendiğinde, söz konusu ayda geçen yılın aynı ayına kıyasla bina inşaatı sektörü endeksi aynı kalırken, bina dışı yapıların inşaatı sektörü endeksi yüzde 12,3 ve özel inşaat faaliyetleri sektörü endeksi yüzde 2,7 arttı.

İnşaat üretim endeksi, nisanda aylık bazda da yüzde 0,7 artış gösterdi.

Bina inşaatı sektörü endeksi aylık yüzde 0,9, bina dışı yapıların inşaatı sektörü endeksi yüzde 1,4 artarken, özel inşaat faaliyetleri sektörü endeksi yüzde 0,5 azaldı.

Dün ons fiyatındaki artışa paralel değer kazanan gram altın, günü önceki kapanışın yüzde 0,5 üstünde 6 bin 447 liradan tamamlamıştı.

Bugüne düşüşle başlayan gram altın, saat 09.40 itibarıyla önceki kapanışın yüzde 0,1 altında 6 bin 441 lira seviyesinde bulunuyor. Aynı dakikalar itibarıyla çeyrek altın 10 bin 785 liradan, Cumhuriyet altını da 43 bin 67 liradan satılıyor.

Altının ons fiyatı, bugün yüzde 0,1 azalışla 4 bin 325 dolarda seyrediyor.

Altın fiyatlarındaki yükseliş ABD Merkez Bankasının (Fed) bugünkü faiz kararı toplantısı öncesinde ivme kaybetti.

Fed'in yeni Başkanı Kevin Warsh'ın yöneteceği ilk toplantıdan çıkacak para politikası kararları ile Warsh'ın vereceği mesajların varlık fiyatlarının yönü üzerinde belirleyici olması bekleniyor. Bankanın faiz oranını sabit tutmasına kesin gözüyle bakılırken Warsh'ın ilk sözle yönlendirmelerindeki tonuna dikkat edilecek.

Fed'in bu yıl faiz artırımına gideceğine ilişkin öngörüler altın fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor.

Para piyasalarındaki fiyatlamalarda bankanın aralık ayında yüzde 77 ihtimalle faiz artırımına gideceği tahmin ediliyor.

ABD-İran anlaşmasının cuma günü imzalanacağına ilişkin haber akışına karşın anlaşmanın ayrıntılarının netleşmemesi de altın fiyatlarında dalgalanmaya neden oluyor.

Analistler, bugün yurt içinde veri gündeminin sakin olacağını, yurt dışında ise Fed'in faiz kararının yanı sıra Avro Bölgesi'nde enflasyon, ABD'de perakende satışlar başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirtti.

İngiltere Ulusal İstatistik Ofisi (ONS), mayıs ayına ilişkin enflasyon verilerini açıkladı.

Buna göre, nisanda yüzde 2,8 olan yıllık enflasyon mayısta da değişmedi. Böylece enflasyon, Mayıs 2025'ten sonra görülen en düşük seviyesini korudu. Piyasa beklentisi enflasyonun yüzde 3 seviyesinde gerçekleşeceği yönündeydi.

Yıllık bazdaki çekirdek enflasyon ise mayısta yüzde 2,6'ya çıktı. Hizmet enflasyonu yıllık bazda yüzde 3,7'ye ulaştı.

Çekirdek enflasyon ve hizmet enflasyonu nisanda sırasıyla yüzde 2,5 ve yüzde 3,2 seviyesinde kaydedilmişti.

Enflasyon mayısta ise aylık bazda yüzde 0,2 olarak ölçüldü.

ONS Başekonomisti Grant Fitzner, verilere ilişkin değerlendirmesinde, nisandaki yavaşlamanın ardından enflasyonun mayısta yatay seyir izlediğini belirterek, hava yolu ulaşımı, araç vergileri ve akaryakıt fiyatlarının enflasyonda yukarı yönlü etki yaptığını ve bunun düşük seyreden gıda fiyatlarıyla dengelendiğini ifade etti.

Dün 83,80 dolara kadar yükselen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, günü 78,96 dolardan tamamladı.

Brent petrolün varil fiyatı, bugün saat 09.10 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 0,8 azalarak 78,33 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili de 75,29 dolardan alıcı buldu.

Petrol fiyatlarındaki düşüşte, ABD ile İran arasında geçici anlaşmaya varılabileceği ve bunun ardından Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatının yeniden başlayacağı beklentileri etkili oluyor.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington ile Tahran arasında üzerinde çalışılan mutabakatı 'bölgesel barış anlaşması' olarak nitelendirerek, anlaşmanın İran'ın yanı sıra Körfez ülkeleri, İsrail ve Lübnan'ı da kapsayacağını söyledi.

Vance, İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde anlaşmanın Orta Doğu açısından dönüştürücü sonuçlar doğurabileceğini belirtirken, aksi durumda Tahran'ın ekonomik kazanım elde edemeyeceğini ifade etti. Anlaşmanın sık sık karşılaştırıldığı Marshall Planı'ndan farklı olduğunu vurgulayan Vance, söz konusu çerçevenin Amerikan vergi mükelleflerinin kaynaklarıyla finanse edilmeyeceğini kaydetti.

ABD Başkanı Donald Trump da Fransa'nın Evian-les-Bains kentinde düzenlenen G7 Zirvesi kapsamında Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid Al Nahyan ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarına ilişkin sert mesajlar verdi.

Trump, ABD'nin kontrolüne geçmesi halinde söz konusu uranyumun imha edileceğini belirterek, amaçlarının buna sahip olmak değil, tamamen ortadan kaldırmak olduğunu söyledi.

Hürmüz Boğazı'nın 19 Haziran'a kadar tamamen yeniden açılacağını ifade eden Trump, petrol akışının yeniden başlamasıyla fiyatların gerilediğini, piyasalardaki risk algısının da azaldığını dile getirdi.

Trump ayrıca, İran'la imzalanması planlanan mutabakat zaptının ardından başlayacak 60 günlük süreçte tarafların müzakere başlıklarını sonuçlandırmayı hedeflediğini belirterek, ilişkilerin normalleşmesiyle görüşmelerin hız kazanabileceğini söyledi.

ABD-İran mutabakatı gündemde

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, 15 Haziran'da yaptığı açıklamada ABD ile İran'ın yürütülen müzakereler sonucunda Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların sonlandırılması konusunda mutabakata vardığını duyurmuştu.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi da anlaşmayı doğrulayarak mutabakat zaptının 19 Haziran'da İsviçre'de imzalanacağını açıklamıştı.

Trump daha önce yaptığı açıklamada İran ile barış anlaşmasının tamamlandığını, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını ve ABD'nin deniz ablukasının derhal kaldırılacağını belirtmişti.

Söz konusu gelişmeler piyasa oyuncularının petrol arzına yönelik endişelerini azaltarak fiyatların aşağı yönlü hareketini destekledi.

Petrol piyasasında gözler Fed ve IEA'ya çevrildi

Öte yandan, Amerikan Petrol Enstitüsü (API), ABD'nin ticari ham petrol stoklarının geçen hafta 8 milyon 330 bin varil azaldığını öngördü. Piyasa beklentisi stoklarda 4 milyon 500 bin varillik düşüş yaşanacağı yönündeydi.

Beklentilerin üzerinde gerçekleşen stok düşüşü, dünyanın en büyük petrol tüketicisi konumundaki ABD'de talebin güçlü seyrettiğine işaret ederek petrol fiyatlarındaki aşağı yönlü baskıyı sınırladı.

Bununla birlikte piyasaların gözü ABD Merkez Bankasının (Fed) bugünkü faiz kararında olacak.

Fed'in yeni Başkanı Kevin Warsh'ın yöneteceği ilk toplantıdan çıkacak para politikası kararları piyasaların odağında bulunuyor. Bankanın faiz oranını sabit tutmasına kesin gözüyle bakılırken, Warsh'ın ilk sözle yönlendirmelerindeki tonuna dikkat edilecek.

Piyasalar bugün yayımlanacak Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) Petrol Piyasası Raporu'nu takip edecek.

Brent petrolde teknik olarak 80,53 doların direnç, 77,26 doların ise destek olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Geride kalan süreçte ortaya çıkan tabloya bakıldığında kazananlar ve kaybedenler arasında oldukça karmaşık bir denge oluştu.

İran: Yıkıma Rağmen Masaya Oturmayı Başardı

Askeri baskılar, yaptırımlar ve ekonomik maliyetler nedeniyle İran ağır bedeller ödedi. Ancak olayın diğer tarafında Tahran yönetimi tamamen teslim olmadı ve müzakere masasındaki temel aktör olarak kalmayı başardı.

Eğer 19 Haziran'daki anlaşma beklendiği gibi imzalanır ve İran petrol ihracatında yeniden rahatlama elde ederse, Tahran uzun süredir karşı karşıya olduğu ekonomik baskının bir bölümünü hafifletebilir. Taslak anlaşmalarda yaptırım muafiyetleri, petrol satışlarına izin verilmesi ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması gibi başlıkların yer aldığı bildiriliyor.

Bu nedenle İran askeri ve ekonomik zarar görmüş olsa da siyasi açıdan tamamen kaybetmiş bir ülke görüntüsü vermiyor.

ABD: Ciddi İtibar Kaybı

Kriz boyunca ortaya çıkan tablo, Washington'un bölgedeki tüm gelişmeleri istediği şekilde yönlendiremediğini gösterdi. Bu durum özellikle müttefikler arasında ABD'nin caydırıcılığına ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Anlaşma başarıyla uygulansa ve Hürmüz Boğazı yeniden güvenli hale gelse bile ABD'nin yaşadığı itibar kaybını kısa vadede tamamen telafi etmesi kolay görünmüyor. Bu yalnızca uluslararası alanda değil ülke içinde de sorgulanıyor. Yükselen enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisi, Trump yönetimine yönelik eleştirileri de artırmış durumda. Bu nedenle ABD'nin kriz sonunda askeri açıdan değilse bile siyasal itibar ve küresel algı bakımından en fazla kayıp yaşayan aktör olduğu söylenebilir.

İsrail: Askeri Hedefler ile Siyasi Sonuçlar Arasında

İsrail, İran'ın bölgesel etkisini sınırlandırmayı hedefledi. Ancak ortaya çıkan tablo, İran'ın tamamen izole edilmediğini ve uluslararası müzakerelerin merkezindeki yerini koruduğunu gösteriyor.

Bu nedenle İsrail'in bazı askeri kazanımlar elde ettiği söylenebilse de uzun vadeli siyasi amacına ulaşamadığı görülüyor.

Rusya: Krizin Ekonomik Kazananı

Rusya açısından tablo oldukça olumlu: Kriz boyunca yükselen petrol fiyatları Moskova'nın enerji gelirlerini destekledi. Ayrıca dünya gündeminin yeniden Orta Doğu'ya yönelmesi Rusya üzerindeki uluslararası baskının bir kısmını arka plana itti. Rusya'yı Ukrayna Savaşı nedeniyle eleştiren birçok ülke ve yorumcu, bu kez eleştirilerinin bir bölümünü İran'la çatışmaya giren ABD'ye yöneltti.

19 Haziran'da yapılması beklenen ABD-İran anlaşmasının başarılı olması ve İran petrolünün piyasaya dönmesi halinde Rusya'nın maddi avantajı yavaş yavaş azalacaktır.

Çin: Sessiz ve Derinden

Çin, Hürmüz'e en bağımlı büyük ekonomilerden birisi konumunda bulunuyor. Bu nedenle kriz Pekin açısından ciddi bir enerji güvenliği riski yarattı. Ancak Çin aynı zamanda bu süreçten önemli dersler çıkardı. Pekin, enerji tedarik yollarını çeşitlendirme, alternatif ticaret koridorları geliştirme ve ABD merkezli güvenlik düzenine alternatif üretme konusunda ciddi adımlar attı.

Bu nedenle kriz boyunca en az konuşulan ancak uzun vadede en fazla stratejik kazanç elde eden ülkenin Çin olduğu yönündeki değerlendirmeler giderek güçlenmektedir.

Türkiye: Ekonomik Baskı, Stratejik Değer

Türkiye, diğer petrol ithalatçısı ülkeler gibi yüksek petrol fiyatlarından doğrudan olumsuz biçimde etkilendi. Artan enerji maliyetleri enflasyon ve dış ticaret dengesi üzerinde baskı oluşturdu. Ancak aynı zamanda Türkiye'nin enerji koridoru, lojistik merkez ve diplomatik aktör olarak önemi arttı.

Kriz büyüdükçe Türkiye'nin jeopolitik değeri de o kadar görünür hale geldi.

19 Haziran Sonrası Petrol Fiyatları Nereye Gidebilir?

Piyasalar şu anda anlaşmanın imzalanmasını büyük ölçüde fiyatlamış durumda. Son günlerde petrol fiyatlarının savaş dönemindeki zirvelerden geri çekilmesinin temel nedeni de bu beklenti oldu. Brent petrol yaklaşık 79 dolar/varil fiyatının biraz altında işlem görüyor.

Bu aşamada üç temel senaryo öne çıkıyor: (1) Anlaşma Başarılı Olursa: Hürmüz Boğazı kademeli olarak geçişe açılır, İran petrolü piyasaya döner, sigorta ve taşımacılık maliyetleri düşer. Bu durumda Brent petrolün 70-80 dolar bandında dengelenmesi beklenebilir. (2) Anlaşma İmzalanır Ama Uygulama Zorlanırsa: Hürmüz açılır ancak trafik yavaş döner, güvenlik riskleri sürer, İran petrolü beklenenden yavaş piyasaya girer. Bu durumda fiyatların 80-90 dolar bandında kalması olasıdır. Analistler normalleşmenin aylar sürebileceğini belirtiyor. (3) Anlaşma Çökerse: Gerilim yeniden yükselir, Hürmüz'de yeni riskler oluşur, enerji arzı konusunda korkular geri döner. Bu durumda petrolün yeniden 100 doların üzerine çıkması sürpriz olmayacaktır.

Trump'ın her an karar değiştirebileceği olasılığını görmezden gelirsek bu senaryolardan ilkinin gerçekleşmesi daha olası görünmektedir.

Sonuç: Asıl Kazanan Kim?

Bugünkü tabloya bakıldığında ekonomik açıdan en fazla kazanç sağlayan ülkenin Rusya, stratejik açıdan en önemli kazanımı elde eden ülkenin ise Çin olduğu söylenebilir. İran ağır baskılara karşın müzakere masasındaki yerini koruyarak kaybeden taraf olarak değerlendirilemeyecek bir konuma gelmiştir. Türkiye ekonomik maliyetlerle karşı karşıya kalırken jeopolitik önemini artırmıştır. İsrail umduğu sonuçları elde edemediği gibi, ciddi maliyetlerle karşılaşmıştır. ABD, uluslararası algı ve siyasal itibar açısından en fazla kayıp yaşayan ülke olmuştur.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Özellikle kapsamında kiranın da bulunduğu konut grubu harcamalarının ağırlığının gerçek düzeyi yansıtmaktan çok uzak kaldığı vurgulandı.

Hele hele hanelerin en yoksul yüzde 20'lik kesiminin harcama ağırlığının TÜFE ile çok uyumsuz olduğu çok dikkat çekiyordu. Ben de bu konuları bu köşede defalarca dile getirmedim.

Bu konudaki görüşlerimi hiç olmazsa en yoksul yüzde 20'lik kesim açısından destekleyen bir açıklama geldi. Üstelik bu açıklamayı yapan sıradan bir isim değildi, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'ti.

Ama şimdi ortaya şöyle bir tuhaflık çıktı.

TÜİK, Maliye Bakanlığı ile ilişkili bir kuruluş; bağlı değil, ilişkili. Peki TÜFE'de ağırlık belirleme yöntemi tümüyle değişirken ve konut harcamalarının payı düşerken TÜİK hangi bakanlığın ilişkili kuruluşuydu? Tabii ki yine Maliye Bakanlığı'nın.

Maliye Bakanı Mehmet Şimşek geçtiğimiz günlerde CNN Türk'te katıldığı bir programda hanelerin en yoksul yüzde 20'lik kesiminin harcamalarının yüzde 77'sini gıda, konut ve ulaştırma için yapmak durumunda olduklarını söyledi. Bu oran TÜİK tarafından açıklanan hanehalkı tüketim harcaması çalışmasındaki verilere dayanıyor.

Bırakın en yoksul yüzde 20'lik kesimle TÜFE ağırlıkları arasındaki devasa farkı, toplam hanehalkı harcamalarının dağılımı ile TÜFE ağırlıkları arasında da büyük bir fark var.

Özellikle konut harcamalarında

Bu fark kendini özellikle konut harcamalarında gösteriyor.

TÜFE'de bu yıl konut harcamalarının ağırlığı yüzde 11,4 düzeyinde.

Buna karşılık haneler harcamalarının yüzde 29,3'ünü konut için yaptıklarını belirtiyor.

Hele hele en yoksul ilk yüzde 20'lik kesimde konuta ayrılan pay yüzde 38,7'yi buluyor.

İkinci yüzde 20 konut için yüzde 35, üçüncü yüzde 20 ise konut için yüzde 30,4 pay ayırmak durumunda.

Tuhaf olan tabii ki şu: 'TÜFE kapsamındaki konut grubu harcamalarının ağırlığını yüzde 11,4 olarak belirleyen de TÜİK, vatandaşın tüketim harcamasında ortalamada konuta yüzde 29,3 pay ayrıldığını belirleyen de TÜİK.'

Yöntem değişti, böyle oldu

Böylesine açık bir şekilde gözlenebilen bu ağırlık çelişkisi, tümüyle Avrupa ile uyum çerçevesinde atılan adımdan kaynaklanıyor.

TÜİK geçmiş yıllarda TÜFE ağırlıklarını belirlerken temel olarak hanehalkı bütçe anketi çalışmasını ve tüketim harcamasındaki payları esas alıyordu.

2026'da Avrupa'ye uyum çerçevesinde yöntem değiştirildi. Ağırlık belirlemede hanehalkı bütçe anketi yerine ulusal hesaplardan elde edilen nihai tüketim harcamalarının kullanılması ilkesi benimsendi.

İki kavramın kapsamı çok farklı. 'Ne var bunda, sonuçta ikisi de harcamalara dayanıyor' denilemez.

Çünkü nihai tüketim harcamaları Türkiye'de yapılan tüm harcamaları kapsıyor. Yani bu kapsama Türkiye'de ikamet etmeyen Türkler ve yabancılar da giriyor, onların buradaki harcamaları da dikkate alınıyor.

Böyle olunca özellikle konut grubu harcamaları ve bu kapsamda da kiranın payı düşüyor. Yalnızca kiranın değil tabii ki, elektriğin de, doğal gazın da, suyun da. Türkiye'ye gelen yabancı bir turist burada kira mı ödüyor, elektriğe, suya, doğal gaza para mı harcıyor, tabii ki hayır. Bu yüzden de konut grubu harcamalarının toplam harcamadaki payı düşüyor.

Ama diğer yandan burada yaşayan vatandaş, yani yurt içi yerleşikler ağırlıkla konut için, kira için, evin diğer harcamaları için para ayırmak durumunda.

TÜFE'ye göre konut grubuna her 100 liranın 11,4 lirası ayrılıyor, o kadar.

Ama hanehalkı tüketim harcamalarının dağılımı en yoksul yüzde 20'lik kesimin her 100 liralık harcamasının 38,7 lirasını konut grubu için yapmak durumunda kaldığını gösteriyor.

İki oranı da söyleyen bir kez daha vurgulayayım, TÜİK.

En yoksul kesimlerin harcamasının yüzde 77'sini gıda, konut ve ulaştırmaya yaptığını dile getiren de TÜİK'in ilişkili olduğu Bakan Mehmet Şimşek.

Maliye Bakanı Şimşek bu ağırlık konusunu konut ve kiraların yüksekliğine çözüm bulmak amacıyla konut arzını artıracak adımlar atılacağını belirtmeden önce dile getirdi. Yani dar gelirlinin durumu vahimdi ve onlar için bir şeyler yapmak gerekiyordu.

Temel soru şu: Vatandaşın harcamasındaki ağırlıklardan çok farklı olan TÜFE'deki ağırlıklarla doğru bir enflasyon ölçümü yapılabilir mi?

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.