Yatırımcıların ve fon yönetimlerinin bu yoğun operasyonel sürecine sektörel bazda bakıldığında, piyasada toplam 117 farklı finansal kuruluşun aktif olarak işlem yaptığı görülüyor. Dağılımın detaylarında, 54 aracı kurum piyasa likiditesinin büyük bölümünü sırtlamaya devam ederken; onları 29 portföy yönetim şirketi, 27 mevduat bankası ve faizsiz finans kulvarında faaliyet yürüten 7 katılım bankası takip etti. Geniş katılımın ve yüksek hacimlerin damga vurduğu bu haftalık dönemde, fon türlerinin ortalama getirilerinde ise Serbest Şemsiye Fonları %2,39 kazançla performans liderliğini göğüslerken, listenin son sırasında %0,33 getiriyle Hisse Senedi Şemsiye Fonları yer aldı.

Hacim listesinde dikkat çeken en önemli detay, ilk 5 fonun tamamının para piyasası ve serbest fon yapılarından oluşması oldu.

Haftalık işlem hacmi sıralamasında zirveyi Ziraat Portföy Para Piyasası Serbest Fon (ZPR) göğüslerken, hemen ardından gelen Tera Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (TP2) ve Pusula Portföy Para Piyasası (TL) Fonu (PRY) yatırımcıların likit kalma tercihini net şekilde ortaya koydu.

İşlem Hacminde İlk 5 Fon

Dün alış ağırlıklı seyreden ağustos vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 0,37 artışla 17.510,00 puandan tamamlamıştı. Endeks kontratı akşam seansında da yükselişini sürdürerek 17.527,00 puandan işlem gördü.

Ağustos vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışına göre yüzde 0,08 azalışla 17.496,00 puandan işlem görüyor.

Küresel piyasalar, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin hedef alınması sonucu Orta Doğu'da uzlaşı ikliminin bozulabileceği endişeleriyle karışık seyrediyor.

Analistler, bugün başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirtti.

Yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, teknik açıdan endeks kontratında 17.400 ve 17.300 puanın destek, 17.600 ve 17.700 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Küresel piyasalar, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin hedef alınması sonucu Orta Doğu'da uzlaşı ikliminin bozulabileceği endişeleriyle karışık seyrediyor.

Hürmüz Boğazı'nda artan tansiyon piyasaların yönü üzerinde etkili oluyor. ABD ile İran arasında 18 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptıyla bölgede esen barış rüzgarları, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilerin hedef alınmasıyla terse döndü.

Merkezi ABD'de bulunan Axios haber sitesi, İran'ın boğazdan geçen ticari gemilere en az iki füze fırlattığını öne sürerek, ABD tarafından misilleme yapılmasının muhtemel olduğunu bildirdi.

Söz konusu gelişmeler Orta Doğu'daki barış görüşmelerinin kırılganlığını ön plana taşıdı. Saldırı haberlerinin ardından petrol fiyatlarında yukarı yönlü hareket gözlendi. Brent petrolün varili yüzde 0,7 artışla 72,6 dolara çıksa da savaş öncesi seviyelerde kalmayı sürdürdü.

Petrol fiyatlarındaki artış enflasyon risklerini tetiklerken, para piyasalarındaki fiyatlamalarda merkez bankalarının faiz patikalarına yönelik belirgin bir değişim gözlenmedi. Piyasalarda Fed'in yıl sonuna kadar bir kez faiz artışı yapabileceği ihtimalleri gücünü koruyor.

Analistler, ABD Merkez Bankasının (Fed) yarın yayımlayacağı toplantı tutanaklarında, yatırımcıların bankanın gelecek dönemde atacağı adımlara ilişkin daha fazla ipucu bulabileceğini kaydetti.

Bu gelişmelerin yanı sıra Fed yetkililerinin açıklamaları da yakından takip ediliyor. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller, enflasyon ve istihdam risklerinin bir yıl öncesine göre tersine döndüğünü belirtti.

Waller, 'ABD'de iş gücü piyasası istikrar kazanıyor gibi görünüyor. Enflasyon ise hızla yükselişe geçti. Bu durum da politika konusundaki yaklaşımınızı gözden geçirmenizi gerektiriyor.' ifadelerini kullandı.

Geçen hafta beklentilerin altında kalan tarım dışı istihdam verileri, Fed'in yakın zamanda faiz artırmak zorunda kalmayabileceği beklentisini güçlendirmişti. Öte yandan teknoloji ve yarı iletken sektörüne ilişkin gelişmeler de yatırımcıların odağında kalmayı sürdürüyor.

Artan çip maliyetlerinin ürün fiyatlarına yansıyarak son kullanıcıya ulaşmasının tüketici talebini olumsuz etkileyebileceğine yönelik endişeler sürse de sektörün önde gelen şirketleri arasında imzalanan yeni anlaşmalar, yarı iletken sektörüne ilişkin büyüme beklentilerini desteklemeyi sürdürüyor.

Bu doğrultuda Apple ile özel çiplerin geliştirilmesi ve tedariki amacıyla kurduğu ortaklığı 2031'e kadar genişletme konusunda anlaştığını duyuran çip şirketi Broadcom'un hisseleri yüzde 4'e yakın değer kazandı.

Makroekonomik veri tarafında ise ABD'de Tedarik Yönetim Enstitüsü (ISM) hizmet sektörü Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), haziranda 54 değerine gerileyerek beklentilerin altında gerçekleşti.

S&P Global'in hizmet sektörü PMI verisi ise haziranda bir önceki aya kıyasla 0,5 puan artışla 51,2'ye çıktı. İmalat ve hizmet sektörlerini kapsayan bileşik PMI da haziranda aylık bazda 0,4 puan artarak 51,9'a yükseldi.

- Altının onsu 3 günlük artış serisini sonlandırdı

Bu gelişmelerle ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yatay seyirle 4,48'de, dolar endeksi de sınırlı düşüşle 100,8 seviyesinde bulunuyor.

Orta Doğu'da artan jeopolitik risklerin enerji fiyatları üzerinden enflasyonist baskıları artırarak merkez bankalarını daha sıkı para politikalarına yöneltebileceği beklentisi, altının ons fiyatı üzerinde baskı oluşturuyor. Ons altın dün yüzde 0,2 düşüşle 4 bin 165 dolara inerek son 3 işlem günündeki yükselişini sona erdirdi. Altının onsu yeni işlem gününde de yüzde 1 azalışla 4 bin 123 dolardan işlem görüyor.

Söz konusu gelişmelerle S&P 500 endeksi yüzde 0,72 , Nasdaq endeksi yüzde 1,12 ve Dow Jones endeksi yüzde 0,29 yükseldi. Dow Jones endeksi kapanış rekorunu tazeledi. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne negatif başladı.

- Avrupa borsaları karışık seyretti

Avrupa borsaları bölgede açıklanan makroekonomik verilerden alınan sinyallerle karışık bir seyir izlerken, vadeli işlem piyasalarında endeks vadeli konratlar da bu seyri korudu.

Dün açıklanan verilere göre, Avro Bölgesi'nde yatırımcı güveni temmuzda yükseldi. Avro Bölgesi'nde Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), mayısta aylık bazda yüzde 0,2, yıllık bazda yüzde 5,9 arttı.

Analistler, üretici fiyatlarındaki artışın yıllık bazda beklentileri aştığını kaydederek, bu durumun bölgede enflasyon risklerinin bir süre daha devam edebileceği değerlendirmelerini öne çıkardı.

Avro Bölgesi'nde perakende satışlar ise mayısta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,2, yıllık bazda yüzde 1,6 yükseldi.

Öte yandan Rusya-Ukrayna Savaşı'na ilişkin gelişmeler de yatırımcıların odağında kalmaya devam ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, bugün Türkiye'de başlayacak NATO Zirvesi'nde Ukrayna-Rusya arasında bir anlaşmaya varmak için görüşmelerde bulunacaklarını belirterek, 'NATO'ya gideceğiz, konuyu görüşeceğiz ve sanırım bunu başaracağız.' dedi.

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de NATO Ankara Zirvesi'nde Ukrayna'nın hava savunması ihtiyacını ele alacaklarını belirtti.

Bu gelişmelerle İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,26 ve Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,33 düşerken, Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,15 ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,27 yükseldi.

- Asya borsaları negatif seyrediyor

Mevcut gelişmeler ışığında artan petrol fiyatları ve yarı iletken sektörüne ilişkin değerleme endişeleriyle Asya borsalarında satıcılı bir seyir öne çıkıyor.

Yarı iletken sektöründe Samsung Electronics, ikinci çeyrek finansal sonuçlarını açıkladı. Şirket, faaliyet karının 89,4 trilyon wona (yaklaşık 58,5 milyar dolar) yükseldiğini bildirdi.

Buna karşın, büyük ölçekli veri merkezi yatırımlarının yapay zeka altyapısında ulaştığı seviyenin ardından büyüme ivmesinin mevcut değerlemeleri destekleyip destekleyemeyeceğine yönelik endişeler yatırımcı iştahını sınırladı. Söz konusu endişelerin etkisiyle Samsung Electronics hisselerinde sert değer kaybı görüldü.

Öte yandan bölgede bugün açıklanan verilere göre Japonya'da Hanehalkı Harcamaları (Yıllık) mayısta yüzde 0,4 ile beklentilerin altında azalma gösterdi.

Bu durum, ülkede harcamaların tahmin edildiği ölçüde yavaşlamadığına işaret ederken, Japonya Merkez Bankasının (BoJ) sıkı duruşunu sürdüreceğine yönelik beklentileri artırdı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 2,4, Güney Kore'de Kospi endeksi ise yüzde 8 ve Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 1,6 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,7 düştü.

- NATO'nun 36. Liderler Zirvesi başlıyor

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,05 değer kazancıyla 14.424,54 puana yükseldi.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı ağustos vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,1 yükseldi.

Öte yandan NATO'nun 36. Liderler Zirvesi, bugün Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde başlıyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde gerçekleşecek zirve iki gün sürecek. Zirveye ABD Başkanı Donald Trump'ın yanı sıra 31 müttefik ülkenin ve davetli ülkelerin liderleri katılacak.

Dolar/TL dünü 46,8220'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 46,8370'ten işlem görüyor.

Analistler, bugün başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirtti.

Yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise Almanya'da sanayi üretimi ve ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.500 ve 14.600 puanın direnç, 14.400 ve 14.300 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

09.00 Almanya, mayıs ayı Sanayi Üretimi

15.30 ABD, mayıs ayı Ticaret Dengesi

17.30 Türkiye, haziran ayı Nakit Bütçe Dengesi

Yapılan duyuruda, şunlar kaydedildi:

'Rezervasyon ve parkur değişiklikleri ücretsiz olarak yapılacaktır. Bilet iade talepleri herhangi bir kesinti yapılmaksızın ücretsiz olarak gerçekleştirilecektir. Herhangi bir ücret farkı ve ceza alınmaksızın biletin geçerliliği 23 Temmuz 2026 (dahil) tarihine kadar uzatılabilecektir. İlgili uygulamalar ve sağlanan haklar, uçuş için satın alınmış olan ek hizmetler için de geçerli olacaktır. İlgili uygulamalar sadece Türk Hava Yolları tarafından icra edilen uçuşlarda geçerli olacaktır.'

ABD ordusunun dünyada eşi benzeri olmayan bir güce ulaştığını savunan Trump, 'Amerikan ordusu hiç bu kadar güçlü ve nüfuzlu olmamıştı. Başka hiçbir ülke bizim yaptıklarımızı yapamaz, yanımıza bile yaklaşamazlar.' ifadelerini kullandı.

Trump, bu yıl askere alım süreçlerinde aylar öncesinden tarihi rekorlar kırıldığını ve askeri personelin moralinin üst seviyede olduğunu, ordunun bu gücünün ABD'nin bağımsızlığının 250. yılı kutlamalarında tam anlamıyla gözler önüne serildiğini belirtti.

Savunma Bakanlığı (Pentagon) için 'Hiç bu kadar 'formunda' olmamıştı. Bunu bu şekilde korumalıyız.' değerlendirmesini yapan Trump, askeri üstünlüğün sürdürülebilmesi için Kongre'nin tatil dönüşü ilk iş olarak savunma harcamalarını yasalaştırması gerektiğini kaydetti.

Temsilciler Meclisi ve Senato liderliklerine seslenen Trump, şöyle devam etti:

'Kongre toplandığında, savunma için 350 milyar dolar içeren bütçe düzenlemesini ve 'Amerika'yı Koru Yasası'nı yasalaştırmalıyız. Bütçe Komisyonunun Kongre açılır açılmaz bu 350 milyar doları hızla onaylamasını ve liderliğin bunu bir numaralı öncelik haline getirmesini istiyorum. Herkesin talep ettiği 'Amerika'yı Koru Yasası' ile büyük Savaş Bakanlığımızın tam olarak fonlanması bir arada hızla geçirilebilir. Bu, ABD'nin gelecek nesiller boyunca özgür kalmasını güvence altına alacaktır.'

Görgün, 'Forum ve resepsiyon, müttefik ülkelerin karar alıcılarını, uluslararası heyetleri ve savunma sanayii temsilcilerini ortak bir çatı altında bir araya getirerek geleceğin güvenlik mimarisinin şekillendiği zemini teşkil edecek.' dedi.

Resepsiyonda gerçekleştirilecek uçuş gösterisiyle de yerli ve milli savunma sanayii kabiliyetlerinin sahada sergileneceğini ifade etti.

Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda gerçekleştirilecek bu iki etkinliğin, Türkiye'nin uluslararası güvenlik ve savunma sanayii alanlarında güvenilir ve söz sahibi bir ülke olduğunu yeniden teyit edeceğini vurguladı.

Chester Projesi

Chester Projesi, 1920'li yılların başında Amerikan sermaye çevreleri adına hareket eden William Colby Chester ve ekibi tarafından gündeme getirilen ekonomik bir girişimdi.

Proje, Anadolu'da geniş bir demiryolu ağının inşa edilmesi karşılığında, demiryollarının geçtiği bölgelerde bulunan doğal kaynakların, özellikle maden ve petrol yataklarının işletme imtiyazlarının Amerikan şirketlerine verilmesini öngörüyordu. Böylece hem ulaşım altyapısının geliştirilmesi hem de doğal kaynakların yabancı sermaye tarafından işletilmesi hedeflenmişti.

Ancak savaş sonrası dönemin siyasi ve ekonomik belirsizlikleri nedeniyle Türkiye, yabancı sermayeyi tamamen reddetmeyen fakat geniş kapsamlı imtiyazlar konusunda oldukça temkinli davranan bir politika izledi. Bu nedenle Chester Projesi belirli bir süre gündemde kalmasına rağmen uygulama aşamasına geçirilemedi.

Chester Projesi, Lozan görüşmeleri sırasında gündeme gelmiş olsa da antlaşmanın bir maddesi ya da pazarlık konusu değildir. Türkiye'nin ekonomik kalkınma arayışları ile Amerikan sermayesinin çıkarlarının kesiştiği aynı tarihsel dönemde şekillenen bağımsız bir ekonomik girişimdir.

Projenin gerçekleşememesinde Amerikan yatırım çevrelerinin gerekli finansmanı sağlayamaması, projenin ekonomik açıdan yeterince sürdürülebilir görülmemesi ve dönemin siyasi belirsizlikleri önemli rol oynamıştır. Ayrıca Türkiye'nin ilerleyen yıllarda ekonomik bağımsızlık ilkesini daha belirgin biçimde benimsemesi, geniş imtiyazlara dayanan bu tür girişimlere karşı daha ihtiyatlı bir yaklaşım geliştirilmesine yol açmıştır.

Kreuger & Toll İmtiyazı

Türkiye Cumhuriyeti, 1923 yılında Osmanlı Devleti'nden önemli miktarda dış borç devraldı. Bu borçların yeniden yapılandırılması süreci, 1928 Paris Anlaşması ile uluslararası bir çerçeveye oturtuldu. Anlaşma kapsamında Türkiye'ye düşen borç payı yeniden düzenlenerek taksitlendirildi. Osmanlı borçlarının Lozan Antlaşması çerçevesinde Türkiye tarafından üstlenilmesi ve daha sonra yapılandırılması, Cumhuriyet'in devraldığı ilk dış borç yükümlülüğü olarak kabul edilmektedir.

Osmanlı'dan devralınan borçlar ayrı değerlendirildiğinde, 1930 yılında ABD'li yatırım şirketi Kreuger & Toll'dan alınan 10 milyon dolarlık kredi, genellikle Cumhuriyet döneminde devlet adına alınan ilk uzun vadeli dış kredi olarak kabul edilir.

Bu kredi, kibrit fabrikalarının kurulmasında kullanılacak makine ve teçhizatın satın alınması amacıyla sağlanmıştır. Kredi karşılığında ise şirkete Türkiye'de 25 yıl süreyle kibrit üretim ve satış tekeli verilmiştir.

Her ne kadar Chester Projesi hiçbir zaman uygulanmamış olsa da, bu proje ile Kreuger & Toll şirketine yatırım karşılığında tanınan 25 yıllık kibrit tekeli arasında önemli benzerlikler bulunmaktadır. Her iki girişimde de yabancı sermayenin yatırım yapması karşılığında belirli ekonomik imtiyazlar verilmesi öngörülmüştür.

Böyle bir ortamda Türkiye, ekonomik bağımsızlık hedefinden vazgeçmeden yabancı sermayeden nasıl yararlanabileceğinin arayışı içindeydi.

Dönemin koşullarını unutmamak gerekir

Cumhuriyet, yıkılmış bir imparatorluğun ardından kuruldu. Geride güçlü bir sanayi altyapısı, yeterli üretim kapasitesi ya da önemli mali kaynaklar kalmamıştı. Üstelik Osmanlı Devleti'nin dış borçlarının önemli bir kısmı da yeni kurulan devlete devredilmişti.

Lozan Antlaşması'nın ticaret hükümleri uyarınca Türkiye, yaklaşık beş yıl boyunca Osmanlı döneminden devralınan gümrük tarifelerini uygulamaya devam etti. Bu geçiş düzenlemesi, Türkiye'nin kapitülasyonların kaldırılmasını sağlarken gümrük politikasını kısa süre daha eski tarifeler çerçevesinde yürütmesini gerektiriyordu. Bu nedenle 1929 yılına kadar gümrük vergilerini serbestçe artırma imkânına sahip değildi. Tam da bu kısıtlamaların sona erdiği dönemde 1929 Dünya Ekonomik Buhranı patlak verdi.

İç kaynaklar son derece sınırlıydı, dış finansman bulmak ise oldukça güçleşmişti. Bir yandan kalkınma yatırımları yapılmaya çalışılıyor, diğer yandan Osmanlı'dan devralınan borçlar ödeniyordu.

Bu koşullar altında, 25 yıllık kibrit tekelinin yabancı bir şirkete verilmesi, ekonomik bağımsızlık ilkesinden vazgeçilmesi olarak değil, daha çok dönemin mali zorunluluklarının bir sonucu olarak değerlendirilebilir.

Bununla birlikte, aynı yaklaşımın günümüz koşullarında geçerli olduğunu söylemek güçtür. Erken Cumhuriyet dönemindeki olağanüstü ekonomik yetersizlikler ile günümüz Türkiye'sinin mali kapasitesi ve kurumsal yapısı aynı değildir. Günümüzde devlet, büyük altyapı ve sanayi yatırımlarını gerektiğinde dış borçlanma yoluyla finanse edebilecek mali kapasiteye ve kurumsal imkânlara sahiptir. Bu nedenle, geniş ve uzun süreli imtiyazların yatırım finansmanının temel yöntemi olarak tercih edilmesi, geçmişin zorunluluklarıyla açıklanabilecek bir uygulama olmaktan çıkmıştır.

Her ne kadar Chester Projesi hiçbir zaman uygulanmamış olsa da, Cumhuriyet'in erken dönemindeki ekonomik tercihleri anlamak açısından önemli bir örnek olmayı sürdürmektedir. Kreuger & Toll anlaşması ise genç Cumhuriyet'in ekonomik bağımsızlık ideali ile finansman ihtiyacı arasında kurmaya çalıştığı hassas dengeyi gösteriyor. Tarihî olayları değerlendirirken yalnızca alınan kararları değil, o kararların hangi ekonomik ve siyasi koşullar altında verildiğini de göz önünde bulundurmak gerekir. Ancak bu sayede geçmişi bugünün ölçütleriyle yargılamak yerine, olayları kendi tarihsel bağlamı içinde daha sağlıklı değerlendirmek mümkün olur.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Garip mi garip para politikasının uygulanmaya konulmasından bu yana geçen süre neredeyse beş yıl oldu. Hâlâ dünyanın yedinci en yüksek enflasyonuna sahibiz. Hâlâ kredi faizleri çok yüksek. Hâlâ başımız sıkışınca -meali dövize talep artınca- faiz yükseltip döviz satıyoruz.

Yine bir grafiğe başvuruyorum. Son beş yılda başımıza açtığımız büyük ekonomik dertleri oldukça iyi özetliyor. Basit bir grafik oysa; topu topu iki değişkenin hareketini gösteriyor. Grafikte, şirketlere açılan lira cinsinden kredilerin faizi ile tüketici enflasyonunun Ocak 2013'ten bu yana aylık serencamı yer alıyor. Son gözlemler Haziran 2026 için.

Eksik olan program normale dönüleceği güvencesini vermiyor

Garip mi garip para politikası Eylül 2021'de başladı, Mayıs 2023'te sona erdi. Bu uygulamanın yol açtığı büyük sorunlar yumağı ondan sonra da ekonomimizi derinden etkiledi. Garip mi garip para politikasının uygulanmaya konulmasından bu yana geçen süre neredeyse beş yıl oldu. Hâlâ dünyanın yedinci en yüksek enflasyonuna sahibiz. Hâlâ kredi faizleri çok yüksek. Hâlâ başımız sıkışınca -meali dövize talep artınca- faiz yükseltip döviz satıyoruz. Çünkü, birincisi, eksik program başımızın sıkışmasına yol açan şok ortadan kalkınca normale dönüleceği güvencesini vermiyor. İkincisi, zaten şokların önemli bir kısmı uygulanan programın temel eksikliklerinden -başta yargı sisteminin sil baştan çağdaş bir şekle dönüştürülecek adımları içermemesinden - kaynaklanıyor.

Tekrar grafiğe dönüyorum. Dikey çizgi Eylül 2021'i gösteriyor. Gerçi, bu dikey çizgi grafikte olmasa da Eylül 2021'in hangi noktaya denk geldiği enflasyonun gidişatından rahatlıkla anlaşılabilirdi. O aydan itibaren enflasyon keskin bir biçimde gökyüzüne yöneliyor çünkü. Sonrasında kredi faizindeki gidişata bakın lütfen: Önce kredi faizi çok az artıyor, enflasyon kredi faizini tam anlamıyla 'eziyor'. 2022'nin ortalarından itibaren ise yaklaşan seçimlerin etkisi kendisini gösteriyor. Kredi faizleri belirgin biçimde düşüyor. Gerçi enflasyon da düşüyor gibi ama o konunun tartışmalı olduğu biliniyor. Kaldı ki kredi faizleri enflasyonun çok ama çok altında kalmaya devam ediyor.

Kredi faizleri, enflasyonun çok üzerinde seyrediyor

Haziran 2023'te bu gariplikleri ortadan kaldırmayı amaçlayan (eksik) ekonomi programı yürürlüğe girdi. Ama politika faizinin enflasyona uygun bir düzeye çıkarılması oldukça gecikmeli biçimde gerçekleşti. Süreç yaklaşık Nisan 2024'e kadar sürdü. Bu tarihten sonra Eylül 2021-Mayıs 2023 arasındaki enflasyon-kredi faizi ilişkisi tersine döndü. Bu sefer kredi faizleri enflasyonun çok üzerinde seyrediyor. Üstelik bu fark son aylarda daha da artmış durumda. Şöyle de belirtilebilir. Bir uçtan öbür uca savrulmuş vaziyetteyiz. Farklı bir ifadeyle, 'rasyonele dönüş' kod adlı ekonomi programının uygulanmaya başlanmasından bu yana geçen üç yılın sonunda ne enflasyondan arınmış (reel) kredi faizi ne de enflasyon makul bir düzeye gelmiş vaziyette.

Üniversitelerin iktisat programlarının üçüncü ve dördüncü sınıflardaki değişik derslerinde ele alınması gereken bir süreç bu. Çoğu ülkede böyle bir deneyim yok; özellikle yakın zamanda yok. Olaya iyimser tarafından bakınca, hiç olmazsa bizim öğrencilerin bir avantajı ortaya çıkıyor. Para politikasının garip mi garip bir hal almasının sonucunun ne olacağına ilişkin çoğu ülkede gözlenmeyen paha biçilmez bir deney sunuyor.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Ama diyelim enflasyon tam olarak ölçülüyor; eksiksiz, hiçbir kuşkuya yer vermeyecek şekilde ve toplumun tümü de bu oranı kabul ediyor, benimsiyor. Hayal bu ya, diyelim böyle. Memur ve memur emeklileri ile işçi emeklileri de bu enflasyona göre fark alıyor. Şu durumda 'Memur ve emekliler enflasyon oranında fark aldıklarına göre enflasyona yenik düşmeleri söz konusu değil' diyebilir miyiz? Kesinlikle hayır, diyemeyiz.

Enflasyon eziyor!

Son üç yılı kapsayan bir grafiğimiz var. Grafikte memur ve memur emeklileri ile işçi emeklilerine 2024, 2025 ve 2026 yıllarının altışar aylık dönemlerinde verilen enflasyon farklarının, enflasyonun nasıl altında kaldığını somut olarak görebilirsiniz. Bu veri setini geçmişe de uzatmak mümkün ama güncel olması bakımından son üç yılı aldım.

Bir kez daha vurguluyorum, enflasyonun eksiksiz ve tam hesaplandığını, Türkiye'deki harcama kalıbını tam yansıttığını ve vatandaşın bu hesaplamaya güveninin tam olduğunu varsayıyorum.

İşte durum ortada! Kesin doğru olduğunu varsaydığımız enflasyon bile memuru da, memur emeklisini de, işçi emeklisini de eziyor. Ne kadar aksi söylenirse söylensin, gerçek bu.

Zaten uygulama öylesine yalın bir sonuç ortaya koyuyor ki aksi nasıl söyleniyor, çalışanların ve emeklilerin enflasyona ezdirilmediği nasıl dile getiriliyor, insan hayretler içinde kalıyor.

Yöntemin doğal sonucu

Memura ve emeklilere enflasyon farkı verilirken (memur için hesaplama biraz farklı) izlenen yöntemin doğal sonucu yaşanıyor aslında.

Bu yöntem değiştirilmediği takdirde, uygulamayı yapan kim olursa olsun memur ve emekli enflasyon kadar artış alma şansına sahip değil.

Çünkü ortada bir zaman kayması var.

Enflasyon yaşanıyor, altıncı ayın sonunda geride kalan dönemin enflasyonu maaşlara yansıtılıyor.

Herhangi bir yılın başındaki tutarı sıfırlanmış maaş olarak kabul edelim. Bir önceki yılın ikinci yarısındaki enflasyon yansıtılmış ve diyelim maaş normal düzeye, olması gereken düzeye getirilmiş, geçmişle ilgili hiç kayıp yok, beyaz bir sayfa açılıyor.

Bu yıldan örnek verelim. Yıla başlarken maaş 100, enflasyon da 100. Maaş altı ay boyunca 100 olarak kalıyor. Ama yıla başlarken 100 olan fiyat düzeyi ocakta 104,84'e, şubatta 107,95'e, martta 110,04'e, nisanda 114,64'e, mayısta 116,61'e ve nihayet haziranda 117,76'ya çıkıyor.

Mevzuat, 'Fiyatlar altı ayda 100'den 117,76'ya çıktı, gel emekli kardeşim senin maaşını da 117,76 yapıyoruz, bak enflasyon farkını verdik' diyor. Sonra da ekliyor: 'Artık bununla yıl sonuna kadar idare edeceksin.'

Emekli altı ayda kaç lira aldı, toplam 600 lira.

Peki fiyatların altı aylık toplamı ne kadar, 671,84 lira.

Aradaki 71,84 liralık fark nerede?

Hesaplama yönteminin o kadarcık cilvesi olacak artık! Bir anlamda söylenen bu.

Grafikte görüyoruz; yüzde 17,76'lık enflasyon farkıyla ilk altı aydaki enflasyonun tahribatı giderilecek, o da kağıt üstünde, ikinci altı ayda fiyatlar yine artarken, gelir sabit kalıp yatay seyredecek. Grafikteki 2026'nın ikinci yarısındaki enflasyonun da bir varsayıma dayandığını belirteyim. İkinci yarıda, geçen yılın aynı dönemindeki eğilimin aynen süreceğini varsaydım. Ama bakarsınız, aradaki makas daha da açılır ya da tersi olur.

Düzeyi göstermiyor

Bu grafikte işçi emeklilerinin maaşındaki artışın memur ve memur emeklilerininkinden daha fazla görünmesi düzeyin de böyle olduğu anlamına tabii ki gelmez. İşçi emeklilerinin geliri daha düşük, artış oranı biraz yukarıda oluşmuş durumda.

Ayrıca memur ve memur emeklileri için yapılan hesaplamanın giderek anlamsız hale geldiği de bir gerçek. Sözüm ona toplu iş sözleşmesi imzala, bir önceki zam enflasyondan düşülsün, sonra ekleme yapılsın gibi karmaşık sayılabilecek bir uygulama söz konusu.

İki temel sorun var

Memurlar ve emekliler açısından en temel sorunlar hem ücretin düşüklüğü, hem de bu ücreti belirlemede izlenen yöntemin yanlışlığı.

Enflasyon yıllık bazda yüzde 3-5 düzeyinde olur da, artış olarak verilen fark enflasyonun yarım puan ya da bir puan altında kalır; bu kimseyi rahatsız etmez. Ama bizde öylesine kayıplar ortaya çıkıyor ki:

Düşünsenize, bu yılın ilk yarısındaki enflasyon yüzde 17,76 değil de yüzde 1,76 olsa enflasyon farkı üstünde durulur muydu? Belki fark verilmesi gibi bir uygulama bile olmazdı.

TÜİK'ten yanıt:

Bu köşede 2 Temmuz Perşembe günü TÜİK'e hitaben kaleme aldığım bir mektuba yer vermiştim. Mektubun akıbetinin ne olduğunu soran okurlar için bir açıklama yapmak istiyorum.

TÜİK Başkanı Mehmet Arabacı mektubun yayımlandığı gün aradı ve kendisiyle konuştuk, daha sonra yüz yüze ve detaylı olarak görüşmeye karar verdik.

Ankara şu günlerde tümüyle NATO toplantısına odaklandığı için bu görüşmeyi toplantı sonrasında yapacağız.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Yapılan açıklamaya göre şirketin nakit rezervi 5 Temmuz itibarıyla 2,55 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Öte yandan Strategy, yılın ikinci çeyreğinde Bitcoin portföyünde 8,3 milyar dolarlık gerçekleşmemiş zarar oluştuğunu bildirdi. Şirketin toplam gerçekleşmemiş zararı ise yaklaşık 11,4 milyar dolara ulaştı.

Michael Saylor: Satışların Nedeni Temettü ve Faiz Yükümlülükleri

Strategy'nin kurucusu Michael Saylor, satışların şirketin dijital kredi ve sermaye ürünlerine ilişkin temettü ile faiz ödemelerini karşılamak amacıyla gerçekleştirildiğini açıkladı.

Şirket, ana hissesi MSTR'nin yanı sıra STRC, STRF, STRE, STRD ve STRK kodlarıyla işlem gören, yatırımcılara temettü ve faiz sağlayan çeşitli finansal ürünler de sunuyor.

Satışlar İki Ayrı SEC Bildirimiyle Duyuruldu

Strategy, Bitcoin satışlarını ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) yaptığı iki ayrı bildirimle kamuoyuna açıkladı. İlk dosyalamada 2.225 BTC, ikinci bildirimde ise 1.363 BTC satıldığı belirtildi. Böylece toplam satış miktarı 3.588 Bitcoin'e ulaştı.

Bitcoin Fiyatında Geri Çekilme

Satış haberinin ardından Bitcoin fiyatında aşağı yönlü hareket görüldü. Lider kripto para 62 bin dolar seviyesinin altına inerken, haberin yayımlandığı saatlerde yaklaşık 61.900 dolar civarında işlem görüyordu.

Strategy'nin gerçekleştirdiği büyük ölçekli satış, kurumsal yatırımcıların likidite yönetimi ve finansman ihtiyaçlarının kripto para piyasası üzerindeki etkisini bir kez daha gözler önüne serdi.

Açıklanan kararlara göre, Lydia Yeşil Enerji Kaynakları A.Ş. (LYDYE), Denge Yatırım Holding A.Ş. (DENGE) ve Hub Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı A.Ş. (HUBVC) gerçekleştirilen genel kurul toplantılarında kâr payı dağıtılmamasını kararlaştırdı.

Öte yandan TGS Dış Ticaret A.Ş. (TGSAS) yönetim kurulu, pay başına brüt 0,30 TL, net 0,255 TL nakit temettü dağıtılması yönünde karar aldı. Söz konusu teklifin kabul edilmesi halinde temettü ödemelerinin 25 Ağustos tarihinde başlaması planlanıyor.

Bugün açıklanan temettü kararları

S&P 500 endeksi yüzde 0,72 artışla 7.537,43 puana ve Nasdaq endeksi yüzde 1,12 kazançla 26.121,16 puana çıktı.

Pay piyasalarında, çip hisselerindeki yükselişin desteğiyle haftanın ilk işlem gününde pozitif seyir izlendi.

Apple ile özel çiplerin geliştirilmesi ve tedariki amacıyla kurduğu ortaklığı 2031'e kadar genişletme konusunda anlaştığını duyuran çip şirketi Broadcom'un hisseleri yüzde 4'e yakın değer kazandı.

Bellek çipi üreticileri Western Digital, Seagate ve Micron Technology'nin hisseleri de yüzde 1 ila yüzde 7 yükseldi.

Öte yandan Microsoft'un hisseleri, şirketin iş gücünün yüzde 2,1'ine denk gelen 4 bin 800 kişilik bir işten çıkarma kararı aldığını açıklaması sonrasında yüzde 1 geriledi.

Geçen hafta beklentilerin altında kalan tarım dışı istihdam verileri, ABD Merkez Bankasının (Fed) yakın zamanda faiz artırmak zorunda kalmayabileceği beklentisini güçlendirmişti.

Analistler, Fed'in son toplantısına ilişkin bu hafta yayımlanacak tutanaklarda, gelecek dönemde atılacak politika adımlarına dair daha fazla ipucu aranacağını belirtti.

Fed yetkililerinin açıklamaları da takip edilirken, Fed Yönetim Kurulu Üyesi Christopher Waller, enflasyon ve istihdam risklerinin bir yıl öncesine göre tersine döndüğünü belirtti.

Waller, 'ABD'de iş gücü piyasası istikrar kazanıyor gibi görünüyor. Enflasyon ise hızla yükselişe geçti. Bu durum da politika konusundaki yaklaşımınızı gözden geçirmenizi gerektiriyor.' ifadelerini kullandı.

Makroekonomik veri tarafında, ABD'de Tedarik Yönetim Enstitüsü (ISM) hizmet sektörü Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), haziranda 54 değerine gerileyerek beklentilerin altında gerçekleşti.

S&P Global'in hizmet sektörü PMI verisi ise haziranda bir önceki aya kıyasla 0,5 puan artışla 51,2'ye çıktı. İmalat ve hizmet sektörlerini kapsayan bileşik PMI da haziranda aylık bazda 0,4 puan artarak 51,9'a yükseldi.

Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,15 yükselerek 25.817,89 puana ve İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,27 değer kazanarak 52.959,14 puana çıktı.

Avro/dolar paritesi, TSİ 19.17 itibarıyla yüzde 0,07 düşüşle 1,143 seviyesinden işlem gördü.

Bugün açıklanan verilere göre, Avro Bölgesi'nde yatırımcı güveni temmuzda yükseldi.

Avro Bölgesi'nde Üretici Fiyat Endeksi (ÜFE), mayısta aylık bazda yüzde 0,2, yıllık bazda yüzde 5,9 arttı.

Avro Bölgesi'nde perakende satışlar ise mayısta bir önceki aya kıyasla yüzde 0,2, yıllık bazda yüzde 1,6 yükseldi.

Almanya'da fabrika siparişleri, büyük ölçekli savunma ve ulaşım sektörü siparişlerinin etkisiyle mayısta aylık bazda yüzde 1,9 artış gösterdi.

İngiltere'de araç satışlarında haziranda yüzde 11,4'lük artışla Kovid-19 salgınından bu yana en iyi haziran ayı performansı gerçekleşti.​​​​​​​

Rapora göre, aylık bazda haziran ayında enerji fiyatları gerilerken, ana gruplar genelinde fiyat artışları bir önceki aya kıyasla yavaşladı.

Enerji fiyatlarında gözlenen düşüşte elektrik ve doğal gaz fiyatlarındaki artışa karşın uluslararası petrol fiyatlarındaki gerileme ile düşen akaryakıt fiyatları etkili oldu.

Bu dönemde, gıda fiyatlarındaki ılımlı seyirde sebze ürünleri öncülüğünde fiyatları gerileyen işlenmemiş gıda alt grubu rol oynarken, işlenmiş gıdada aylık enflasyon bir önceki aya benzer oranda görece yüksek gerçekleşti.

Diğer taraftan, alkollü içecekler ve tütün grubunda fiyatlar yükselirken, bu gelişmede tütün ürünlerindeki üretici firma kaynaklı fiyat artışları öne çıktı. Hizmet grubunda aylık enflasyon, akaryakıt fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak ulaştırma hizmetlerindeki fiyat artışının sınırlı kalmasının etkisiyle yavaşladı.

Temel mal grubunda, geçtiğimiz iki ayda yeni sezona geçişin belirgin etkilerinin izlendiği giyim ve ayakkabı alt grubunda fiyatlar düşerken, dayanıklı malda fiyatlar nispeten ılımlı seyrini sürdürdü. Bu dönemde üretici fiyat artışları önceki aylara kıyasla yavaşlayarak yüzde 1,80 olarak gerçekleşirken, yıllık enflasyon 0,84 puan düşüşle yüzde 28,09'a geriledi.

Bu görünüm altında, haziran ayında aylık bazda tüketici enflasyonunun ana eğilimi bir önceki aya kıyasla sınırlı miktarda geriledi.

- Yıllık tüketici enflasyonuna enerji grubunun katkısı 0,37 puan azaldı

Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, enerji ve hizmet gruplarının katkıları bir önceki aya kıyasla sırasıyla 0,37 ve 0,21 puan azalırken, alkol-tütün-altın ve temel mallar gruplarının katkıları sırasıyla 0,06 ve 0,02 puan arttı. Gıda ve alkolsüz içeceklerin katkısı ise değişmedi.

Mevsimsellikten arındırılmış verilerle tüketici fiyatlarının aylık artışı bir miktar geriledi. Benzer şekilde B ve C göstergelerinde de aylık enflasyon güç kaybetti.

Fiyat artışları, B endeksini oluşturan gruplardan temel mal ve işlenmiş gıdada görece yatay seyrederken, hizmet grubunda zayıfladı.

TCMB bünyesinde takip edilen göstergeler, haziran ayında enflasyonun ana eğiliminin bir önceki aya kıyasla sınırlı oranda gerilediğine işaret etti. Göstergeler üç aylık ortalamalar bazında ise sınırlı miktarda artış kaydetti.

Hizmet fiyatları haziran ayında yüzde 1,69 yükselirken, grup yıllık enflasyonu 1,43 puan düşerek yüzde 39,64 seviyesinde gerçekleşti.

Haberleşme grubunda bir miktar yükselen yıllık enflasyon, lokanta ve otel grubunda yataya yakın seyrederken, diğer alt gruplarda ise geriledi.

Yakın dönemde yüksek aylık artışlar kaydeden ulaştırma hizmetleri fiyatları, akaryakıt fiyatlarındaki düşüşe bağlı olarak haziran ayında yüzde 0,58 ile sınırlı oranda yükseldi.

Bu dönemde havayolu ile yolcu taşımacılığı ücretlerinde düşüş izlendi.

Kira aylık enflasyonu kontrat yenileme oranındaki mevsimsel artışların da etkisiyle yüzde 2,66 olarak gerçekleşirken, yıllık enflasyonu ise 1,90 puan düşüşle yüzde 47,87 oldu.

Bu dönemde aylık enflasyon, lokanta-otel grubunda konaklama hizmetlerine bağlı olarak mevsimsel etkilerle yüzde 2,11, haberleşme grubunda ise önceki aya benzer oranda yüzde 1,60 oldu.

Sağlık hizmetleri fiyatlarında SGK Sağlık Uygulamaları Tebliği'nde yapılan muayene katılım payı düzenlemesinin etkileri temmuz ayında izlenecek ve bu etkilerin aylık tüketici enflasyonunu yaklaşık 0,22 puan artıracağı değerlendiriliyor.

- Yıllık enflasyon temel mal grubunun tüm alt gruplarında arttı

Temel mal grubu fiyatları haziran ayında yüzde 1,11 artarken, grup yıllık enflasyonu 0,11 puan yükselişle yüzde 17,37 olarak gerçekleşti.

Yıllık enflasyon temel mal grubunun tüm alt gruplarında sınırlı oranda arttı. Bu dönemde dayanıklı tüketim mallarında fiyat artışı yüzde 1,39 ile görece yatay seyretti.

Haziran ayında mobilya fiyat artışı yüzde 0,58 ile bir önceki aya kıyasla yavaşlarken, elektrikli ve elektriksiz aletler ile otomobil fiyatları sırasıyla yüzde 2,51 ve yüzde 1,37 arttı.

Giyim ve ayakkabı alt grubu fiyatları indirim sezonuna geçişin etkisiyle haziran ayında yüzde 0,22 düşerken, diğer temel mallarda aylık enflasyon yüzde 2,01'e yükseldi.

Enerji fiyatları haziran ayında yüzde 0,91 geriledi ve grup yıllık enflasyonu 4,47 puan düşerek yüzde 39,41 oldu. Bu gelişmede, elektrik fiyatlarındaki yüzde 2,69 ve doğal gaz fiyatlarındaki yüzde 2,09'luk artışa karşın, uluslararası petrol fiyatlarındaki gerilemenin etkisiyle akaryakıt fiyatlarının yüzde 4 düşmesi etkili oldu.

Diğer alt gruplarda ise fiyat artışları ılımlı seyretti.

Alkollü içecekler ve tütün grubunda fiyatlar haziran ayında yüzde 3,46 yükseldi. Bu gelişmede, üretici firmalar tarafından gerçekleştirilen fiyat ayarlamalarına bağlı olarak tütün ürünlerindeki yüzde 4,01'lik artış etkili olurken, alkollü içecek fiyatlarında da yüzde 1,51'lik yükseliş gözlendi.

Gıda ve alkolsüz içecekler grubunda fiyatlar haziran ayında yüzde 0,16 artarken, grup yıllık enflasyonu 0,58 puan yükselişle yüzde 35,44 oldu.

Yıllık enflasyon, işlenmiş gıdada 2,19 puan yükselerek yüzde 37,50'ye çıkarken, işlenmemiş gıdada 1,57 puan azalarak yüzde 33,19'a geriledi.

- İşlenmemiş gıda fiyatları sebze öncülüğünde geriledi

Haziran ayında işlenmiş gıda fiyatları, bir önceki aya benzer şekilde görece yüksek oranda (yüzde 2,60) arttı.

Bu alt grupta çiğ süt fiyat artışının etkisiyle süt ve süt ürünleri fiyatlarındaki yükselişler devam ederken, ekmek ve tahıllar ile çay öne çıkan diğer kalemler oldu.

İşlenmemiş gıda fiyatları ise haziran ayında sebze kalemi öncülüğünde yüzde 2,83 geriledi.

Ana sanayi grupları bazında incelendiğinde, enerji fiyatları jeopolitik gelişmelerin etkisiyle bir önceki aya kıyasla yavaşlamasına rağmen öne çıkmaya devam etti. Aylık fiyat artışı dayanıklı tüketim mallarında yüzde 0,24 ile sınırlı kalırken, diğer gruplarda yüzde 1,4 ila yüzde 1,9 bandında gerçekleşti.

Sektörel bazda incelendiğinde ise ham petrol ve doğal gaz, kömür ve linyit, elektrik-gaz ile tütün ürünleri görece yüksek fiyat artışı gösteren alt gruplar oldu.

Gün içinde en düşük 14.417,16 puanı, en yüksek 14.629,66 puanı gören BIST 100 endeksi, günü önceki kapanışa göre yüzde 0,05 değer kazanarak 14.424,54 puandan tamamladı.

BIST 30 endeksi ise önceki kapanışa göre 23,50 puan ve yüzde 0,14 artışla 16.764,18 puandan kapandı.

Önceki kapanışa göre mali endeks yüzde 1,20, sanayi endeksi yüzde 0,36 değer kaybederken, teknoloji endeksi yüzde 0,14 ve hizmetler endeksi yüzde 1,34 değer kazandı.

BIST 100 endeksine dahil hisselerin 36'sı prim yaptı, 61'i geriledi. 3'ü yatay seyretti. Türk Hava Yolları, ASELSAN, Astor Enerji, Akbank, Yapı ve Kredi Bankası, Ereğli Demir Çelik en çok işlem gören hisse senetleri oldu.

- Altının ons fiyatı 4 bin 152 dolar

Altının onsu, uluslararası piyasalarda saat 18.35 itibarıyla 4 bin 152 dolardan işlem görüyor. Borsa İstanbul Altın Piyasası'nda standart altının kilogram fiyatı, önceki kapanışa göre yüzde 0,8 azalışla 6 milyon 237 bin 700 lira oldu.

Borsa İstanbul Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı'nda işlem gören 15 Mart 2028 vadeli tahvilin bugün valörlü işlemlerinin basit getirisi yüzde 36,91, bileşik getirisi yüzde 40,31 seviyesinde gerçekleşti.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), doların bugünkü efektif kurunu alışta 46,7035, satışta 46,8906 lira olarak açıkladı. TCMB, önceki efektif kurunu alışta 46,6011, satışta 46,7878 lira olarak belirlemişti.

Uluslararası piyasalarda saat 18.35 itibarıyla avro/dolar paritesi 1,1420, sterlin/dolar paritesi 1,3360 ve dolar/yen paritesi 162,3 düzeyinde seyrediyor.

Londra Brent tipi ham petrolün varili, yüzde 0,4 artışla 72,3 dolardan işlem görüyor.

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,05 değer kazancıyla 14.424,54 puana yükseldi.

BIST 100 endeksi, önceki kapanışa göre 6,63 puan artarken, toplam işlem hacmi 191,3 milyar lira oldu.

Bankacılık endeksi yüzde 0,07 değer kazanırken, holding endeksi yüzde 1,46 değer kaybetti.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 3,14 ile ulaştırma, en fazla kaybettiren ise yüzde 4,14 ile finansal kiralama faktoring oldu.

Küresel piyasalarda teknoloji hisselerindeki dalgalanmaların etkisiyle karışık bir seyir öne çıkıyor.

Analistler, yarın Ankara'da başlayacak NATO Zirvesi'nden gelecek haber akışının piyasaların yönü üzerinde belirleyici olabileceğini belirtti.

Yarın veri gündeminde yurt içinde hazine nakit dengesi, yurt dışında ise Almanya'da sanayi üretimi ve ABD'de dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.500 ve 14.600 puanın direnç, 14.400 ve 14.300 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

VİOP’ta endeks kontratı normal seansı yükselişle tamamladı

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda BIST 30 endeksine dayalı kontrat, normal seansı yüzde 0,37 yükselişle 17.510,00 puandan tamamladı.

VİOP’ta BIST 30 endeksine dayalı kontrat, 6 Temmuz 2026 Pazartesi günü normal seansı yükselişle kapattı.

Önceki normal seans kapanışı 17.445,00 puan olan kontrat, günü 65 puanlık artışla 17.510,00 puandan tamamladı. Günlük yükseliş yüzde 0,37 oldu.

Kontratta açık pozisyon sayısı ise 371.104 olarak kaydedildi.

New York borsası haftanın ilk işlem gününe karışık seyirle başladı.

Açılışta Dow Jones endeksi yüzde 0,14 azalarak 52.828,45 puana geriledi.

S&P 500 endeksi yüzde 0,32 artışla 7.506,96 puana ve Nasdaq endeksi yüzde 0,65 kazançla 25.999,61 puana ulaştı.

Pay piyasalarında haftanın ilk işlem gününün açılışında çip şirketlerinin hisselerindeki toparlanmayla karışık bir seyir izlendi.

Apple ile özel çiplerin geliştirilmesi ve tedariki amacıyla kurduğu ortaklığı 2031'e kadar uzatma konusunda anlaştığını duyuran çip şirketi Broadcom'un hisseleri yüzde 4'e yakın değer kazandı.

Bellek çipi üreticileri Western Digital, Seagate ve Micron Technology'nin hisseleri de yüzde 3 ila yüzde 7 arasında kazançla güne başladı.

Geçen hafta beklentilerin altında kalan tarım dışı istihdam verileri, ABD Merkez Bankasının (Fed) yakın zamanda faiz artırmak zorunda kalmayabileceği beklentisini güçlendirmişti.

Analistler, Fed'in son toplantısına ilişkin bu hafta yayımlanacak tutanaklarda, gelecek dönemde atılacak politika adımlarına dair daha fazla ipucu aranacağını belirtti.

Öte yandan, New York Menkul Kıymetler Borsası (NYSE) ve Nasdaq'ın açılış zilini, çocuklara yönelik yatırım programı "Trump Hesapları"nın (Trump Accounts) tanıtımı kapsamında ABD Başkanı Donald Trump çaldı.

Kısaca OpenAI, ABD hükümetine şirketin yüzde 5'lik hissesini vermeyi teklif etti ve bu payın yaklaşık 42,6 milyar dolar değerinde olduğu belirtiliyor. Bu yazıda bu teklifin ne olduğunu, bir şirketin neden böyle bir adım atacağını, arkasındaki asıl sebebi ve bunun doğurduğu tartışmaları anlatacağız. Çünkü bu olay, sadece bir şirketle ilgili değil. Yapay zeka devlerinin devletlerle kurduğu yeni ilişkinin bir işareti.

Tam Olarak Ne Teklif Edildi?

Önce olayı netleştirelim. Financial Times'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre, OpenAI'nin CEO'su Sam Altman, ABD hükümetine şirketten yüzde 5 hisse vermeyi teklif etti.

Rakamları biraz açalım. OpenAI'nin son değerlemesi 852 milyar dolar. Yani şirketin yüzde 5'i, kabaca 42,6 milyar dolar ediyor. Bu, nakit açısından son derece güçlü bir şirket için bile küçümsenmeyecek bir tutar. Üstelik Altman'ın teklifi sadece kendi şirketiyle sınırlı değil. Öneriye göre, Google, Meta ve Anthropic gibi diğer büyük Amerikan yapay zeka şirketleri de benzer oranda hisselerini devlete verecek. Tüm bu paylar, kurulacak bir "ulusal varlık fonu"nda toplanacak. Bu fon, tıpkı Alaska eyaletinin petrol gelirlerini vatandaşlarına dağıtan fonu gibi çalışacak. Yani mantık şu. Yapay zekanın yaratacağı büyük ekonomik değerden, sıradan vatandaşlar da pay alsın.

OpenAI'nin halka arz yolculuğunu daha önce de ele almıştık. OpenAI 25 Milyar Doları Aştı, IPO Yarışı Başladı

Peki Bir Şirket Neden Servetini Devlete Verir?

İşte asıl merak edilen soru bu. Sam Altman'ın öne sürdüğü resmi gerekçe, kamunun yapay zekadan pay alması. Ama işin perde arkasında çok daha stratejik bir hesap olduğu düşünülüyor.

Bu teklifin zamanlaması çok dikkat çekici. Çünkü teklif, önemli bir olaydan sadece birkaç gün sonra geldi. Bu olay şu. ABD hükümeti, kısa süre önce OpenAI'den yeni yapay zeka modeli GPT-5.6'nın kamuya açık lansmanını ertelemesini istedi. Yani hükümet, yapay zeka şirketleri üzerindeki denetimini artırıyor ve bu şirketler ciddi bir siyasi baskı altında. İşte bu noktada teklifin asıl mantığı ortaya çıkıyor. Bir şirket, kendisini denetleyen ve kısıtlayan hükümeti düşman olarak görmek yerine, onu bir ortağa dönüştürmeyi seçiyor. Çünkü hükümet, bir şirketin yüzde 5'ine sahip olursa, o şirketin başarısında artık kendi ekonomik çıkarı da olur. Basitçe, "beni denetleyen kişiyi, benim kazanmamı isteyen bir ortağa çevireyim" stratejisi.

Bu yorumu güçlendiren bir detay daha var. Rakip şirket Anthropic de geçtiğimiz günlerde, hükümetin talebi üzerine en gelişmiş modelinin erişimini geçici olarak kısıtlamak zorunda kalmıştı. Yani yapay zeka devleri, son dönemde hükümetin artan baskısını yakından hissediyor. OpenAI'nin bu cömert görünen teklifi de, tam bu baskılı ortamda geldi.

Aslında Bu İlk Değil

Burada önemli bir noktayı belirtmek gerekiyor. Hükümetin özel bir şirkete ortak olması, kulağa alışılmadık gelse de, aslında yeni bir şey değil. ABD yönetimi, son dönemde benzer adımları defalarca attı.

Örneğin ABD hükümeti, geçtiğimiz yıl çip devi Intel'e yaklaşık 8,9 milyar dolar yatırım yaparak şirketin yüzde 10'una ortak oldu. Benzer şekilde IBM'de ve bazı kuantum bilgisayar şirketlerinde de hisse edindi. Yani devletin stratejik gördüğü teknoloji şirketlerine ortak olması, son dönemin bir eğilimi. Bu açıdan bakınca, OpenAI'ye ortak olma fikri de bu daha geniş tablonun bir parçası. Nitekim ABD Başkanı Donald Trump da geçtiğimiz aylarda bu fikre sıcak baktığını belirtmiş ve "Amerikan halkının şirketlerle adeta ortak olacağı bir yapı, oldukça ilginç" diyerek konuya bakacaklarını söylemişti. Yani teklif, sadece OpenAI'nin bir çıkışı değil, hükümet tarafında da karşılık bulan bir tartışma.

Bu Fikir Nereden Çıktı?

Aslında bu, Altman'ın birden ortaya attığı bir fikir değil. Kamunun yapay zekadan pay alması düşüncesi, bir süredir tartışılıyor. Bu arka planı bilmek, olayı daha iyi anlamayı sağlıyor.

OpenAI, daha önce nisan ayında da benzer bir öneri getirmişti. O dönemde şirket, yapay zekanın yarattığı ekonomik faydayı halka dağıtacak bir "kamusal refah fonu" fikrini savunmuştu. Yani bu teklif, şirketin uzun süredir dile getirdiği bir vizyonun devamı. Öte yandan, bu konuda çok daha radikal sesler de var. Örneğin Demokrat Senatör Bernie Sanders, yapay zeka şirketlerinin hisselerine tek seferlik yüzde 50 vergi uygulanmasını savunuyor. Bu, Altman'ın önerdiği yüzde 5'in tam on katı. İşte bu karşılaştırma, Altman'ın teklifini farklı bir ışıkta gösteriyor. Bazı yorumculara göre Altman, yüzde 5'lik teklifiyle aslında daha büyük ve daha zorlayıcı bir düzenlemenin önünü kesmeye çalışıyor. Yani "siz benden yarısını almadan, ben size küçük bir pay teklif edeyim" yaklaşımı.

Bu Teklifin Sakıncası Yok mu?

Elbette bu kadar sıra dışı bir öneri, beraberinde önemli soruları da getiriyor. Çünkü madalyonun bir de öteki yüzü var.

En büyük endişe, çıkar çatışması. Bir düşün. Hükümetin görevi, yapay zeka şirketlerini denetlemek, gerektiğinde kısıtlamak ve halkı korumaktır. Ama eğer hükümet aynı zamanda bu şirketin yüzde 5'ine sahip bir ortaksa, o şirketin başarısını da istemek zorunda kalır. Peki bu durumda hükümet, kendi ortağı olan bir şirketi gerçekten tarafsız biçimde denetleyebilir mi? İşte bu soru, teklifin en tartışmalı yanı. Denetleyen ile denetlenenin aynı çıkarda buluşması, kamu yararı açısından ciddi bir soru işareti yaratıyor. Ayrıca bu teklifin hayata geçmesi hiç de kolay değil. Uzmanlara göre, hükümetin böyle bir hisseyi alması muhtemelen bir yasa çıkarılmasını gerektiriyor. Yani şu an için bu, kesinleşmiş bir anlaşma değil, henüz başlangıç aşamasında olan bir fikir.

Sıkça Sorulan Sorular

OpenAI hükümete ne teklif etti?

OpenAI, ABD hükümetine şirketin yüzde 5'lik hissesini vermeyi teklif etti. Şirketin 852 milyar dolarlık değerlemesi üzerinden bu pay, yaklaşık 42,6 milyar dolar değerinde. Teklif, diğer büyük yapay zeka şirketlerinin de benzer pay vermesini öngörüyor.

OpenAI bu teklifi neden yaptı?

Resmi gerekçe, yapay zekanın ekonomik kazancını halkla paylaşmak. Ancak teklif, hükümetin OpenAI'nin yeni modelini kısıtlamasından birkaç gün sonra geldiği için, birçok yorumcu bunu şirketin kendisini denetleyen hükümetle ilişkisini iyileştirme ve düzenleyiciyi bir ortağa dönüştürme stratejisi olarak değerlendiriyor.

Bu teklif kesinleşti mi?

Hayır. Teklif şu an sadece başlangıç aşamasında. Uzmanlara göre hükümetin böyle bir hisseyi alması muhtemelen bir yasa çıkarılmasını gerektiriyor. Trump yönetiminin teklifi kabul edip etmeyeceği henüz belli değil.

OpenAI'nin değeri ne kadar?

OpenAI'nin son değerlemesi 852 milyar dolar seviyesinde. Bu değer, şirketi dünyanın en değerli teknoloji şirketlerinden biri yapıyor. Şirket, halka arza da hazırlanıyor.

Sonuç

OpenAI'nin bu teklifi, ilk bakışta cömert bir jest gibi görünüyor. Ama biraz derine inince, arkasında yapay zeka çağının en önemli gerilimlerinden birinin yattığı görülüyor. Bu gerilim, dev teknoloji şirketleri ile onları denetlemeye çalışan devletler arasındaki güç mücadelesi.

Tablo net. Bir tarafta, yapay zekanın yarattığı devasa serveti halkla paylaşma vaadi var. Diğer tarafta ise, denetleyen ile denetlenenin aynı çıkarda buluşmasının doğuracağı ciddi soru işaretleri. OpenAI, kendisini kısıtlayan bir hükümetle karşı karşıya gelmek yerine, onu bir ortağa çevirmeyi seçiyor. Bu stratejinin işe yarayıp yaramayacağını, önümüzdeki dönemde göreceğiz. Kesin olan tek şey şu. Yapay zeka şirketleri artık sadece teknoloji üretmiyor, aynı zamanda devletlerle yeni ve karmaşık ilişkiler kuruyor. Ve bu ilişkilerin nasıl şekilleneceği, hepimizin geleceğini etkileyecek.

Yapay zeka ve teknoloji gündemini takip etmek için. Finans Gundem Yapay Zeka

Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Aktarılan veriler ve rakamlar, yayım tarihindeki kamuya açık kaynaklara dayanmaktadır ve zamanla değişebilir.