TEM Otoyolu'nda, Sancaktepe ile 15 Temmuz Şehitler Köprüsü arasında sürücüler araçlarıyla trafikte ağır seyrediyor.

Fatih Sultan Mehmet Köprüsü istikametindeki trafik yoğunluğu Ümraniye'den köprü girişine kadar uzanıyor.

Şile Otoyolu'nda, Altunizade ile Ümraniye arasında yer yer yoğunluk görülüyor.

Avrupa Yakası'nda ise D-100 kara yolu Ankara istikametinde Beylikdüzü ve Bakırköy ile Zetinburnu ve Beyoğlu arasında, Edirne istikametinde de Beylikdüzü mevkisinde araçlar yavaş ilerliyor.

TEM Otoyolu'nda Esenler ile Bayrampaşa, Gaziosmanpaşa ile Seyrantepe arasında araçlar güçlükle seyrediyor.

Öte yandan, sabah saatlerinde işe ve okula giden yolcular, tramvay, metro, otobüs ve metrobüs duraklarında yoğunluk oluşturdu.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Cep Trafik Haritası'na göre, kent genelindeki trafik yoğunluğu yüzde 67'ye kadar çıktı.

Bu kapsamda, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler tarafından motosiklet, otomobil ve arazi taşıtlarının ilk tescil tarihinden itibaren 6 ay ve 6 bin kilometreyi geçmedikçe doğrudan veya dolaylı pazarlanması veya satışının yapılmasını engelleyen düzenlemenin yürürlükte bulunduğu anımsatılan açıklamada, ayrıca ikinci el motorlu kara taşıtlarının üretici veya distribütör tarafından tavsiye edilen güncel satış fiyatının üzerinde bir bedelle ilan yoluyla pazarlanmasını önleyen "ilan kısıtlaması" uygulamasının da devam ettiği aktarıldı.

"İlan kısıtlamasını ihlal edenlere yaklaşık 116 milyon lira ceza kesildi"

Açıklamada, "Bakanlığımız tarafından gerçekleştirilen denetimler neticesinde bugüne kadar 6 ay 6 bin kilometre düzenlemesine aykırı hareket eden otomobil yetkili bayileri ve oto galeri işletmelerine toplam 54 milyon lira, ilan kısıtlamasını ihlal eden kişi ve işletmelere ise yaklaşık 116 milyon lira idari para cezası uygulanmıştır" ifadesi kullanıldı.

Söz konusu düzenlemelerin otomotiv piyasasında fiyat istikrarının sağlanmasına, spekülatif fiyat artışlarının önlenmesine, stokçulukla mücadeleye, haksız ticari kazançların engellenmesine ve tüketici mağduriyetlerinin azaltılmasına önemli katkılar sağladığına işaret edilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

"Bu doğrultuda, '6 ay 6 bin kilometre' düzenlemesi ile ilan kısıtlaması uygulamalarının süreleri Bakanlığımızca 6 ay daha uzatılarak 1 Ocak 2027'ye kadar yürürlükte kalacaktır. Ayrıca, ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yetki belgesine sahip işletmelerin yanı sıra bir takvim yılı içerisinde yetki belgesi olmaksızın üç ve üzerinde ikinci el motorlu kara taşıtı satışı gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişilerin de düzenlemeye aykırı satışlarının noterlikler tarafından engellenmesine devam edilecektir. Bakanlık olarak otomotiv ticaretinde fiyat istikrarını korumak, adil ve dengeli bir piyasa yapısını güçlendirmek, kayıt dışılıkla mücadele etmek ve tüketicilerimizin hak ve menfaatlerini korumak amacıyla denetim ve düzenleme faaliyetlerimizi titizlikle sürdürmeye devam edeceğiz."

Mardin Cumhuriyet Başsavcılığının koordinesinde, Mardin İl Emniyet Müdürlüğü Siber Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğünün çalışmaları doğrultusunda, yasa dışı bahis siteleri üzerinden para nakline aracılık eden ve sahte ilanlarla vatandaşları mağdur eden 49 şüpheli hakkında adli işlem başlatıldığını bildiren Gürlek, şunları kaydetti:

"Şüphelilerin, 1 milyon 442 bin 176 işlem karşılığında 10 milyar 394 milyon 834 bin 144 TL para hacmine ulaştıkları belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda bu sabah 7 ilde eş zamanlı operasyon gerçekleştirilmiştir. Bu başarılı soruşturmayı koordine eden Mardin Cumhuriyet Başsavcılığımıza, Mardin İl Emniyet Müdürlüğüne, soruşturmayı destekleyen MASAK'a, operasyonlarda görev alan kolluk güçlerimize ve emeği geçen tüm kamu görevlilerimize teşekkür ediyorum. Milletimizin emeğini ve alın terini hedef alan dolandırıcılık şebekelerine asla geçit vermeyeceğiz. Suç gelirlerinin takibi ve faillerin adalet önüne çıkarılması için İçişleri Bakanlığımız ve Hazine ve Maliye Bakanlığımız ile eş güdüm içinde mücadelemiz kesintisiz şekilde devam edecektir."

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), haziran ayına ilişkin tüketici güven endeksi verilerini açıkladı.

Buna göre TÜİK ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası işbirliğiyle yürütülen Tüketici Eğilim Anketi sonuçlarından hesaplanan tüketici güven endeksi, mayısta 85,8 iken bu ay yüzde 2,5 yükselerek 87,9 oldu.

Böylece endeks, Mayıs 2023'ten sonraki en yüksek seviyesini gördü. Endeks o ay 91,1 seviyesindeydi.

Mevcut dönemde hanenin maddi durumu endeksi, haziranda aylık yüzde 4,5 artışla 69,2'den 72,3'e yükseldi.

Gelecek 12 aylık dönemde hanenin maddi durum beklentisi endeksi, mayısta 87,9 iken yüzde 1,9 artarak haziranda 89,5 olarak belirlendi.

Geçen ay 81,4 olan gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi endeksi, bu ay yüzde 3,1 yükselişle 83,9 olarak hesaplandı.

Gelecek 12 aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesi endeksi de geçen ay 104,5 iken bu ay yüzde 1,4 artarak 105,9'a çıktı.

Ticaret Bakanlığı, otomotiv ticaretinde fiyat istikrarını sağlamak ve tüketici menfaatini korumak amacıyla uygulanan '6 ay-6 bin kilometre' ve ilan kısıtlaması düzenlemelerinin 1 Ocak 2027'ye kadar uzatıldığını bildirdi.

Bakanlıktan konuya ilişkin yapılan yazılı açıklamada, otomotiv sektöründe adil, rekabetçi ve istikrarlı bir piyasa yapısının tesis edilmesi, spekülatif fiyat oluşumlarının önlenmesi, stokçuluk faaliyetleriyle mücadele edilmesi ve tüketicilerin korunması için çalışmaların sürdürüldüğü belirtildi.

Bu kapsamda, ikinci el motorlu kara taşıtı ticaretiyle iştigal edenler tarafından motosiklet, otomobil ve arazi taşıtlarının ilk tescil tarihinden itibaren 6 ay ve 6 bin kilometreyi geçmedikçe doğrudan veya dolaylı pazarlanması veya satışının yapılmasını engelleyen düzenlemenin yürürlükte bulunduğu anımsatılan açıklamada, ayrıca ikinci el motorlu kara taşıtlarının üretici veya distribütör tarafından tavsiye edilen güncel satış fiyatının üzerinde bir bedelle ilan yoluyla pazarlanmasını önleyen 'ilan kısıtlaması' uygulamasının da devam ettiği aktarıldı.

'İlan kısıtlamasını ihlal edenlere yaklaşık 116 milyon lira ceza kesildi'

Açıklamada, 'Bakanlığımız tarafından gerçekleştirilen denetimler neticesinde bugüne kadar 6 ay 6 bin kilometre düzenlemesine aykırı hareket eden otomobil yetkili bayileri ve oto galeri işletmelerine toplam 54 milyon lira, ilan kısıtlamasını ihlal eden kişi ve işletmelere ise yaklaşık 116 milyon lira idari para cezası uygulanmıştır.' ifadesi kullanıldı.

Söz konusu düzenlemelerin otomotiv piyasasında fiyat istikrarının sağlanmasına, spekülatif fiyat artışlarının önlenmesine, stokçulukla mücadeleye, haksız ticari kazançların engellenmesine ve tüketici mağduriyetlerinin azaltılmasına önemli katkılar sağladığına işaret edilen açıklamada, şunlar kaydedildi:

'Bu doğrultuda, '6 ay 6 bin kilometre' düzenlemesi ile ilan kısıtlaması uygulamalarının süreleri Bakanlığımızca 6 ay daha uzatılarak 1 Ocak 2027'ye kadar yürürlükte kalacaktır.

Ayrıca, ikinci el motorlu kara taşıtı ticareti yetki belgesine sahip işletmelerin yanı sıra bir takvim yılı içerisinde yetki belgesi olmaksızın üç ve üzerinde ikinci el motorlu kara taşıtı satışı gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişilerin de düzenlemeye aykırı satışlarının noterlikler tarafından engellenmesine devam edilecektir. Bakanlık olarak otomotiv ticaretinde fiyat istikrarını korumak, adil ve dengeli bir piyasa yapısını güçlendirmek, kayıt dışılıkla mücadele etmek ve tüketicilerimizin hak ve menfaatlerini korumak amacıyla denetim ve düzenleme faaliyetlerimizi titizlikle sürdürmeye devam edeceğiz.'

Merkez Bankası'nın Hanehalkı Beklenti Anketi'ne ilişkin haber bülteni aşağıda bulunuyor:

Hanehalkının 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentisi bir önceki aya göre 3,38 puan azalarak yüzde 46,13 seviyesinde gerçekleşmiştir.

Hanehalkının, son bir yıl içinde fiyatlarının en çok arttığını değerlendirdiği ve gelecek 12 ay için fiyatlarının en çok artmasını beklediği ürün/hizmet grupları ''gıda'' ile ''yakıt ve enerji'' olmuştur (**). Gıdayı, fiyatı en çok artan ürün grupları arasında değerlendiren katılımcıların payı bir önceki aya göre 1,6 puan azalarak yüzde 39,3 olmuştur.

Gelecek 12 ay sonunda konut fiyatlarındaki artış beklentisi bir önceki aya göre 0,13 puan azalarak yüzde 33,82 olmuştur.

12 ay sonrası ABD Dolar kuru beklentisi bir önceki aya göre 0,14 TL artarak 52,67 TL olarak gerçekleşmiştir.

Katılımcıların yatırım tercihleri değerlendirildiğinde, ilk sırada yer alan 'altın alırım' diyen katılımcıların oranı, bir önceki aya göre 4,0 puan azalarak yüzde 44,3 olmuştur. ikinci sırada yer alan 'ev/dükkan/arsa vb. alırım' diyen katılımcıların oranı bir önceki aya göre 3,9 puan artarak yüzde 37,1 olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2026 yılı Mayıs ayı yurt dışı üretici fiyat endeksi (YD-ÜFE) rakamlarını açıkladı.

TÜİK'in konuya ilişkin haber bülteni aşağıda bulunuyor:

Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE) yıllık %34,16 arttı, aylık %1,71 arttı

YD-ÜFE 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre %1,71 artış, bir önceki yılın Aralık ayına göre %17,30 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre %34,16 artış ve on iki aylık ortalamalara göre %31,96 artış gösterdi.

YD-ÜFE imalat ürünlerinde yıllık %33,93 arttı

Sanayinin iki sektörünün yıllık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında %47,70 artış, imalatta %33,93 artış olarak gerçekleşti.

Ana sanayi gruplarının yıllık değişimleri; ara mallarında %31,50 artış, dayanıklı tüketim mallarında %33,73 artış, dayanıksız tüketim mallarında %36,00 artış, enerjide %104,38 artış, sermaye mallarında %23,68 artış olarak gerçekleşti.

YD-ÜFE imalat ürünlerinde aylık %1,65 arttı

Sanayinin iki sektörünün aylık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında %5,30 artış, imalatta %1,65 artış olarak gerçekleşti.

Ana sanayi gruplarının aylık değişimleri; ara mallarında %3,48 artış, dayanıklı tüketim mallarında %1,49 artış, dayanıksız tüketim mallarında %2,20 artış, enerjide %6,23 azalış, sermaye mallarında %1,62 artış olarak gerçekleşti.

Cuma günü ons fiyatındaki azalışa paralel değer kaybeden gram altın, günü önceki kapanışın yüzde 1,3 altında 6 bin 204 liradan tamamlamıştı.

Haftanın ilk işlem gününe yükselişle başlayan gram altın, saat 09.30 itibarıyla önceki kapanışın yüzde 1 üstünde 6 bin 268 lira seviyesinde işlem görüyor. Aynı dakikalar itibarıyla çeyrek altın 10 bin 496 liradan, Cumhuriyet altını da 41 bin 797 liradan satılıyor.

Altının ons fiyatı, bugün yüzde 1 artışla 4 bin 198 dolardan seyrediyor.

ABD ile İran arasındaki görüşmelerde ilerleme kaydetmesinin küresel enerji arzında uzun süreli bir kesintiye dair endişeleri hafifletmesi ve petrol fiyatlarını tekrar 80 doların altına geriletmesi altın fiyatlarını destekliyor.

ABD Merkez Bankasının (Fed) daha agresif bir sıkılaştırma döngüsüne girebileceği yönündeki endişelerin azalması altın fiyatlarındaki yükselişi destekledi.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesi'nde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirtti.

Cuma günü 80,39 dolara kadar yükselen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, günü 80,05 dolardan tamamladı.

Brent petrolün varil fiyatı, bugün saat 09.35 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 2 azalarak 78,43 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili de 75,12 dolardan alıcı buldu.

Fiyatlardaki düşüşte, ABD-İran görüşmelerinin ardından Tahran'a uygulanan petrol ihracatı kısıtlamalarının kaldırıldığı ve ABD'nin deniz ablukasının sona erdiğine ilişkin açıklamaların piyasalardaki arz endişelerini hafifletmesi etkili oldu.

Orta Doğu'da jeopolitik tansiyonu kalıcı olarak düşürecek nihai anlaşmaya ulaşılması amacıyla ABD ile İran arasındaki diplomatik temaslar, Pakistan ve Katar'ın arabuluculuğunda İsviçre'de devam ediyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, görüşmelerin ilk turunun ardından ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, Pakistan ve Katar arabuluculuğunda Lübnan'daki savaşı sona erdirmeye yönelik ilerleme kaydedildiğini belirtti. Erakçi, İran'a uygulanan petrol ihracatı kısıtlamalarının kaldırıldığını, ABD'nin deniz ablukasının sona erdiğini ve ülkenin dondurulmuş varlıklarının bir kısmının serbest bırakıldığını bildirdi.

Katar ve Pakistan Dışişleri Bakanlıklarının yayımladığı ortak açıklamada, tarafların ve arabulucu ülkelerin katıldığı dörtlü görüşmelerin ilk turunun olumlu ve yapıcı bir atmosferde tamamlandığı ifade edildi. Açıklamada, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişini sağlayacak şekilde herhangi bir olay ve yanlış anlaşılmanın önüne geçmek amacıyla mutabakat zaptının 5. paragrafında belirtilen süre boyunca taraflar arasında bir iletişim kanalı oluşturulduğu bilgisine de yer verildi.

Brent petrolde teknik olarak 81,58 doların direnç, 76,12 doların ise destek olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Cuma günü yatay seyreden dolar/TL, günü önceki kapanışın hemen altında 46,4350'den tamamlamıştı.

Dolar/TL, saat 09.50 itibarıyla yüzde 0,1 artışla 46,4620 seviyesinde bulunuyor. Aynı dakikalar itibarıyla avro/TL yatay seyirle 53,2530'dan ve sterlin/TL önceki kapanışına göre yüzde 0,2 düşüşle 61,3830'dan işlem görüyor.

Dolar endeksi yüzde 0,1 artışla 100,9 seviyesinde bulunuyor.

ABD ile İran arasındaki görüşmelerde ilerleme kaydedilmesi varlık fiyatlamalarında öne çıkıyor.

Gelecek süreçte iyimserliğin kırılgan kalmaya devam edeceği değerlendirilirken varlık fiyatlarındaki çift taraflı oynaklığın haber akışına bağlı olarak sürmesi öngörülüyor.

Makroekonomik veri tarafında bu hafta ABD Merkez Bankasının (Fed) enflasyon görünümü açısından yakından takip ettiği kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksi verisi izlenecek. Beklentilerin üzerinde gelebilecek bir PCE verisinin, Fed'in şahin duruşunu güçlendirebileceği tahmin ediliyor.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesi'nde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirtti.

TEPAV'ın SGK verileriyle hazırladığı Mart 2026 İstihdam İzleme Bülteni'ne göre, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödenenler dahil toplam sigortalı çalışan sayısı yıllık bazda 538 bin 898 kişi arttı

Mart ayında 22 ana sektörün 19'unda istihdam yükselirken en yüksek artış bina inşaatı faaliyetlerinde, en büyük istihdam kaybı ise giyim eşyalarının imalatında görüldü.

TEPAV tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verileri dikkate alınarak hazırlanan İstihdam İzleme Bülteni'nin 163. sayısı yayımlandı. Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödenen çalışanlar dahil toplam sigortalı çalışan sayısı Mart 2026'da yıllık yüzde 2,2 yükselerek 25 milyon 525 bin 771'e ulaştı. Bu dönemde sigortalı çalışan sayısı geçen yılın aynı ayına göre 538 bin 898 kişi, bir önceki aya göre ise 70 bin 327 kişi arttı.

İstihdam artışı 22 sektörün 19'una yayıldı

Mart ayında incelenen 22 ana sektörün 19'unda istihdam artışı gerçekleşti. İmalat sanayinde istihdam yıllık bazda gerilerken inşaat ve tarım sektörleri güçlü artış sergiledi. Sigortalı ücretli çalışan sayısı inşaatta yüzde 6,9, tarımda yüzde 9,1 artarken imalat sektöründe yüzde 2,4 azaldı. Hizmet sektöründe ise sanat, spor ve eğlence faaliyetleri yüzde 9,4, gayrimenkul faaliyetleri yüzde 6,7, eğitim yüzde 5,0, finans ve sigorta faaliyetleri yüzde 4,3 ve insan sağlığı ile sosyal hizmet faaliyetleri yüzde 2,7 oranında istihdam artışı kaydetti.

Giyim eşyalarının imalatı en fazla istihdam kaybeden sektör oldu

Alt sektörler incelendiğinde, yıllık bazda 88 alt sektörün 29'unda sigortalı ücretli çalışan sayısı geriledi. En yüksek istihdam kaybı 65 bin 866 kişiyle giyim eşyalarının imalatında yaşandı. Bu sektörü tekstil ürünlerinin imalatı ile fabrikasyon metal ürünleri imalatı izledi.

En fazla istihdam artışı ise 101 bin 308 kişiyle ikamet amaçlı olan ve olmayan binaların inşaatı faaliyetlerinde gerçekleşti. Yiyecek ve içecek hizmetleri, perakende ticaret ile binalar ve çevre düzenlemesi faaliyetleri de istihdamın en fazla arttığı sektörler arasında yer aldı.

Ankara istihdam artışında ilk sırada yer aldı

İller bazında değerlendirildiğinde, çalışan sayısında yıllık bazda en yüksek artış 96 bin 826 kişiyle Ankara'da gerçekleşti. Ankara'yı İstanbul, Konya ve Kayseri takip etti. Oransal olarak en hızlı istihdam artışı ise Iğdır, Kırıkkale ve Siirt'te kaydedildi.

En yüksek istihdam kaybı ise 13 bin 933 kişiyle Adıyaman'da yaşandı. Kırklareli ve Yalova da çalışan sayısının gerilediği iller arasında yer aldı.

Kayıt dışı istihdam oranı yüzde 23,4'e geriledi

Bültende kayıt dışı istihdama ilişkin değerlendirmelere de yer verildi. TÜİK verilerine göre 2026 yılının ilk çeyreğinde toplam istihdam 31,5 milyon kişi olurken kayıt dışı çalışan sayısı 7,4 milyon olarak hesaplandı. Kayıt dışı istihdam oranı bir önceki çeyreğe göre 1,2 puan azalarak yüzde 23,4'e geriledi.

Kayıt dışı çalışanların yarısından fazlasının tarım sektöründe yer aldığına dikkat çekilen bültende, tarımda kayıt dışılık oranının yüzde 80,6, tarım dışı sektörlerde ise yüzde 15 olduğu belirtildi. Kadınlarda kayıt dışı istihdam oranı yüzde 27,3, erkeklerde ise yüzde 21,5 olarak ölçüldü.

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,63 değer kaybederek 14.734,50 puandan tamamladı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 56,78 puan ve yüzde 0,39 artışla 14.791,28 puana çıktı. Bankacılık endeksi yüzde 0,57, holding endeksi yüzde 0,14 değer kazandı.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 0,93 ile turizm, en çok gerileyen yüzde 0,50 ile menkul kıymet yatırım ortaklığı oldu.

Küresel piyasalar, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde kaydedilen ilerlemenin risk algısını azaltmasının ardından ABD'de kritik makroekonomik verilerin açıklanacağı haftaya karışık bir seyirle başladı.

Orta Doğu'da jeopolitik tansiyonu kalıcı olarak düşürecek nihai bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla ABD ve İran heyetleri arasındaki diplomatik temaslar arabulucular eşliğinde sürdürülüyor.

Görüşmelerde zaman zaman gerilim artsa da uzlaşı masasında kalınması bölgede barışın tesis edilebileceğine yönelik umutları korurken, diplomatik sürecin de yeniden ivme kazandığına işaret ediyor.

Öte yandan anlaşma sürecine ilişkin kırılganlık devam etse de Brent petrolde yaşanan geri çekilme ve fiyatların 80 dolar seviyesinin altında kalması küresel merkez bankalarının gelecek dönem enflasyon görünümü açısından destekleyici bir gelişme olarak değerlendirilirken, bu durum küresel piyasalardaki risk iştahını artıran nedenler arasında yer alıyor.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesinde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.800 ve 14.900 puanın direnç, 14.600 ve 14.500 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat güne yüzde 0,48 yükselişle 17.221,00 puandan başladı.

Cuma satış ağırlıklı seyreden haziran vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 0,49 azalışla 17.139,00 puandan tamamladı. Endeks kontratı akşam seansında ise kazançlarının bir kısmını telafi ederek 17.151,00 puandan işlem gördü.

Haziran vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışına göre yüzde 0,48 artışla 17.221,00 puandan işlem görüyor.

Küresel piyasalar, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde kaydedilen ilerlemenin risk algısını azaltmasının ardından ABD'de kritik makroekonomik verilerin açıklanayacağı haftaya karışık bir seyirle başladı.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesinde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan endeks kontratında 17.300 ve 17.400 puanın direnç, 17.100 ve 17.000 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Küresel piyasalar, ABD ile İran arasındaki görüşmelerde kaydedilen ilerlemenin risk algısını azaltmasının ardından ABD'de kritik makroekonomik verilerin açıklanayacağı haftaya karışık bir seyirle başladı.

Orta Doğu'da jeopolitik tansiyonu kalıcı olarak düşürecek nihai bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla ABD ve İran heyetleri arasındaki diplomatik temaslar arabulucular eşliğinde sürdürülüyor.

Hafta sonu İsviçre'de yürütülen müzakereler esnasında ABD Başkanı Donald Trump'ın İran heyetine yönelik sert açıklamaları dikkati çekerken, İran Meclis Başkanı ve Müzakere Heyeti Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, ABD'nin tehditlerini önemsemediklerini belirtti.

Görüşmelerde zaman zaman gerilim artsa da uzlaşı masasında kalınması bölgede barışın tesis edilebileceğine yönelik umutları koruyor.

Bu gelişmelerin yanı sıra küresel enerji arzının kilit noktası konumunda Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiği geçen haftaya nazaran azalma gösterdi. Boğazda yavaşlayan tanker trafiğinin petrol fiyatları üzerinde etkileri izlenirken, görüşmelerde ilerleme kaydedilse dahi enerji arzına yönelik endişelerin hemen yatışmayacağı değerlendiriliyor.

Petrol fiyatlarının makroekonomi üzerindeki etkileri belirginleşirken ABD'de bu hafta açıklanacak kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksi ile büyüme verileri yatırımcıların odağında bulunuyor.

Geçen hafta ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Kevin Warsh'ın şahin mesajları ve Orta Doğu'da kalıcı barış ikliminin sağlanmasının zaman alacağı endişeleriyle para piyasalarındaki fiyatlamalarda, bankanın yıl sonuna kadar bir kez faiz artıracağına kesin gözüyle bakılmaya başlandı.

- ABD'de endeks vadeli kontratlar negatif seyrediyor

Söz konusu gelişmelerin ardından ABD'nin 2, 5 ve 10 yıllık tahvil faizlerinde yükseliş görüldü. Fed'in politikalarına ilişkin en duyarlı göstergelerden biri olan ABD'nin 2 yıllık tahvil faizi geçen hafta perşembe gününe göre yaklaşık 5 baz artışla yüzde 4,22'ye çıktı. ABD 10 yıllık tahvil faizi de 3 baz puanlık artışla yüzde 4,48'e yükseldi.

Fed'in gelecek dönemde sıkı duruşunu koruyacağı beklentileriyle dolar endeksindeki yukarı yönlü seyir yeni haftaya da taşındı. Endeks yüzde 0,1 artışla 100,9 seviyesinde bulunuyor.

Artan enflasyon risklerine bağlı olarak Fed'in şahin sinyallerinin etkisiyle faizlerin bir süre yüksek seviyelerde kalacağı beklentisi, altının ons fiyatı üzerinde baskı oluşturmaya devam ederken ABD-İran görüşmelerinde kaydedilen ilerleme, altın fiyatlarını destekledi. Altının onsu haftaya yüzde 0,6 yükselişle 4 bin 180 dolar seviyesinden başlangıç yaptı.

Söz konusu gelişmelerle ABD'de endeks vadeli kontratlar haftaya negatif başladı.

- Avrupa'da gözler ECB Başkanı Lagarde'ın mesajlarında

Orta Doğu'daki gelişmeler ekseninde Avrupa borsaları cuma gününü İtalya hariç düşüşle kapatırken, yeni haftada endeks vadeli kontratlar negatif seyrediyor.

Bölgede bugün Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde'ın Brüksel'deki Avrupa Parlamentosu Ekonomik ve Parasal İşler Komitesi (ECON) toplantısında yapacağı konuşma yatırımcılar tarafından yakından takip edilecek.

Analistler, Lagarde'ın vereceği mesajlarda ECB'nin gelecek dönemde atacağı adımlara ilişkin sinyaller aranacağını kaydederek, para piyasalarındaki fiyatlamaların bankanın yıl sonuna kadar en az bir faiz artışı daha yapacağı yönünde şekillendiğini belirtti.

Öte yandan bölgede bu hafta açıklanacak imalat sanayi ve hizmet sektörü Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) verilerinin de ekonomik aktivitenin durumuna ilişkin bilgi sağlaması bekleniyor.

Bölgede siyasi gelişmeler de yakından takip edilirken, ABD Başkanı Trump, İngiltere Başbakanı Keir Starmer'ın görevinden istifa edeceğini kaydederek, Starmer'ın göç ve enerji politikalarında başarısız olduğunu savundu.

- Çin'de kredi faiz oranları sabit tutuldu

Orta Doğu'ya ilişkin olumlu gelişmelerle Asya borsalarında Hong Kong hariç pozitif bir görünüm hakim olurken, Çin'de kredi faiz oranları sabit bırakıldı.

Ulusal Bankalar Arası Fon Merkezi, 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3'te, 5 yıllık kredi faiz oranını ise yüzde 3,5'te sabit tuttu.

Bölge piyasalarında yarı iletken sektöründeki yükselişler dikkati çekerken, Güney Kore'de Kospi endeksinde işlem gören SK Hynix'in hisseleri yüzde 3,9 arttı. Hisselerindeki bu yükselişle şirket SK Hynix'in piyasa değeri 1,3 trilyon dolara çıktı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,9, Güney Kore'de Kospi endeksi yüzde 0,5, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,8 yükselirken Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 0,7 düştü.

- Yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri açıklanacak

Cuma günü satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,63 değer kaybederek 14.734,50 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,07 arttı.

Dolar/TL cuma gününü 46,4350'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,4570'ten işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde sektörel enflasyon beklentileri başta olmak üzere yoğun veri gündeminin, yurt dışında ise Avro Bölgesinde tüketici güven endeksi verisinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.600 ve 14.500 puanın destek, 14.800 ve 14.900 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

10.00 Türkiye, haziran ayı tüketici güven endeksi

10.00 Türkiye, mayıs ayı Yurt Dışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE)

10.00 Türkiye, haziran ayı sektörel enflasyon beklentileri

10.00 Türkiye, haziran ayı hanehalkı beklenti anketi

17.00 Avro Bölgesi, haziran ayı Tüketici Güven Endeksi

Çin'de gösterge faiz olarak işlev gören 1 ve 5 yıllık kredi faiz oranlarında (LPR) değişikliğe gidilmedi.

Ulusal Bankalar Arası Fon Merkezi, 1 yıllık kredi faiz oranını yüzde 3'te, 5 yıllık kredi faiz oranını ise yüzde 3,5'te sabit tuttu.

Çin'deki 18 bankanın, Çin Merkez Bankasının (PBoC) borçlanma faizi üzerine eklediği kar payı bildirimlerine göre belirlenen LPR, 2019'dan bu yana gösterge faizi işlevini görüyor. Bir yıl vadeli kredi faiz oranı kurumsal krediler için 5 yıllık faiz oranı ise emlak kredileri için referans kabul ediliyor.

Kredi faiz oranlarında en son Mayıs 2025'te 10'ar baz puanlık indirim yapılmıştı. Bu dönemde 1 yıllık kredi faiz oranı yüzde 3,1'den yüzde 3'e, 5 yıllık kredi faiz oranı ise yüzde 3,6'dan yüzde 3,5'e çekilmişti.

Ekonomik karar alma süreçlerinde beklentiler, bireylerin ve kurumların davranışlarını belirleyen temel unsurlardan biridir. Modern makroekonomide bu alanın en etkili yaklaşımlarından biri rasyonel beklentiler teorisidir. Bu teori, ekonomik aktörlerin mevcut bilgi setini mümkün olan en etkin biçimde kullanarak geleceğe ilişkin tutarlı tahminler oluşturduğunu varsayar.

Ancak bazı ekonomilerde gözlenen uzun süreli politika tutarsızlıkları ve kurumsal öngörülemezlik, beklentilerin yalnızca mevcut bilgiye değil, aynı zamanda geçmişte gözlenen politika davranışlarının sürekliliğine göre de şekillendiğini göstermektedir. Bu durum özellikle kurumsal güvenin zayıfladığı ve politika tercihlerinin öngörülebilirliğinin azaldığı dönemlerde daha belirgin hale gelmektedir.

Bu çalışmanın temel iddiası şudur: Ekonomik beklentiler, uzun süreli politika tutarsızlıkları altında yalnızca rasyonel beklentiler modelinin öngördüğü biçimde değil, gözlenen istikrarsızlığın oluşturduğu davranış kalıplarına göre de şekillenebilir. Bu süreçte başlangıçta istisnai veya irrasyonel olarak değerlendirilen politika davranışları zamanla beklenti rejiminin bir parçası haline gelebilir. Bu çerçeve burada 'irrasyonel beklentiler yaklaşımı' olarak adlandırılmaktadır.

Bu çalışmada 'irrasyonel' kavramı, ekonomik aktörlerin davranışlarını değil, ekonomik aktörler tarafından öngörülemez, tutarsız veya yerleşik politika çerçevesiyle uyumsuz olarak algılanan kurumsal davranışları ifade etmektedir.

Bu yaklaşımın ilk versiyonu 1991 yılında hükümete sunulan bir raporda geliştirilmiş, sonraki yıllarda yapılan gözlemler ve değerlendirmeler doğrultusunda bugünkü çerçevesine ulaştırılmıştır.

Rasyonel Beklentiler Çerçevesi

Rasyonel beklentiler teorisi, ekonomik aktörlerin mevcut tüm bilgileri etkin biçimde kullandığını ve geleceğe ilişkin tahminlerini ekonomik modelle tutarlı şekilde oluşturduğunu ileri sürer. Bu yaklaşıma göre sistematik politika hataları uzun dönemde ekonomik aktörler tarafından öğrenilir ve beklentiler buna göre uyarlanır. Sonuç olarak sistematik hata kalıcı hale gelemez.

Bu çerçevede para ve maliye politikalarının etkisi büyük ölçüde beklenti yönetimine ve politika yapıcıların güvenilirliğine bağlıdır. Beklentilerin doğru yönlendirilmesi ekonomik istikrarın temel unsurlarından biri olarak kabul edilir.

İrrasyonel Beklentiler Yaklaşımı

İrrasyonel beklentiler yaklaşımı, rasyonel beklentiler teorisini reddetmemektedir. Aksine, belirli kurumsal ve politik koşullar altında beklenti oluşumunun farklı bir biçime dönüşebileceğini ileri sürmektedir.

Temel önerme şudur: Eğer bir ekonomide ekonomik aktörler tarafından öngörülemez veya yerleşik politika çerçevesiyle uyumsuz olarak algılanan kararlar uzun süre devam ederse, bu kararlar geçici sapmalar olarak değil, sistemin kalıcı özellikleri olarak görülmeye başlanır. Böylece beklentiler, olması gerektiği düşünülen politika davranışlarına göre değil, fiilen gözlenen davranış düzenine göre şekillenir.

Bu süreç 'irrasyonelliğin rasyonelleştirilmesi' olarak tanımlanabilir. Başlangıçta istisnai görülen politika tercihleri zamanla beklenen davranış kalıplarına dönüşür ve ekonomik aktörler kararlarını bu yeni gerçekliğe göre almaya başlarlar.

Bu yaklaşım, adaptif beklentiler ve rasyonel beklentiler teorilerinin açıklamakta zorlandığı bazı durumlara odaklanmaktadır. Özellikle uzun süreli kurumsal öngörülemezlik koşullarında beklentilerin nasıl yeniden şekillendiğini açıklamaya çalışmaktadır. Bu yönüyle beklenti oluşumunda kurumsal davranışların rolünü vurgulayan tamamlayıcı bir çerçeve sunmaktadır.

İrrasyonel Beklentiler ile Adaptif Beklentiler Arasındaki Fark

Bu yaklaşımın mevcut beklenti teorilerinden hangi yönleriyle ayrıldığının açıklanması önemlidir.

Adaptif beklentiler yaklaşımında ekonomik aktörler geçmiş tahmin hatalarını dikkate alarak beklentilerini güncellerler. Rasyonel beklentiler yaklaşımında ise aktörler mevcut tüm bilgileri kullanarak geleceğe ilişkin en tutarlı tahminleri oluşturmaya çalışırlar.

İrrasyonel beklentiler yaklaşımında ise beklentilerin dönüşümüne yol açan unsur yalnızca geçmiş veriler veya tahmin hataları değildir. Belirleyici olan, kurumsal davranışların sistematik biçimde öngörülemez veya alışılmış politika çerçevesinden sapmış hale gelmesidir. Ekonomik aktörler zamanla bu davranışları sistemin normal işleyiş biçimi olarak kabul etmeye başlarlar.

Dolayısıyla bu yaklaşım yalnızca geçmiş hatalardan öğrenmeyi değil, kurumsal irrasyonellik olarak algılanan davranışların beklenti rejimine yerleşmesini açıklamayı amaçlamaktadır.

Beklenti Rejiminin Dönüşümü

Bu çerçevede beklenti oluşumu üç aşamalı bir süreç olarak düşünülebilir.

İlk aşama şok aşamasıdır. Beklenmedik politika kararları piyasalarda güçlü belirsizlik yaratır. Ekonomik aktörler bu kararların geçici olduğunu varsayar ve temkinli davranırlar.

İkinci aşama uyum aşamasıdır. Benzer kararların tekrar edilmesi, ekonomik aktörlerin beklentilerini gözlenen davranış kalıplarına göre yeniden düzenlemelerine yol açar. Bu noktada sistemin nasıl işlemesi gerektiği değil, fiilen nasıl işlediği önem kazanmaya başlar.

Üçüncü aşama normalleşme aşamasıdır. Başlangıçta istisnai görülen uygulamalar artık sürpriz olmaktan çıkar ve beklenen davranış biçimine dönüşür. Bu aşamada geleneksel politika tercihleri dahi sıra dışı olarak algılanabilir.

Makroekonomik Yansımalar: Kur ve Faiz

İrrasyonel beklentiler yaklaşımı özellikle döviz kuru ve faiz ilişkisi üzerinden gözlemlenebilir.

Faiz oranlarının enflasyonun belirgin biçimde altında tutulması durumunda yerel para talebi azalabilir, döviz talebi artabilir ve kur üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabilir. Benzer şekilde politika faizinin sık ve öngörülemez biçimde değiştirilmesi risk algısını yükseltebilir ve beklentilerin bozulmasına neden olabilir.

Bu nedenle temel sorun yalnızca politika araçlarının düzeyi değildir. Asıl belirleyici unsur, ekonomik aktörlerin geleceğe ilişkin risk algısının nasıl şekillendiğidir. Risk algısının kalıcı biçimde yükselmesi hem fiyat istikrarını hem de finansal istikrarı olumsuz etkileyebilir.

Kurumsal Güven ve Para Politikası

Beklentilerin oluşumunda kurumsal güvenilirlik merkezi bir role sahiptir. Merkez bankaları ve diğer ekonomik kurumlar yalnızca uyguladıkları politikalarla değil, bu politikaların öngörülebilirliğiyle de değerlendirilir.

Kurumsal güvenin zayıfladığı yönünde bir algı oluştuğunda risk primi yükselir, beklentiler bozulur ve ekonomik aktörler geleceğe ilişkin daha ihtiyatlı davranmaya başlar. Bunun sonucunda para politikasının etkinliği azalabilir ve ekonomik istikrarın sağlanması güçleşebilir.

Bu durum beklentilerin yalnızca ekonomik verilere değil, kurumsal öngörülebilirliğe de duyarlı olduğunu göstermektedir.

İrrasyonelliğin Rasyonelleştirilmesi

Bu yaklaşımın en önemli iddiası, irrasyonel olarak değerlendirilen politika tercihlerinin zaman içinde normalleşebilmesidir.

İrrasyonel kararlar tekil olaylar olarak ortaya çıktığında piyasalarda şok etkisi yaratırlar. Ancak bu kararlar süreklilik kazandığında ekonomik aktörler davranışlarını buna göre uyarlamaya başlarlar. Böylece başlangıçta irrasyonel görülen uygulamalar sistemin beklenen özellikleri haline gelir.

Bu süreç sonunda ekonomik aktörler, sistemin belirli koşullarda irrasyonel davranacağını varsayarak karar almaya başlayabilirler. Böyle bir ortamda istikrarsızlık olağan hale gelir ve ekonomik davranışlar bu koşullara uyum sağlayacak şekilde yeniden şekillenir.

Bu süreç sonunda ekonomik aktörlerin sistematik istikrarsızlığı veri kabul ederek karar aldığı yeni bir denge oluşabilir. Bu durum 'ters rasyonalite dengesi' olarak adlandırılabilir.

İrrasyonel Beklentilere ve İrrasyonelliğin Rasyonelleştirilmesine Bir Örnek

2021 yılının son çeyreğine girildiğinde Türkiye ekonomisinde yaşanan gelişmeler bu yaklaşımın işleyişine ilişkin dikkat çekici bir örnek sunmaktadır.

Enflasyon yükseliş eğilimindeyken politika faizinin düşürülmesi yönündeki kararlar piyasalarda beklenmedik bir gelişme olarak algılandı. İlk faiz indirimi sonrasında birçok ekonomik aktör bu kararın geçici olabileceğini düşündü. Ancak benzer kararların devam etmesiyle birlikte beklentiler değişmeye başladı.

Zaman içinde birçok ekonomik aktör, söz konusu politika tercihlerinin istisnai değil, süreklilik taşıyan bir yaklaşım olduğu sonucuna ulaştı. Bunun sonucunda tasarruf ve yatırım kararları değişti, döviz talebi arttı ve ekonomik davranışlar yeni beklenti rejimine göre şekillenmeye başladı. Bu aşamada hükümet kur korumalı mevduat uygulamasını devreye soktu.

Bu süreçte ortaya çıkan beklentiler klasik anlamda rasyonel beklentilerden farklı görünse de ekonomik aktörler açısından mevcut koşullara uyum sağlamanın bir aracı haline geldi. Başka bir ifadeyle ekonomik aktörler gözlemledikleri politika davranışlarını kendi karar mekanizmalarına dahil ederek yeni koşullara göre pozisyon almaya başladılar.

Bu süreç, özel kesimin beklentilere uyum sağlayarak elde ettiği bazı getirilerin kamu maliyesi ve para otoritesi üzerinde ek yükler oluşturabildiğini göstermiştir.

Bu örnek, beklentilerin yalnızca ekonomik teorilere göre değil, gözlenen kurumsal davranışların sürekliliğine göre de şekillenebileceğini göstermektedir.

Sonuç

İrrasyonel beklentiler yaklaşımı, ekonomik aktörlerin yalnızca mevcut bilgiye değil, aynı zamanda gözlemledikleri politika davranışlarının sürekliliğine göre de karar verdiğini ileri sürmektedir.

Bu yaklaşım, rasyonel beklentiler teorisine alternatif olmaktan çok, onun belirli kurumsal koşullar altında genişletilmiş bir yorumu olarak değerlendirilebilir. Özellikle politika tutarsızlıklarının uzun süre devam ettiği ekonomilerde beklentiler yalnızca ekonomik temellere değil, gözlenen istikrarsızlığın oluşturduğu davranış kalıplarına da uyum sağlayabilir.

Bu yaklaşımın temel iddiası, ekonomik sistemlerde en büyük riskin tek tek politika hataları değil, istikrarsızlığın öngörülebilir hale gelmesi olduğudur. Ekonomik aktörler bu istikrarsızlığa uyum sağladıkça yeni bir beklenti rejimi oluşur ve ekonomik davranışlar buna göre yeniden şekillenir.

Bu süreç sonunda ekonomi, ters rasyonalite dengesine yaklaşabilir. Böyle bir dengede aktörler sistemin olağan işleyişine değil, öngörülebilir hale gelmiş istikrarsızlığına göre karar almaktadırlar.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

'Hem kısa vadeli borç tırmandı gidiyor, daha beteri önümüzdeki bir yılda bu kadar borç nasıl ödenecek?'

Merkez Bankası'nın açıkladığı son tutarlar hangi düzeyde, aktarayım:

■ Kısa vadeli dış borç stoku nisan ayı itibarıyla 171,6 milyar dolar.
■ Orijinal vadesi daha uzun olsa bile vadesi bir yıl içinde dolacak, yani Mayıs 2026-Nisan 2027 döneminde ödemesi yapılacak dış borç ise 242 milyar dolar.

Gerek kısa vadeli stok, gerekse bir yıl içinde ödenmesi gereken borç çok büyük kaygı duyulmasını gerektirecek, deyim yerindeyse karalar bağlatacak düzeyde mi? Hayır, değil:

Bu iki veride asıl bakılması gereken kısa vadeli borç stokundan çok gelecek bir yılda ödenmesi gereken tut. Zaten kısa vadeli stok, bir yılda ödenecek toplam tutar içinde yer alıyor. Dolayısıyla kısa vadeli stok ne kadar artarsa bir yılda ödenmesi gereken tutar da çok doğal olarak aynı doğrultuda hareket ediyor.

Ödemeyi kimler yapacak?

Önce gelecek bir yılda ödenmesi gereken borcun detayına bakalım:

Toplam 242 milyar dolarlık ödeme borçlular bazında üç grubun yükümlülüğünde. Bu ödemenin 64,6 milyarını kamu yapacak.

Bu tutarın da 48,8 milyarını kamu bankaları ödeyecek. Merkezi yönetimin ödeyeceği tutar 11 milyar dolar. Yerel yönetimlerin ödemesi gereken tutar ise yalnızca 592 milyon.

İkinci borçlu Merkez Bankası. Merkez'in yapması gereken ödeme 23,7 milyar.

En yüklü ödeme yükümlülüğü ise özel sektörün. Özel sektör 153,7 milyar dolar ödeyecek. Bu tutarın 70,6 milyarı finansal kuruluşların yükümlülüğü. 70,6 milyarın da 64,9 milyarı da bankaların. Özel sektör şirketlerinin ödeyeceği borç ise 83,1 milyar dolar.

Ödemenin bir kısmı hesaben

Bir yılda ödenmesi gereken tutar yerine 'vadesi bir yıl içinde dolacak yükümlülük' demek belki daha doğru. Elbette bu ödeme yapılıyor ama kimi ödemeler yeni borç alınarak, kimi ödemeler ise hesaben gerçekleştiriliyor. Yani o para sistemden çıkmıyor:

Bu konuyu daha iyi izah edebilmek için şu örnek verilebilir:

BDDK verilerine göre bankalarda bir aya kadar vadeli toplam 4,2 trilyon lira, bir-üç ay arası vadeli 8,1 trilyon lira mevduat bulunuyor. Bu tutarlara bakarak bankaların bir ay içinde 4,2 trilyon lira ödemek zorunda oldukları söylenebilir mi? Hem evet, hem hayır! Bu tutar bankaların yükümlülüğü, doğru. Ama hiçbir zaman bir ay içinde bankalardan bu miktarda bir para çekilmez. Zaten çekilemez. Bankacılık sistemi böyle bir durumda kapısına kilit vuracak duruma gelir. Vadesi dolan o paranın çok büyük bir bölümü yine sistemde kalır.

İşte aynı durum belli çerçevede bir yıl içinde ödenecek dış borç tutarında da geçerli.

Bir yılda ödenmesi gereken 242 milyar doların 90 milyar doları TL ya da döviz mevduatından oluşuyor. Yani bu tutar da Türkiye'den pek çıkmıyor ki, ödeme hesaben yapılıyor, o kadar.

Tutar bu düzeylere ilk kez yükselmedi

Ayrıca şöyle bir gerçek var; gelecek bir yıllık dönemde ödenmesi gereken dış borç 200 milyar düzeylerine ilk kez çıkmıyor.

Söz konusu tutar 2024'ün ortasında da 235-236 milyar dolar düzeyindeydi. Yani Türkiye 2024'ün ortasından 2025'in ortasına kadar olan dönemde bu borcu bir sorun yaşanmadan ödedi, döndürdü.

Zaten son iki yılın tüm ayları itibarıyla bir yılda ödenecek borç ortalaması da 230 milyar dolar.

Dolayısıyla bir yılda ödenecek tutara bakarak karalar bağlamanın alemi yok! Karalar bağlanacak bunca konu varken:

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Kısaca özetlersek: Fed, 17 Haziran 2026'da faizleri yüzde 3,50 ile yüzde 3,75 aralığında sabit tuttu ama indirim umutlarını masadan kaldırdı. İran barış süreci petrolü 2026 yılının en düşük seviyelerine indirdi, SpaceX'in değeri 2,5 trilyon dolar civarına yükseldi ve Bitcoin 62 bin dolar bandına kadar geriledi.

Yeni Fed Başkanı İlk Sınavında Ne Yaptı?

Kevin Warsh, 22 Mayıs 2026'da Fed'in başına geçti. 17 Haziran 2026'daki toplantı, onun başkanlığındaki ilk faiz toplantısıydı. Bu yüzden karar kadar, hatta karardan daha çok, verdiği mesaj merak ediliyordu.

Sonuç şöyle oldu. Fed, oy hakkı bulunan 12 üyenin oybirliğiyle faizleri yüzde 3,50 ile yüzde 3,75 aralığında sabit tuttu. Bu, üst üste dördüncü kez aynı kararın çıkması anlamına geliyordu. Faizlerde değişiklik olmaması zaten neredeyse kesindi. Asıl sürpriz, kararın tonundaydı.

Mart ayında Fed üyelerinin ortalaması yıl içinde faiz indirimi bekliyordu. Haziranda tablo tersine döndü. Projeksiyon sunan 18 yetkiliden 9'u, 2026 bitmeden en az bir faiz artışı öngördüğünü açıkladı. Sadece bir üye hâlâ indirim bekliyordu. Yeni başkan Warsh ise dikkat çeken bir tavır sergiledi ve kendi faiz tahminini hiç sunmadı. Fed üyelerinin tahminlerini gösteren ünlü "nokta grafiği" yani dot plot'ta eksik olan o tek nokta, Warsh'a aitti. Warsh, geleceğe dönük yönlendirmeyi yıllardır eleştirdiğini söyledi ve "Kendi projeksiyonlarımı sunmaktan kaçındım" dedi.

Peki Fed neden bu kadar şahin bir mesaj verdi? Tek kelimeyle: enflasyon. Mayıs ayında Amerika'da tüketici fiyatları, bir önceki yıla göre yüzde 4,2 arttı. Bu, 2023 yılından bu yana görülen en yüksek oran. Fed, fiyatları yüzde 2 hedefine indirmekte beş yıldır zorlanıyor ve Warsh bu durumdan açıkça rahatsız.

Warsh'ın üslubu da yeni bir dönemin habercisiydi. Fed'in toplantı sonrası açıklaması, geçmişteki uzun metinlerin aksine sadece 130 kelimeydi. Warsh, merkez bankasının fazla konuşmasına yıllardır karşı çıkıyordu. İlk toplantısında bu sözünü tuttu, kısa ve net bir mesaj verdi. Ayrıca Fed'in iletişimini, bilançosunu ve veri kaynaklarını gözden geçirmek için beş ayrı çalışma grubu kuracağını duyurdu.

Bu sert mesaj piyasalarda anında karşılık buldu. Borsa endeksleri geri çekildi, kısa vadeli tahvil faizleri yükseldi. 2 yıllık Amerikan tahvil faizi, bir gün içinde 2008 yılından bu yana bir Fed toplantısında görülen en büyük sıçramayı yaptı. Pek çok yatırımcı, Warsh'ın "güvercin" yani faiz indirimi yanlısı bir başkan olacağını düşünüyordu. İlk toplantı bu beklentiyi tersine çevirdi.

Petrol Neden Birden Çakıldı?

Haftanın en çarpıcı hareketlerinden biri petrolde yaşandı. Amerikan ham petrolü WTI, Mart başından bu yana ilk kez 76 dolar seviyesine indi. Uluslararası gösterge Brent ise 80 dolar civarına geriledi. Petrol, savaşın zirvesinde gördüğü 120 dolar seviyesinden bir hayli uzaklaştı. Peki ne oldu da fiyatlar bu kadar düştü?

Cevap jeopolitikte saklı. Amerika Birleşik Devletleri ile İran, Şubat sonunda başlayan çatışmayı sona erdirmek için bir çerçeve anlaşmasında uzlaştı. Anlaşmanın en kritik maddesi, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması. Bu beklenti, petrol arzına dair endişeleri hafifletti ve fiyatlar geriledi.

Burada önemli bir parantez açmak gerekiyor. Boğazın açılışı henüz tamamlanmadı. Anlaşmanın ayrıntıları ve resmi imza süreci üzerinde belirsizlik sürüyor. 19 Haziran 2026'da İsviçre'de yapılması planlanan imza töreni son anda ertelendi. Yani petroldeki bu düşüş, büyük ölçüde piyasanın iyimser senaryoyu önceden fiyatlamasından kaynaklanıyor. Uzmanlar, "Asıl zor kısım, yani sözlerin yerine getirilmesi henüz başlamadı" diyerek temkinli olmaya çağırıyor.

Petrolün ucuzlamasının güzel bir yanı var. Petrol gerilediğinde enflasyon baskısı da bir nebze hafifliyor. Çünkü petrol; ulaşımdan üretime, market fişinden uçak biletine kadar her şeyin maliyetini etkiliyor. Türkiye gibi enerjisini ithal eden bir ülke için düşük petrol fiyatı genellikle iyi haber demektir. Akaryakıttan üretim maliyetlerine kadar pek çok alanda rahatlama yaratabilir. Ancak bu rahatlamanın kalıcı olması, anlaşmanın gerçekten hayata geçmesine bağlı.

SpaceX Çılgınlığı Neden Sürüyor?

Tarihin en büyük halka arzıyla borsaya açılan SpaceX, bu hafta da gündemin tepesindeydi. Şirket, borsadaki ilk tam işlem haftasını geride bıraktı. Hatırlatalım, SpaceX halka arzında yaklaşık 75 milyar dolar topladı, hissesi 135 dolardan fiyatlandı ve ilk işlem gününde yüzde 19 yükselerek 161 dolar civarında kapandı.

İzleyen günlerde hisse yükselişini sürdürdü ve 190 dolar bandına çıktı. Bu seviyede şirketin piyasa değeri 2,5 trilyon dolar civarına ulaştı. Üstelik SpaceX bunu, 2025 yılında yaklaşık 5 milyar dolar zarar açıklamış olmasına rağmen başardı. Bu tablo, yatırımcıların yapay zeka ve uzay teknolojilerine olan iştahının ne kadar yüksek olduğunu gösteriyor.

Yine de tablonun iki yüzü var. Bazı analistler ve değerleme uzmanları, henüz kâr etmeyen bir şirketin bu kadar yüksek değerlemeye ulaşmasını abartılı buluyor. Bir aracı kurum hisseye "sat" tavsiyesiyle başladı ve 12 aylık hedef fiyatını ilk işlem fiyatının belirgin altına koydu. Tanınmış bir değerleme uzmanı ise şirketin gösterdiği dev hedef pazarı için "Bu bir halüsinasyon" yorumunu yaptı. Diğer yandan, şirketin uzun vadeli potansiyeline güvenen ve daha yüksek hedef koyan kurumlar da var. Yani coşku kadar temkinli sesler de mevcut. Bu dengeyi akılda tutmakta fayda var.

Şeffaflık notu: Bu içeriği hazırlayan yapay zeka asistanının geliştiricisi olan Anthropic, SpaceX bünyesindeki xAI gibi şirketlerle aynı sektörde faaliyet gösteriyor. Bu nedenle SpaceX ve yapay zeka rekabetiyle ilgili değerlendirmeleri olabildiğince tarafsız biçimde ve yalnızca kamuya açık verilere dayanarak aktarıyoruz.

Bitcoin Neden Toparlanamıyor?

Kripto para dünyasında tablo pek parlak değildi. Bitcoin, bu hafta da düşük seyrini sürdürdü ve 62 bin ile 63 bin dolar bandında işlem gördü. Mayıs ayındaki döngü dibinde 59 bin dolar seviyelerini bile görmüştü. Yıl başından bu yana neredeyse yüzde 30 değer kaybetti.

Bitcoin'in son dönemdeki bu zayıf seyrinin üç temel sebebi var. Birincisi, yükselen faiz beklentileri. Faizlerin yüksek kalacağı netleştikçe, yatırımcılar faiz getirisi olmayan Bitcoin gibi riskli varlıklardan uzaklaşıp daha güvenli limanlara yöneliyor. İkincisi, Fed'in sert mesajı. İndirim umutları azalınca riskli varlıklar topyekûn baskı altına girdi. Üçüncüsü, güçlenen dolar. Dolar değer kazandıkça kripto, altın ve gümüş gibi faiz ödemeyen varlıklar zorlanıyor. Bitcoin de tam bir makro varlık gibi davranarak bu senaryoya uydu ve geriledi.

Dikkat çeken bir ayrıntı şu: Bitcoin bu kez teknoloji hisselerinden ayrıştı. Nasdaq endeksi tüm zamanların zirvesine yaklaşırken Bitcoin tam ters yönde hareket etti. Bu durum, kripto paraların hâlâ ne kadar oynak olduğunu hatırlatıyor. Bu alana ilgi duyanların risk yönetimini her zaman akılda tutması gerekiyor.

Amerikan Tüketicisi Hâlâ Güçlü mü?

Haftanın sessiz ama önemli verilerinden biri perakende satışlardan geldi. Amerika'da perakende satışlar Mayıs ayında, bir önceki aya göre yüzde 0,9 arttı. Bu rakam, ekonomistlerin beklediği yüzde 0,5 artışın neredeyse iki katı. Yani insanlar, yüksek fiyatlara ve enflasyona rağmen harcamaya devam ediyor.

Bu durumun da iki yüzü var. Bir yandan güçlü tüketici ve dayanıklı istihdam, ekonominin sağlam olduğunun işareti. Diğer yandan güçlü harcama enflasyonu körükleyebilir ve bu da Fed'in faizleri yüksek tutması için bir gerekçe daha yaratır. İşte ekonominin bu ince dengesi, önümüzdeki dönemde de piyasaların yönünü belirleyecek.

Sıkça Sorulan Sorular

Fed Haziran 2026 toplantısında faiz kararını ne yönde verdi?

Fed, 17 Haziran 2026'da politika faizini yüzde 3,50 ile yüzde 3,75 aralığında oybirliğiyle sabit tuttu. Bu, üst üste dördüncü kez değişiklik olmaması anlamına geliyor. Güncellenen projeksiyonlarda 18 üyeden 9'u 2026 bitmeden en az bir faiz artışı beklediğini belirtti. Yeni başkan Kevin Warsh ise kendi faiz tahminini sunmadı. Bu tablo, faiz indirimi beklentisinin masadan kalktığı anlamına geliyor.

Petrol fiyatları neden düştü?

Petrol, ABD ile İran arasında varılan ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngören çerçeve anlaşması sayesinde geriledi. Amerikan ham petrolü WTI 76 dolar, Brent ise 80 dolar civarına indi. Dünya petrolünün yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçtiği için, açılış beklentisi arz endişelerini azalttı. Ancak anlaşmanın resmi imza süreci henüz tamamlanmadı, bu yüzden belirsizlik sürüyor.

SpaceX'in piyasa değeri 2026'da ne kadar oldu?

SpaceX, halka arzının ardından 2,5 trilyon dolar civarına ulaştı. Şirket halka arzda yaklaşık 75 milyar dolar topladı, hissesi 135 dolardan fiyatlandı ve ilk işlem gününde yüzde 19 yükseldi. Bunu, 2025 yılında yaklaşık 5 milyar dolar zarar açıklamış olmasına rağmen başardı.

Bitcoin neden düşüyor?

Bitcoin, 2026 yılının Haziran ayında 62 bin ile 63 bin dolar bandına kadar geriledi. Üç temel sebep var: Fed'in faiz indirimi beklentilerini bitiren sert mesajı, yükselen faizler ortamında güvenli varlıklara kayış ve güçlenen dolar. Bu nedenle Bitcoin, faiz ödemeyen riskli bir varlık olarak baskı altında kaldı.

Bu gelişmeler Türkiye'yi nasıl etkiler?

Fed'in faizleri yüksek tutması, doları güçlendirip gelişmekte olan ülkelerden para çıkışına yol açabilir. Bu durum Türk lirasını ve Borsa İstanbul'u etkiler. Petrolün düşmesi ise enerjisini ithal eden Türkiye için akaryakıt ve üretim maliyetlerinde rahatlama anlamına gelebilir.

Peki Bu Hafta Bize Ne Anlattı?

Bu hafta bize, dünyanın birbirine ne kadar bağlı olduğunu bir kez daha gösterdi. Amerika'daki bir faiz kararı, Orta Doğu'daki bir barış süreci ve bir uzay şirketinin halka arzı.

Tablo şunu söylüyor: Enflasyon hâlâ inatçı, faizler bir süre daha yüksek kalabilir, jeopolitik gelişmeler piyasaları anında etkileyebiliyor ve yapay zeka coşkusu sürerken değerleme tartışmaları da büyüyor.

Verilerin resmi kaynaklarını incelemek için Amerikan Merkez Bankası Fed'in açıklamalarına Federal Reserve resmi sitesinden ulaşabilirsin.

Tüm finans gündemini takip etmek için. Finans Gundem

⚠️ Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Açıklamada, yüklerin depolanması ve taşınmasını kolaylaştırmak amacıyla Halife ve Umm Kasr limanlarında gerekli tüm lojistik altyapının hazırlandığı belirtilerek, bunun ticaret akışlarının daha kesintisiz işlemesine ve uzun vadede iş süreçlerinin dayanıklılığının artırılmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.

Irak'ın kara ulaşım ağı üzerinden Türkiye ve Suriye sınırlarına uzanan güzergahlara bağlantısı bulunan Umm Kasr Limanı'nın, Körfez ülkelerinden gelen yüklerin kara ve demir yolu taşımacılığıyla Türkiye ve Avrupa'ya ulaştırılmasında doğal bir geçiş noktası konumunda olduğu kaydedildi.

Açıklamada, söz konusu bağlantının grubun 'bölgesel entegrasyonu güçlendirme ve mevcut ticaret hatlarını destekleme' taahhüdünün bir parçası olduğu vurgulandı.

Yeni hizmetlerin, Halife Limanı ile Umm Kasr Limanı arasında gerçekleştirilecek haftalık seferlerle konteyner ve yük taşımacılığına yönelik artan talebi karşılamayı amaçladığı belirtildi.

Bu lojistik ağın ayrıca Lübnan, Suriye ve Ürdün ile BAE ve diğer Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri arasındaki ticari hareketliliği destekleyeceği, bölgenin lojistik bağlantı ağını Türkiye ve Avrupa pazarlarını da kapsayacak şekilde genişleteceği ifade edildi.

Öte yandan, Abu Dabi Limanları Grubu İcra Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Muhammed Cuma eş-Şamasi, açıklamasında, söz konusu hizmetlerin genişletilmiş ticaret koridorları ve bağlantı kanalları aracılığıyla iş dünyasına stratejik bir geçiş kapısı sunduğunu belirtti.

Şamasi, bu adımın grubun erişilebilirliği artıran, yeni ticaret koridorları açan ve bölgedeki şirketlerle uluslararası firmalara daha geniş fırsatlar sunan ileriye dönük vizyonunu yansıttığını kaydetti.

Yarı resmi Fars Haber Ajansı'nın aktardığı bilgilere göre Trump, İran'ın Lübnan'daki müttefik grupları üzerinde kontrol sağlamaması halinde ülkeye yönelik yeni ve daha sert askeri adımlar atabilecekleri yönünde açıklamalarda bulundu. Bu açıklamanın ardından İranlı yetkililerin görüşmeleri durdurma kararı aldığı belirtildi.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise ABD'nin tehditlerini ciddiye almadıklarını ifade ederek, baskı altında müzakere yürütmeyecekleri mesajını verdi.

Son günlerde taraflar arasında özellikle Lübnan'daki çatışmaların sona erdirilmesi, yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'ndaki gelişmeler konusunda görüş ayrılıkları öne çıkıyordu. İran, daha önce de Lübnan'daki saldırılar sona ermeden kapsamlı müzakerelere geçilmeyeceğini açıklamıştı.

İran heyetinin müzakere alanını terk etmesi, taraflar arasında geçtiğimiz hafta sağlanan mutabakatın uygulanma sürecine ilişkin belirsizlikleri artırırken, görüşmelerin tamamen sona erip ermeyeceğine ilişkin resmi bir açıklama henüz yapılmadı. ABD tarafı ise müzakere kanallarının açık tutulmasından yana olduğunu vurgulamayı sürdürüyor