Anadolu Ajansının Global İletişim Ortağı olduğu Avrasya Kalkınma Bankası Yıllık Toplantısı ve İş Forumu etkinliği 25-26 Haziran'da Kazakistan'ın Almatı kentinde gerçekleştirildi.

Etkinlikte ekonomi, teknoloji ve küresel gelişmelere ilişkin soruları yanıtlayan Daron Acemoğlu, bu çağı 'belirsizlik çağı' olarak tanımlayarak, dünyada dengelerin ve nüfus yapısının değiştiğini, iklim değişikliği ile bunun şehirleşme üzerindeki etkilerinin büyük belirsizliklere yol açtığını ifade etti.

Yapay zekanın büyük bir fırsat olduğunu kaydeden Acemoğlu, şöyle devam etti:

'En azından iki nedenden dolayı büyük belirsizlikler de yaratıyor. Birincisi ve daha da derin olarak: 'Yapay zekayı nasıl kullanacağız ve bundan kimler faydalanacak?'. Orada büyük bir soru işareti var. Örneğin, şu anda otomasyon üzerine olan odaklaşma, birçok insanın işlerini kaybetmelerine yol açabilir. Bu da tamamen büyük bir eşitsizlik patlamasına yol açar. Aynı zamanda ekonominin dengelerini bozar. Ve hatta bunun da kurumlar üzerine derin etkileri olabilir. Öbür taraftan, yapay zekayı daha işçi sınıfına yarar verici bir şekilde dengeleyebilirsek ki ben çalışmalarımda bunun nasıl yapılacağı konusunda ipuçları vermeye çalışıyorum. O zaman bunun etkisi çok daha değişik olur. Örneğin çok daha fazla ücret artışına ya da yeni işler üretilmesine yardımcı olabilir. Bu en büyük belirsizlik nedeni.

Aynı zamanda bir belirsizlik odağı da şu anki stratejilerin karlılığa yol açıp açmayacağına bağlı. Şu anda bakarsanız trilyonlarca dolar yatırım var. Ve çok basit bir hesap yaparsanız, yapay zeka endüstrisinin 1 trilyon dolar gelir üretmesi lazım, bunları karlı hale getirebilmek için. Bu olacak mı, olmayacak mı? Büyük bir belirsizlik. Bu olmazsa yatırımcılar 'Tamam olmadı biz yine de yatırıma devam edeceğiz mi?' diyecekler, yoksa paralarını çekecekler ve bunun üzerine büyük bir yapay zeka çöküşü mü olacak? Bunlar da ayrı belirsizlikler ve tabii ki bu belirsizlikler daha kısa dönemli olduğu için daha hızlı bir şekilde de gelişebilir.'

'(Yapay zeka) Gelecek 5 yılda üretkenlik patlaması olacağı söylemleri gerçekçi değil'

Acemoğlu, yapay zekanın verimlilik üzerinde sınırlı etki yaratacağı yönündeki değerlendirmesinin hatırlatılması üzerine, 'Endüstriden gelen bazı konuşmalar, söylemler sanki gelecek 5 sene içinde büyük bir üretkenlik, verimlilik patlaması olacak ve bunun üzerine herkesin zenginliği çok artacak gibi... Ve ben bunun hiç gerçekçi olmadığını düşünüyorum. O yüzden verimliliğin kısıtlı olacağı konusunda vurgularda bulundum.' dedi.

Teknolojinin hala geliştiğini, birçok şeyi yapabilmesine rağmen tamamen bir mesleği alıp onu değiştirmesinin ya da yerine makineleri veya algoritmaları getirmesinin şu anda mümkün olmadığını söyleyen Acemoğlu, bazı işleri yapay zekanın yapmaya başlayacağını, bunun sağlayacağı üretkenliğin zamanla artacağını belirtti.

Acemoğlu, yapay zekanın şirketlere entegre edilmesinin yavaş bir süreç olduğuna dikkati çekerek, 'Örneğin Amerika'ya bakarsanız, birçok orta ölçekli ve küçük şirket var. Bunlar yapay zekayı kullanmaya çok yavaş başlayacaklar. Türkiye'de de aynı şekilde, Avrupa'da da aynı şekilde. Bu yüzden önümüzdeki süreç daha uzun olacak. Bunu anlamamız lazım.' diye konuştu.

Verimlilik konusundaki değerlendirmelerini sürdüren Acemoğlu, 'Sonuçta yapay zeka büyük bir verimlilik patlamasına yol açar mı? Olabilir. Bence olma olasılığı var ama doğru yatırımlarda bulunmamız lazım. Yine de işçilere yardımcı olabilecek yapay zeka türü yatırımlar bence buna çok daha elverişli. Eğer bir tek otomasyona gidersek, uzun dönemde bile üretkenlik artışı biraz daha yavaş olabilir.' dedi.

'ABD-Çin arasındaki çip savaşları riskleri artırıyor'

Prof. Dr. Daron Acemoğlu, ABD ile Çin arasında çip teknolojileri alanında yoğunlaşan rekabete ilişkin değerlendirmelerde de bulunarak, bu durumun hem riskler hem de fırsatlar yarattığını söyledi.

Söz konusu rekabetin dünyada belirsizlik yarattığını ifade eden Acemoğlu, 'Çin ve Amerika'nın bir şekilde koordine olmaları lazım. Önümüzdeki zorluklar global. Bir tek ülkenin kendi başına sırtlayabileceği riskler, problemler değil. Ama bu çip savaşları ya da yapay zeka yarışı, bu koordinasyonu çok zorlaştırıyor. İki ülkeyi tamamen bir rekabet içine itiyor ve bu da bence riskleri artırıyor.' değerlendirmesinde bulundu.

Acemoğlu, her ülkenin kendi şartlarına, iş gücünün yeteneklerine ve bilgi birikimine göre yapay zekayı kullanmaya başlaması gerektiğini söyledi.

Ülkelerin ChatGPT gibi temel (foundation) modeller üzerine geliştirilen uygulamaları kendilerinin geliştirmeleri, bu teknolojileri nasıl kullanacaklarına yönelik yatırım yapmaları ve kendi iş gücü, organizasyonları ile şirketlerine yatırım yapmaları gerekebileceğini belirten Acemoğlu, bunun da fırsatlar yaratabileceğini ifade etti.

'Umudum Fed'in Trump'ın istediğini yapmaması'

Acemoğlu, daha sonra ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın dünyada enerji ve gıda fiyatları üzerindeki etkilerine de değinerek, 'En büyük etkisi enerji fiyatları ve ondan sonra da gıda fiyatlarına oldu, olmaya da devam edecek. Ve bu tabii ki başka belirsizliklere yol açabilir.' diye konuştu.

ABD Merkez Bankasının (Fed) yeni Başkanı Kevin Warsh ile ABD yönetimi arasındaki ilişkinin geleceğine ilişkin soruyu yanıtlayan Acemoğlu, bunun öngörülmesinin çok mümkün olmadığını ifade etti.

Acemoğlu, 'Çünkü Kevin Warsh'ın eski çizgisine bakarsanız gerçekten daha yüksek faizi destekleyebilecek bir çizgiydi. Hatta örneğin Quantitative Easing (parasal genişleme) konusunda bayağı negatifti ama son bir buçuk senedir de Fed başkanlığını alabilmek için Donald Trump'ın her söylediğini destekledi. Şimdi tabii ki omuzunda daha fazla bir sorumluluk var ama bir de şunu da unutmamak lazım: Fed aslında tek kişinin elinde değil. Fed'in board'unda (yönetim kurulu) hala çok etkili insanlar var, Jerome Powell da (dahil) olmak üzere. Kevin Warsh kendi başına faiz politikasını belirlemeyecek. Tabii büyük bir etkisi olacak ama kendi başına faiz politikasını belirlemeyecek. Orada bayağı kompleks dinamikler olacak. Yine de benim umudum şu ki Trump'ın istediğini yapmayacaklar. Çünkü eğer Trump'ın istediğini yaparlarsa bu, Merkez Bankasının inandırıcılığında büyük bir düşüşe yol açar ve gelecekteki para politikalarını çok zorlaştırır.' dedi.

Son dönemde kaydettiği iki günlük yükseliş serisini geride bırakan gümüş, yeni haftanın ilk işlemlerinde ons başına 58,5 dolar seviyesine geriledi. Gümüş fiyatlarındaki bu gevşemede, ABD Merkez Bankası'nın (FED) para politikasına ilişkin beklentiler ve küresel enflasyon endişeleri kritik rol oynuyor.

Geçtiğimiz Perşembe gününden bu yana Ortadoğu'dan gelen çatışma haberleri küresel risk algısını kökten değiştirdi. İran'ın Hürmüz Boğazı çevresinde bir konteyner gemisini, Katar petrolü taşıyan bir tankeri ve Kuveyt ile Bahreyn'deki askeri üsleri hedef almasıyla bölgedeki askeri hareketlilik tırmandı. ABD'nin bu saldırılara çeşitli misillemelerle karşılık vermesi, petrol fiyatlarında hızlı yükselişleri beraberinde getirdi. Ancak tarafların Doha'da barış görüşmeleri öncesinde yeni saldırıları durdurma kararı alması piyasalara geçici bir nefes aldırdı.

Öte yandan, endüstriyel metallerin öncüsü konumundaki bakır piyasası da benzer şekilde FED'in şahin duruşu ve rekor seviyelere tırmanan ABD dolarının baskısı altında. Londra Metal Borsası'nda (LME) üç ay vadeli bakır işlemleri, iki haftadır süren düşüş eğilimini sürdürerek ton başına 13.300 dolar seviyelerine kadar geri çekildi. Haziran ayında %2,0'yi aşan bir aylık kayba yönelen bakır fiyatları için Goldman Sachs uzun vadede iyimserliğini koruyor ve 2026 sonu bakır tahminini ton başına 13.735 dolar seviyesine yükseltiyor.

Umman ziyaretine ilişkin yaptığı açıklamada Garibabadi, 'Maskat'a gerçekleştirdiğimiz ziyaretle birlikte İran-Umman Ortak Hürmüz Komitesi'nin ilk toplantısını yaptık. Toplantıda, Hürmüz Boğazı'na ilişkin konular gözden geçirildi.' ifadesini kullandı.

Garibabadi, toplantıda ayrıca 'İslamabad Mutabakat Zaptı'nın 5. maddesi ve kıyıdaş devletlerin hakları çerçevesinde boğazın gelecekteki yönetimi' konusunda görüş alışverişinde bulunulduğunu belirtti.

Tezmen, grubun üç ana stratejik sektörü benimsediğini belirterek, bunların finans, teknoloji ve tarım/gıda olduğunu ifade etti. Bunun yanı sıra, gayrimenkul alanında da GYO çatısı altında kurumsal yapıyla uzun vadeli değer üretmeye devam edeceklerini vurguladı.

Grubun yakın dönemde bünyesine kattığı Topkapı Üniversitesi'nin de Tera açısından önemli bir çarpan etkisi oluşturacağını belirten Tezmen, kurumsal organizasyonun da holding çatısı altında yeniden yapılandırıldığını açıkladı. Buna göre Tera Holding, finans, teknoloji ve tarım/gıda olmak üzere üç ayrı alt holding yapısıyla faaliyetlerini sürdürecek.

Tezmen, şirketin yatırım anlayışına ilişkin ise şu mesajı verdi:

'Tera, bu sektörlerde uzun vadeli vizyon geliştiren bir aktör olmak için vardır. Stratejik alanlarda faaliyet gösteren şirketlerimiz değer kazandı diye bunları satıp kâr realizasyonu yapma anlayışına sahip değiliz.'

Holdingin finansal yatırım yapması gereken durumlarda ise bunun grup şirketleri yerine Girişim Sermayesi Yatırım Fonu (GSYF) ve Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı (GSYO) gibi farklı yapılar üzerinden gerçekleştirileceğini belirten Tezmen, açıklamasını yatırımcılar nezdinde oluşabilecek olası kafa karışıklıklarını gidermek amacıyla yaptığını ifade etti.

Tera Grubu nedir, nerelere yatırım yapar; bu konuya açıklık getirmek istedim. Tera kendine üç ana stratejik sektör belirlemiş ve bu alanlarda kalıcı olarak faaliyet göstermektedir. Bunlar finans, teknoloji ve tarım/gıdadır. Ayrıca gayrımenkul sektöründe de kurumsal bir şekilde GYO çatısı altında uzun vadeli değer üretmeye devam edecektir. Yakın zamanda bünyesine kattığı Topkapı üniversitesi de Grup açısından bir çarpan etkisi yapmaktadır. Kurumsal organizasyonumuzu da bir holding çatısı altında üç ayrı (finans, teknoloji ve tarım/gıda) alt holding olarak planladık. Özetle Tera bu sektörlerde uzun vadeli, vizyon geliştiren bir aktör olmak için vardır, kesinlikle stratejik alanlarda şirketlerimiz çok değerlendi artık buradan kar alıp satalım mantığıyla hareket etmemektedir. Eğer grup bir finansal yatırım yapacaksa bunları farklı yapılar üzerinden yapacaktır (GSYF, GSYO vbg). Olası kafa karışıklıklarını gidermek için bu paylaşımı yapmak istedim. Tüm takipçilerime iyi bir hafta diliyorum.

Geldiğimiz noktada uzun yıllardır devam eden ve milyarlarca euro harcanan çok kapsamlı ortak savunma sanayii projeleri sıkıntılarla boğuşuyor.

Almanya ve Fransa birlikte yürüttükleri yeni nesil savaş uçağı programını iptal etti. Yine Almanların donanmaları için Hollanda'dan tedarik edeceği yaklaşık 9 milyar euroluk savaş gemisi alımı da geçen yıllara ve harcanan onca paraya rağmen mutlu sona ulaşamadı.

Avrupalı ülkelerin yeterli zamanı olmayabilir

Avrupalıların yol haritasında 6. nesil savaş uçakları önemli bir yer tutuyordu. Bu gelişmiş uçaklar yanlarında çok sayıda insansız platformla kritik görevlere çıkacak, yapay zeka ve ağ merkezli harp meselesi sahada doğrudan bir güç unsuru olacaktı.

Çalışmalar devam ederken patlayan savaşlar Avrupalıları bir gerçekle yüz yüze bıraktı. Yeni nesil bir savaş uçağını üretebilmek için zamana ihtiyaç var. Ancak kapıya dayanan bir savaşta bu kadar beklemek ciddi riskleri üstlenmek anlamına geliyor. Haliyle yeni nesil uçaklara kavuşana kadar bir ara çözüm ihtiyacı olduğu daha yüksek sesle konuşuluyor.

Avrupa'nın elinde 4,5. nesil olarak kabul edilen Eurofighter'lar var. Kıtada sıfırdan yeni bir ortak programla 5. ve 6. nesil arasında konumlanabilecek bir uçak yapılması da muhtemel. Ancak son zamanlarda ortak programlara yaşanan hayal kırıklıkları, AB'nin beraberlik imajının giderek zayıflaması ve kıta genelinde yükselen aşırı sağ gibi somut verileri birlikte düşündüğünüzde bu seçenek çok mümkün görünmüyor.

Havacılık altyapısı olan Avrupalı ülkelerin tekil olarak yeni bir savaş uçağı üretmesi de elbette imkansız değil. Ancak orada da bu tür yeni yatırımlara ayrılacak bütçeler, nitelikli iş gücü ve hükümet ortakları arasındaki görüş ayrılıkları alarm zillerine neden oluyor.

NATO ve AB ülkeleri için en mantıklı seçenek KAAN

NATO içerisinde 5. nesil savaş uçağını gökyüzüyle buluşturabilen sadece iki ülke var: ABD ve Türkiye.

Avrupalıların özellikle Trump'ın ikinci döneminde ABD ile ilişkilere çekinceli yaklaştığı sır değil. Ayrıca F-35'lerin işletim maliyetlerinin beklenenden çok daha yüksek olması, güncellemelerde yaşanan sıkıntılar herkes için ciddi soru işaretlerine neden oldu. İspanya ve İsviçre gibi ülkeler F-35 alım kararlarını iptal etti. Çok sayıda Avrupa ülkesi de ellerindeki filoyu büyütmeme yoluna gitti.

Türkiye ise Milli Muharip Uçak KAAN'ı kendi imkanlarıyla geliştirdi ve gökyüzüyle buluşturdu. Sahip olduğu kabiliyetlerle kendi sınıfının en önemli oyuncularından biri kabul edilen KAAN'ın tam anlamıyla operasyonel olması için 2030 ve sonrası işaret ediliyor.

Ancak burada önemli bir detay var. Türkiye KAAN'ı kendi hedeflerine göre planlıyor. Ama diğer taraftan Türk savunma sanayiinin dünyadaki en esnek kaslardan birine sahip olduğu da biliniyor. AB ya da NATO üyesi bir ülkenin KAAN'ı kendi sensörleri, radarları ya da diğer alt sistemleriyle donatmak istemesi halinde Türkiye buna hızla ayak uydurabilir.

Daha önce HÜRJET ve İspanya örneğinde bunun bir benzeri yaşandı. İspanya'nın özgün sistemleriyle donatılacak HÜRJET hızlı bir şekilde İspanyol Hava Kuvvetleri'nin envanterine girebilecek. KAAN için de benzer bir yol haritası izlenirse Avrupalı ülkeler son derece hazırlıksız yakalandıkları bu yeni dönemde çok güçlü bir ara formüle kavuşabilir.

Tüm bunları alt alta koyduğumuzda, Ankara'nın ev sahipliğinde 7-8 Temmuz'da düzenlenecek NATO Zirvesi'nde liderlerin masasındaki en önemli konulardan birinin KAAN olması sürpriz olmayacak.

Yılmaz, İslam Ticaret ve Kalkınma Odası toplantıları kapsamında 20 İslam ülkesinden oda temsilcilerinin katılımıyla Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Kabul Salonu'nda düzenlenen gala yemeğine iştirak etti.

Programda TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu ile İslam Ticaret ve Kalkınma Odası ve Suudi Arabistan Odalar Federasyonu (FSC) Başkanı Abdullah Salih Kamil de yer aldı.

Yılmaz, yaptığı konuşmada küresel ekonominin jeopolitik gerilimler, artan korumacılık eğilimleri, tedarik zincirlerindeki dönüşüm ve dijitalleşmenin hızlanması gibi çok boyutlu gelişmelerle ve tedarik zincirlerindeki kırılganlıklar, finansmana erişim sorunları ve yeşil dönüşüm gibi yeni sınamalarla karşı karşıya olduğunu söyledi.

Bu çerçevede İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) üyesi ülkeler arasındaki ticaret imkanlarının artırılması ve işbirliklerinin geliştirilmesinin büyük önem taşıdığını vurgulayan Yılmaz, '57 üyesi bulunan İslam İşbirliği Teşkilatı, dünya nüfusunun yaklaşık beşte birini barındırmakla beraber küresel mal ticaretinin yalnızca yüzde 10'u ila yüzde 11'ini oluşturmaktadır. Bu veriler, İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri arasında önemli bir ekonomik potansiyel bulunduğunu da göstermektedir.' diye konuştu.

Yılmaz, bu tablonun değiştirilmesi gerektiğini belirterek, 'İslam ülkelerinin dünya ekonomisi ve ticaretinden aldığı payı artırmamız lazım. Bu da tek tek yapacağımız çabaların dışında birlikte yapacağımız işlerle gerçekleşecek. Bu kapsamda daha fazla üretim ortaklığına, yatırımlarda daha fazla işbirliğine, lojistiğe, bağlantısallığa ve entegrasyona ihtiyacımız var.' ifadelerini kullandı.

'Filistin'de 38 proje başarıyla uygulanmıştır'

Türkiye'nin ekonomik ve ticari işbirliğinde İİT içindeki çabalara öncülük ettiğine dikkati çeken Yılmaz, 'Sayın Cumhurbaşkanı'mızın liderliğinde AK Parti hükümetleri 2002 yılında göreve geldiğinde bizim ekonomik büyüklüğümüz 238 milyar dolardı. 2025 yılı itibarıyla ekonomik büyüklüğümüz 1,6 trilyon doların üzerine çıktı. Çok önemli bir gelişme kaydettik. Yine geçen yıl itibarıyla, mal ve hizmet ticareti olarak baktığınızda 396 milyar dolar ihracat gerçekleştirdik. Bu sene inşallah 400 milyar doları aşacağız.' değerlendirmesinde bulundu.

Yılmaz, geçen yıl itibarıyla Türkiye'nin İİT üyesi ülkelerle ticaret hacminin 118 milyar dolara ulaştığını dile getirerek, şöyle konuştu:

'Geçmişe bakarsak çok önemli bir gelişme var. Potansiyele bakarsak yeterli değil. Daha yapacağımız çok iş var. 2003 yılından itibaren İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi ülkelerden ülkemize 27,3 milyar dolar uluslararası doğrudan yatırım gelirken ülkemizden İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerine 15,2 milyar dolar doğrudan yatırım gerçekleştirilmiştir. Bunu da artırmamız lazım. Yatırımları karşılıklı ne kadar artırırsak ticari ilişkilerimizi de sağlam bir zemine kavuşturmuş oluruz.

Sayın Cumhurbaşkanı'mızın başkanlığında faaliyetlerini sürdüren İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK) kapsamında 40 yılı aşkın süredir İslam ülkeleri arasındaki ekonomik ve ticari işbirliğinin güçlendirilmesine önemli katkılar sunuyoruz. Bu kapsamda ticaret, tarım, turizm, ulaştırma ve iletişim, yoksulluğun azaltılması, mali işbirliği ve dijital dönüşüm alanlarında bugüne kadar 155 teknik çalışma grubu toplantısı gerçekleştirildi. Ayrıca 276 saha araştırması ve 357 vaka analizini içeren 119 kapsamlı bilimsel araştırma raporu hazırlanarak üye ülkelere somut politika önerileri olarak sunuldu. Bu politika tavsiyelerinin hayata geçirilmesi amacıyla da Proje Destekleme Programı'nı hayata geçirdik ve bugüne kadar 209 projeye İSEDAK'ın bu programı kapsamında proje bazında destek sunuldu. Özellikle İSEDAK Kudüs Programı kapsamında mesleki ve teknik eğitim, kadın ve genç istihdamı, KOBİ'lerin güçlendirilmesi ve turizm gibi alanlarda Filistin'de 38 proje başarıyla uygulanmıştır.'

Geçen yıl İSEDAK Bakanlar Toplantısı'nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından İSEDAK Suriye Programı'nın ilan edildiğini anlatan Yılmaz, bu yıl bu programı hayata geçireceklerini söyledi.

Yılmaz, 'İslam ülkeleri olarak hedeflediğimiz yüzde 25'lik İslam İşbirliği Teşkilatı içi ticaret hedefine henüz ulaşabilmiş değiliz. Aslında bu yüzde 25 bile düşük. Çok daha fazlasını hedeflememiz lazım. Bu alanda hedeflerimize ulaşmak için ikili ilişkilerimizin yanı sıra elimizdeki en önemli enstrüman, İSEDAK'ın bayrak projelerinden biri olan Tercihli Ticaret Sistemi'dir.' dedi.

Uzun vadede serbest ticaret alanının oluşturulması ve ortaya çıkacak zenginlikten herkesin kazanmasının ana hedef olması gerektiğini vurgulayan Yılmaz, 'Diğer taraftan ticaret ve yatırım uyuşmazlıklarının tarafsız, adil ve bağımsız bir şekilde çözülmesi bakımından İslam İşbirliği Teşkilatı Tahkim Merkezi'nin desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Türkiye olarak bir Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yayımladık ve kurumlarımıza, iş dünyamıza bu mekanizmayı kullanmaları tavsiyesinde bulunduk. Aynısını sizler de ülkelerinizde yaparsanız bu mekanizmayı da el birliğiyle güçlendirmiş oluruz.' şeklinde konuştu.

'Bu önemli dönüşüm sürecinde işbirliklerimizi artırmalıyız'

Yılmaz, dünyanın dönüşüm sürecinden geçtiğine işaret ederek, 'Bu ortamda en düşük maliyetle üretmenin yerini dayanıklı bir ekonomik yapı oluşturma hedefinin aldığını görüyoruz. Yükselen riskler karşısında yakın coğrafyalarla, dost ülkeler ve coğrafyalarla ekonomik bağlantıların çok daha ön plana çıktığını görüyoruz. İşte dünyanın bu önemli dönüşüm sürecinde işbirliklerimizi artırmalıyız ve oluşan bu ortamı kendi lehimize dönüştürmeliyiz. Riskler kadar fırsatlar da var bu yeni ortamda. Yeter ki biz bunları iyi analiz edelim ve güçlü bir işbirliğiyle bu fırsatları değerlendirelim.' ifadelerini kullandı.

Bu kapsamda yeni Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi Belgesi'ni hazırladıklarını ve bu çerçevede yatırım ortamını iyileştirmeye dönük çalışmalar yaptıklarını anlatan Yılmaz, Güçlü Merkez Türkiye Programı ile yeni vizyon ortaya koyduklarını ve önemli kararlar aldıklarını vurguladı.

Yılmaz, İstanbul Finans Merkezi'ne de bu kapsamda yeni birtakım teşvikler sağladıklarını, katılım ve İslami finans enstrümanları başta olmak üzere finansal anlamda çok daha güçlü bir merkez oluşturma çabalarını sürdürdüklerinin altını çizdi.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, gala yemeği kapsamında TOBB ile FSC arasında imzalanan İşbirliği Mutabakat Zaptı'ndan dolayı memnun olduklarını dile getirerek, 'Türkiye ve Suudi Arabistan hem ekonomik alanda hem siyasi alanda çok olumlu ilişkilere sahipler. Bu iki ülke ne zaman bir konuda bir araya gelse o konuda bir fark, başarı oluşturuyorlar. Bunu çeşitli hadiselerde gördük. Şimdi de yeni bir işbirliği oluşuyor. Bundan da büyük mutluluk duyduğumuzu ifade etmek istiyorum.' dedi.

Toplantıda, uzlaşı sağlanamaması durumunda kendi yolunu çizebileceğini belirten Netanyahu'nun, "Gerekirse kendi özel listemi oluşturup seçime tek başıma da girebilirim." dediği öne sürüldü.

Görüşmeye katılan kaynaklar, Başbakan'ın bu sözleri "şaka yollu" söylediğini belirtse de bazı parti üyeleri, bunun Likud içindeki çatlağın boyutunu gösteren siyasi bir rest ve açık bir mesaj olduğu değerlendirmesinde bulundu.

Haberde, Netanyahu ile Haim Katz arasındaki krizin temel nedeninin, Başbakan'ın Likud listesindeki ilk 40 sıra içindeki kontenjan hakkını 5'ten 11'e çıkarma talebi olduğu aktarıldı.

Netanyahu'nun, seçimlerde partinin şansını artırmak ve "partinin çehresini değiştirmek" gerekçesiyle bu hamleyi yapmak istediği belirtilirken, Katz'ın ise bu talebi "aşırı" bulduğu ve parti organlarının bu kadar yüksek bir kontenjan sayısını onaylamayacağını savunduğu kaydedildi.

Öte yandan, Likud Partisi içindeki takvim krizi için geçici bir uzlaşının sağlandığı bildirildi.

İsrail basınındaki haberlere göre, Likud Partisi Anayasa Komisyonu, dün akşam oy birliğiyle 26. Dönem Meclis seçimleri için parti içi ön seçimlerin 4 Ağustos'ta yapılmasına karar verdi.

Daha önce 28 Temmuz olarak planlanan tarih, Netanyahu ve Katz arasındaki koordinasyonla ertelenmiş oldu.

Netanyahu'nun daha önce gündeme getirdiği "ön seçimlerin tamamen iptal edilmesi ve adayların bir komite tarafından belirlenmesi" önerisinden geri adım attığı, ancak kendi belirleyeceği kontenjan sayısını artırma ısrarını sürdürdüğü bildirildi.

İsrail'de erken bir seçime gidilmemesi durumunda, bir sonraki genel seçimlerin en geç 27 Ekim 2026 tarihinde yapılması gerekiyor.

Likud içindeki bu hareketlilik, hükümetin kamuoyu desteğini kaybettiği bir döneme denk geliyor.

Ülkede son olarak Maariv gazetesinin yayımladığı anket sonuçlarına göre, bugün bir erken seçim yapılması halinde muhalefet blokunun mecliste 60 sandalyeye ulaşacağı, Netanyahu liderliğindeki mevcut koalisyon blokunun ise 50 sandalyede kalacağı öngörülüyor.

Bu adımın, planın başarısızlığını örtbas etmek ve uluslararası alanda daha geniş bir kabul sağlamak amacıyla atıldığı belirtildi.

Haberde, kararın, önceki isimlendirmenin doğrudan bir "transfer" (zorunlu göç ettirme) propagandası olarak görülmesi ve uluslararası alanda sert eleştirilere yol açmasının ardından geldiği ifade edildi.

Bu eleştiriler nedeniyle birçok ülkenin İsrail ile işbirliği yapmaktan veya Gazze'den Filistinlileri kabul etmekten kaçındığı aktarıldı.

İsmi açıklanmayan yetkililere dayandırılan bilgilere göre, güvenlik ve istihbarat kurumları da dahil olmak üzere ilgili tüm birimlere, girişimi uluslararası arenada daha kabul edilebilir bir formatta yeniden sunmaları için talimatlar iletildi.

Görüşmelere katılan kaynaklar, terminoloji değişikliğinin ilgili ülkelerin tutumlarını yumuşatabileceğini ve sekteye uğrayan tehcir planını yeniden canlandırabileceğini umuyor.

Kanal 13'e konuşan üst düzey bir İsrailli yetkili, Hamas'ın Gazze Şeridi'ndeki varlığının hala sürdüğünü belirterek, İsrail'in Gazze'deki mümkün olan en fazla sayıda Filistinliyi bölgeden ayrılmaya teşvik etmeye çalıştığını söyledi.

Yetkili, bu durumun Gazze'de gelecekte yapılacak düzenlemeleri kolaylaştırabileceğini öne sürdü.

İfade değişikliği, İsrail'in Gazze'den Filistinlileri kabul edecek ülkeler bulmaya yönelik aylardır süren ancak netice vermeyen girişimlerinin ardından geldi.

İsrail'in Haaretz gazetesi, Nisan ayında, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun uluslararası ilişkiler danışmanı Caroline Glick'i Filistinlilerin tehcir edilmesi planlarını yürütmekle görevlendirdiğini yazmıştı.

Glick'in bu doğrultuda Somali'den tek taraflı bağımsızlığını ilan eden "Somaliland" bölgesi ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti ile temaslar kurduğu ancak bu görüşmelerin sonuçsuz kaldığı belirtilmişti.

Ayrıca İsrail Kanal 12 televizyonu, Aralık 2025'te güvenlik kurumlarının hükümete Filistinlileri Gazze'den kara, deniz ve hava yoluyla tehcir etmeyi öngören bir plan sunduğunu ve İsrail'in birçok ülkeyle temas kurduğunu ancak hiçbir ülkeyle anlaşmaya varamadığını duyurmuştu.

İsrail Savunma Bakanı Yisrail Katz da 27 Mayıs'ta yaptığı açıklamada, Filistin, Arap dünyası ve uluslararası toplumun reddetmesine rağmen hükümetin Gazze'deki Filistinliler için sözde "gönüllü göç" planını uygulamaya bağlı olduğunu yinelemiş ve bunun "doğru zamanda ve doğru yöntemle gerçekleşeceğini" iddia etmişti.

İsrail yönetimi, tehcir planlarını uzun süredir "gönüllü göç" iddiaları altında gündemde tutarken, yürüttüğü yoğun saldırılar, yaşam alanlarının yıkımı ve ablukanın sıkılaştırılmasıyla Gazze Şeridi'ni kasıtlı olarak yaşanamaz bir yer haline getirdi.

Filistin Yönetimi, Hamas ve bölge ülkeleri, bu hamlelere karşı defalarca uyarıda bulunarak tehcir planlarını kesin bir dille reddettiklerini açıklamıştı.

İsrail'in, ABD'nin desteğiyle, Ekim 2023'ten bu yana sürdürdüğü saldırılarda, Gazze Şeridi genelinde çoğunluğu kadın ve çocuk olmak üzere 72 binden fazla Filistinli hayatını kaybetti, 172 binden fazla kişi ise yaralandı.

İsrail ordusunun pazar günü başlaması gereken iki pilot bölgeden planlı geri çekilme sürecinin, gerekli hazırlıkların tamamlanamaması nedeniyle gerçekleşmediği aktarılan haberde, İsrail tarafının, sürecin ne zaman başlayacağına dair yeni bir tarih belirtmediği vurgulandı.

İsrail ile Lübnan arasında imzalanan çerçeve anlaşmasının "gizli" güvenlik ekinde, İsrail ordusuna Lübnan'ın güneyinde işgal ettiği bölgelerde "hareket özgürlüğü" verildiği ve geri çekilmeye ilişkin net takvimin yer almadığı iddia edildi.

İsrail'de yayın yapan Kanal 12 televizyonuna konuşan anlaşmanın içeriğine ilişkin bilgi sahibi yetkili, çerçeve anlaşmada söz konusu güvenlik ekine atıfta bulunulduğu ancak Lübnan hükümetinin talebi üzerine gizli tutulduğunu öne sürdü.

Yetkili, söz konusu ek güvenlik protokolünün 4'üncü maddesi uyarınca İsrail ordusunun "güvenlik bölgesi" olarak isimlendirdiği Lübnan'ın güneyinde işgal ettiği bölgelerde "hareket özgürlüğüne" sahip olduğunu iddia etti.

Kanal 12'ye konuşan yetkili, gizli tutulduğu öne sürülen güvenlik ekinde, İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyinden çekilmesinin belirli bir zaman çizelgesine göre gerçekleşmeyeceği yönünde tarafların karşılıklı taahhütte bulunduğunu savundu.

Güvenlik ekinde, İsrail ordusunun işgalini genişletmesi veya geri çekilmesinin "tamamen güvenlik koşullarına ve tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesine" bağlı olacağı şartının olduğu da aktarıldı.

Öte yandan Kanal 12, anlaşma kapsamında ilan edilen iki pilot bölgenin öngörülebilir gelecekte tek uygulama alanı olarak kalacağı ve pilot bölgelerin sayısının şu aşamada artırılmayacağını bildirdi.

İsrail'de, Lübnan ordusunun gerekli eğitim ve inceleme süreçlerinin ardından bu iki pilot bölgeye intikal etmesinin birkaç hafta süreceği değerlendirmesinin yapıldığı kaydedildi.

İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ise yaptığı açıklamada, Lübnan ile varılan anlaşmayı "tarihi ve önemli" olarak niteleyerek desteğini açıkladı.

Zamir, İsrail Ordu Kuzey Komutanlığına gerçekleştirdiği ziyarette, "Anlaşmaya sadık kalacağız ve başarılı olması için çalışacağız. Ancak asıl test, her iki tarafın sahadaki eylemleri olacak. Önümüzdeki süreç geleceği şekillendirecektir." ifadelerini kullandı.

Lübnan'ın güneyinde "güvenlik bölgesi" olarak isimlendirdikleri işgal altında tuttukları alanlarda saldırıların sürdürülmesine ilişkin planları onaylandığını söyleyen Zamir, Lübnan'ın güneyindeki tarihi Şakif Kalesi'nin de bulunduğu stratejik tepede işgalin sürdüğünü belirtti.

Netanyahu ile Katz’ın ortak yazılı açıklamasında, İsrail ordusunun, güney Lübnan’daki Mecdel Zun köyü yakınlarında Hizbullah’a ait olduğu öne sürülen yer altı tünel altyapısını imha ettiği ifade edildi.

Açıklamada, 200 metreden uzun ve 25 metreden daha derin olduğu belirtilen tünelde yüzlerce silah ile İsrail’i hedef almak amacıyla hazırlandığı iddia edilen çok sayıda füze fırlatma rampasının bulunduğu kaydedildi.

İsrail ordusu, Lübnan'a 2 Mart'ta yoğun hava saldırıları başlatarak ülkenin güneyinde birçok beldeyi işgal etmişti. Lübnan hükümeti bu sürede, ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyonu aştığını açıklamıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, 24 Nisan'da yaptığı açıklamada, Lübnan ile İsrail arasında 17 Nisan'da yürürlüğe giren 10 günlük geçici ateşkesin 3 hafta daha uzatıldığını duyurmuştu.

ABD arabuluculuğunda Lübnan ile İsrail arasında 14-15 Mayıs'ta gerçekleştirilen 3. tur görüşmeler sonucunda, 17 Mayıs itibarıyla ateşkesin 45 gün uzatılması kararlaştırılmıştı.

Washington'da yürütülen doğrudan müzakerelerin 5. tur görüşmelerinin ardından ise 26 Haziran'da Lübnan ve İsrail arasında çerçeve anlaşması imzalanmıştı.

Lübnan Sağlık Bakanlığının verilerine göre, İsrail'in 2 Mart 2026'dan bu yana düzenlediği saldırılarda 4 bin 246 kişi hayatını kaybetti, 12 bin 190 kişi yaralandı.

Yaşanan yakıt açığının giderilmesi için atılması gereken adımların belli olduğunu vurgulayan Putin, “Bakım çalışmalarının daha hızlı tamamlanması, gerekli ithalat hacminin sağlanması ve bu tesislerin güvenilir biçimde korunması gerekiyor.” diye konuştu.

İnsansız hava araçları ve füze saldırılarına karşı görev yapan tüm kurumların uyumlu hareket etmesi gerektiğini kaydeden Putin, “Altyapımıza ve insanlarımıza yönelik insansız hava aracı ve füze saldırılarının püskürtülmesinde görev alan tüm kademelerin ve kurumların eş güdümlü çalışması da gerekiyor.” ifadesini kullandı.

Putin, “Buradaki temel görev insanları ve sivil halkı korumak, ekonomiye, üretimin belirli alanlarına ve sanayiye verilen zararı en aza indirmektir.” dedi.

Kırım’daki yakıt sorununa da değinen Putin, “Yakıt sevkiyatı kara ve deniz yoluyla artırılacak. Sorunun çözüleceğinden eminim. Kırım’da şu anda birkaç günlük stok var ancak ihtiyaç karşılanacak.” diye konuştu.

Rusya’daki kritik altyapı ve enerji tesislerine düzenlenen saldırılarla ilgili olarak birkaç yapılması gereken görev bulunduğunu aktaran Putin, ilk işin en çok talep gören hava savunma sistemlerinin üretimini hızlı ve önemli ölçüde artırmak olduğunu kaydetti.

Putin, ”Savaş gereksinimlerine, ilgili tesislerin korunmasına, düşmanın kullanımına ve Avrupa'dan yeni teknolojilere sahip yeni insansız hava araçlarının gelmesine paralel olarak savunma sistemlerini sürekli olarak geliştirmeliyiz. Gerçekten de tüm bu savunma sistemlerine sahibiz. Sorun şu ki, üretimlerini ne kadar hızlı artırabilir ve bunları birliklere veya kritik altyapı tesislerini korumak için ne kadar hızlı teslim edebiliriz?” ifadelerini kullandı.

Ukrayna’nın genel olarak sivil altyapıya yönelik saldırıları sadece zarar vermek için değil aynı zamanda bir enformasyon kampanyasını körüklemek için de yaptığı görüşünü belirten Putin, böylelikle Rus toplumunda bölünmeye yol açmak için yapılan bu girişimlere şans vermeyeceklerini vurguladı.

Ukrayna ile müzakerelerin tamamen dursa da bazı kanallar aracılığıyla temasın sürdüğünü bildiren Putin, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile yüz yüze görüşme ve temas hattında çatışmaların durdurulması dışında kendilerine yeni önerilerin sunulduğunu açıkladı.

Putin, “Örneğin, her iki tarafın topraklarının derinliklerine yapılan saldırıların sona erdirilmesi. Ve bu önerinin neden yapıldığı açık. Çünkü Ukrayna topraklarının derinliklerine yönelik misilleme saldırılarımız çok daha güçlü, hassas ve açıkçası yıkıcı olup Kiev rejimi için gerçekten ciddi sonuçlar doğurmaktadır.” dedi.

Bir diğer önerinin ise askeri operasyonların sadece Herson, Zaporijya, Donetsk ve Luhansk olmak üzere dört bölgeyle sınırlanması ve diğer tüm bölgelerde çatışmaların sona erdirilmesinin istendiğini açıklayan Putin, “Bunun nedeni de açık. Çünkü bunu kabul edersek, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri, birliklerini Mykolaiv bölgesi, Dnipropetrovsk bölgesi, Harkiv ve Sumi bölgelerinden ve devlet sınırının belirli bölümlerinden çekip, bu birlikleri yukarıda belirtilen dört bölgeye yeniden konuşlandırabilecek. Felaket boyutundaki personel eksikliği göz önüne alındığında, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri bunun kurtuluşları olabileceğine inanıyor gibi görünüyor. Ancak Kiev rejimini kurtarmak planlarımızın bir parçası değil.” diye konuştu.

Ukrayna’da çatışmaların yaşandığı temas hattındaki durum hakkında da bilgi veren Putin, Ukrayna’nın kuzeyinde Rus birliklerinin Sumi ve Vovçansk yönünde bir “güvenlik bölgesi” oluşturmaya devam ettiğini dile getirdi.

Putin, “Ukrayna rejimi, Kursk'taki suçlarının bedelini, sınır bölgesinde bir güvenlik bölgesi oluşturmak için ihtiyaç duyduğumuz toprakları kaybederek ödeyecektir.” dedi.

Sumi bölgesinin tamamı için herhangi bir siyasi planları olmadığını kaydeden Putin, Kupyansk’a karşı Ukrayna ordusu bir dizi karşı saldırı yapsa da başarısız olduğunu bildirdi.

Slovyansk, Kramatorsk, Drujkovka, Alekseyevo-Drujkovka şehirlerinin ve Konstantinovka şehrinin yanı sıra biraz daha güneybatıda bulunan Dobropolye ve Oçeretino şehirlerinin bulunduğu yerlerde stratejik bir savunma hattı oluşturulduğu bilgisini paylaşan Putin, Rus birliklerinin Slovyansk şehrine doğru hızla ilerlediğini anlattı.

Putin, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri'nin stratejik savunma hattının en önemli kalelerinden biri olan Konstantinovka şehrinin yüzde 96’sını ele geçirdiklerini bilgisini paylaştı.

Avrupa liderlerinin “Ukrayna’nın insansız hava araçlarını kullanmadaki başarısından memnuniyet duyduklarını” içeren açıklamalarını eleştiren Putin, Batılı liderlerin Luhansk bölgesinde Starobilsk öğrenci yurduna Ukrayna’nın yaptığı saldırı hakkında tek bir kelime açıklama yapmadığını hatırlattı.

Ukrayna ordusunun savaş alanında toprak kurtarma başarılarına dair bir bilgiden haberdar olmadığını vurgulayan Putin, Batı'nın Rusya'nın stratejik yenilgisi hedefinin sürdüğünü ifade etti.

Putin, “(Eğer Ukrayna ordusu başarılıysa) Peki o zaman neden muharebe eylemlerinin sona ermesine ve giderek daha çok bahsettikleri ve katılmak istedikleri barış görüşmelerine ihtiyaç duyuyorlar? Eğer Ukrayna giderek daha fazla toprak elde ediyor ve kurtarıyorsa yani Ukrayna kazanıyorsa, eğer tüm bunlar gerçekten doğruysa, o zaman Batılı liderlerin sadece beklemesi gerekiyor. Bu durumda zaten Rusya'nın stratejik yenilgisi hedefi görünüşte otomatik olarak gerçekleşecektir. Pekala, bırakın beklesinler. Askerlerimiz görevlerini yerine getirecek, özel askeri operasyonun hedeflerine ulaşmak için her şeyi yapacaklar.” ifadelerini kullandı.

ABD-Rusya ilişkileri hakkında da değerlendirmelerde bulanan Rus lider Putin, ABD Başkanı Donald Trump ile Anchorage’de gerçekten hiçbir anlaşma yapılmadığını söyledi.

Putin, "Anchorage ruhu olarak adlandırılan şey, hiçbir resmi belgede yer almadı; kimse imza atmadı. Ancak Ukrayna'daki çatışmayı sona erdirmek için bazı seçenekler görüşüldü. Rusya'dan Amerikalı müzakereciler tarafından formüle edilen uzlaşmaları kabul etmesi istendi ve kabul ettik. Başka ne olabilirdi ki? Bize bir uzlaşma teklif edildi. Hemen olmasa da düşündük. Ama Anchorage'a vardığımızda ‘Evet, kabul ediyoruz’ dedik. Amerikan yönetiminden başka bir görüş duymadık" dedi.

Putin, İran meselesinin sona ermesinden sonra Moskova'ya ABD temsilcilerinin gelmesini beklediklerini de dile getirdi.

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’nin Belarus’ta Rus silahlarını vurmaya yönelik açıklamasının Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko’da bir paniğe neden olmadığını aktaran Putin, bu konuya Lukaşenko’nun sakin, dengeli ve ölçülü yaklaştığını dile getirdi.

Belarus’un insani konularda özellikle Ukrayna ile Rusya arasındaki esir takası konusundaki çabalarından dolayı minnettar olduklarını belirten Putin, bu yöndeki müzakerelerin 2022’de Minsk’te başladığını, sonra Ukrayna tarafının önerisiyle müzakerelerin İstanbul’a taşındığını anımsattı.

Putin, “Müzakereler bir gün sonuç verirse Belarus’un fırsatlarından yararlanabileceğimize eminim.” diye konuştu.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), tüketici, imalat sanayi, hizmet, perakende ticaret ve inşaat sektörlerine ilişkin güven göstergelerinin ağırlıklandırılarak birleştirilmesi ile elde edilen ekonomik güven endeksinin Haziran ayına ait sonuçlarını açıkladı.

TÜİK'in konuya iliskin haber bulteni asağıda bulunuyor:

Ekonomik güven endeksi Mayıs ayında 97,2 iken, Haziran ayında %1,8 oranında artarak 98,9 değerini aldı.

Bir önceki aya göre Haziran ayında tüketici güven endeksi %2,5 oranında artarak 87,9 değerini, reel kesim (imalat sanayi) güven endeksi %1,0 oranında artarak 102,0 değerini, hizmet sektörü güven endeksi %1,4 oranında artarak 110,5 değerini, perakende ticaret sektörü güven endeksi %0,3 oranında artarak 112,8 değerini, inşaat sektörü güven endeksi %1,1 oranında artarak 83,0 değerini aldı.

Cuma günü 75,46 dolara kadar yükselen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, günü 72,6 dolardan tamamladı.

Brent petrolün varil fiyatı, bugün saat 09.32 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 1,1 artarak 73,45 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili de 70,22 dolardan alıcı buldu.

Petrol fiyatlarındaki yükselişte, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilime ilişkin çelişkili haber akışının piyasalarda belirsizliği artırması etkili oldu.

ABD merkezli Axios haber sitesinin, üst düzey ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı habere göre, ABD ve İran birbirlerine yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaşarak Hürmüz Boğazı konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için 30 Haziran'da Katar'da görüşme planladı. Diğer bir ABD'li yetkili ise her iki tarafın da 'şimdilik' saldırılardan el çekeceğini ve ilki geçen hafta İsviçre'de yapılan teknik görüşmelerin devam edeceği için 'gemilerin serbestçe hareket edebileceğini' aktardı.

Analistler, söz konusu haber akışlarının Orta Doğu'da ibrenin çok hızlı bir şekilde tersine dönebileceğini gösterdiğini ve bu sebepten dolayı piyasalarda temkinli bir tutumun öne çıktığını belirtiyor.

Öte yandan, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı çevresinde son günlerde yaşanan karşılıklı saldırıların ardından, İsviçre'de yeniden başlaması beklenen görüşmelerin askıya alındığı da iddia edilmişti. Wall Street Journal'ın konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, saldırıların iki ülke arasındaki temasların ertelenmesine yol açtığı ileri sürüldü.

ABD Başkanı Donald Trump'ın haziran ayı başında imzaladığı mutabakat zaptına atıf yapılan haberde, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı ticari gemilerin geçişine açık tutma yükümlülüğüne dikkat çekildi.

Geçen hafta, fiyatlar, Hürmüz Boğazı'ndaki petrol tankerlerinin geçişinin yeniden hız kazanmasıyla arz endişelerinin hafiflemesi sonucu gerilemişti.

Savaş öncesinde ise Hürmüz Boğazı'ndan günde 15 milyon varili ham petrol ve 5 milyon varili petrol ürünleri olmak üzere 20 milyona yakın petrol sevkiyatı gerçekleşiyordu.

Yatırımcılar jeopolitik gelişmelerin yanı sıra OPEC+ grubunun 5 Temmuz'da gerçekleştireceği toplantıdan çıkacak üretim politikası, küresel talep görünümü ve ABD Merkez Bankasının (Fed) para politikasına ilişkin beklentileri de yakından izliyor.

Brent petrolde teknik olarak 72,30 doların destek, 73,48 doların ise direnç bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,10 değer kazanarak 14.274,02 puandan tamamladı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 47,43 puan ve yüzde 0,33 artışla 14.321,44 puana çıktı. Bankacılık endeksi yüzde 0,27, holding endeksi yüzde 0,34 değer kazandı.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 1,07 ile orman kağıt basım, en çok gerileyen yüzde 0,45 ile bilişim oldu.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'ya ilişkin haber akışlarından kaynaklı jeopolitik belirsizliklerle haftaya karışık bir seyirle başladı.

Orta Doğu'da tansiyonun tekrar yükselmesi ise hafta başında küresel piyasalardaki fiyatlamalar üzerinde etkili oluyor. Hafta sonu tarafların düzenlediği karşılıklı saldırıların ardından İran ve ABD'nin saldırıları durdurma ve görüşmeleri yeniden başlatma konusunda anlaşması piyasalarda karar alma süreçlerini zorlaştırırken, bu durum yatırımcıların riskli varlıklardan uzaklaşmasına yol açıyor.

Öte yandan Borsa İstanbul'da açığa satış yasağının kalkmasıyla birlikte pay piyasasında emir/işlem oranının bugünden itibaren yeniden 5/1 olarak uygulanmasına karar verildi.

Analistler, bugün yurt içinde ekonomik güven endeksi, yurt dışında ise Avro Bölgesinde ekonomik güven endeksi ve tüketici güven endeksi, ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.400 ve 14.500 puanın direnç, 14.100 ve 14.000 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Cuma günü yükseliş eğiliminde hareket eden dolar/TL, günü önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,6170'ten tamamlamıştı.

Dolar/TL, saat 09.50 itibarıyla yüzde 0,1 artışla 46,6420 seviyesinde bulunuyor. Aynı dakikalar itibarıyla avro/TL yüzde 0,3 yükselişle 53,2280'den ve sterlin/TL önceki kapanışına göre yüzde 0,2 artışla 61,7210'dan işlem görüyor.

Dolar endeksi yüzde 0,1 azalışla 101,2 seviyesinde bulunuyor.

İran ve ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı saldırılarını durdurarak bu hafta teknik görüşmelere başladığına dair haberlerle dolar endeksinde bugün düşüş eğilimi öne çıkmasına karşın bölgede gerilimin devam etmesiyle endeks 100 seviyesinin üzerinde seyretmeye devam ediyor.

Orta Doğu'da gerilimlerin tekrar tırmanmasının enflasyon baskılarını artırmaya devam etmesi ve ABD Merkez Bankasının (Fed) bu yıl faiz artırımına gideceğine yönelik öngörülerin devam etmesi dolar endeksini desteklemeyi sürdürüyor.

Öte yandan teknoloji hisselerinde görülen satış baskısıyla da dolar yatırımcılar tarafında güvenli liman olarak tercih ediliyor.

Analistler, bugün yurt içinde ekonomik güven endeksi, yurt dışında ise Avro Bölgesi'nde ekonomik güven endeksi ve tüketici güven endeksi, ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirtti.

Cuma günü ons fiyatındaki artışa paralel değer kazanan gram altın, günü önceki kapanışın yüzde 1,5 üstünde 6 bin 118 liradan tamamlamıştı.

Güne düşüşle başlayan gram altın, saat 09.40 itibarıyla önceki kapanışa göre yüzde 0,4 azalışla 6 bin 91 lira seviyesinden işlem görüyor. Aynı dakikalar itibarıyla çeyrek altın 10 bin 98 liradan, Cumhuriyet altını da 40 bin 268 liradan satılıyor.

Altının ons fiyatı, bugün yüzde 0,1 yükselişle 4 bin 30 dolardan işlem görüyor.

Orta Doğu'da gerilimin tekrar tırmanabileceğine yönelik endişeler, ABD Merkez Bankasının (Fed) bu yıl faiz artırımına gideceğine yönelik öngörülerin gücünü koruması ve dolar endeksinin 100 seviyesinin üzerinde seyretmesinden kaynaklı negatif etkiler altın başta olmak üzere kıymetli madenler üzerinde baskı oluşturuyor.

Analistler, bugün yurt içinde ekonomik güven endeksi, yurt dışında ise Avro Bölgesi'nde ekonomik güven endeksi ve tüketici güven endeksi, ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirtti.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat güne yüzde 0,38 artışla 16.647,00 puandan başladı.

Cuma günü satış ağırlıklı seyreden haziran vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 0,22 azalışla 16.584,00 puandan tamamlamıştı. Endeks kontratı akşam seansında ise kayıplarını telafi ederek yüzde 0,24 yükselişle 16.624,00 puandan işlem gördü.

Haziran vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışına göre yüzde 0,38 artışla 16.647,00 puandan işlem görüyor.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'ya ilişkin haber akışlarından kaynaklı jeopolitik belirsizliklerle haftaya karışık bir seyirle başladı.

Analistler, bugün yurt içinde ekonomik güven endeksi, yurt dışında ise Avro Bölgesinde ekonomik güven endeksi ve tüketici güven endeksi, ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan endeks kontratında 16.700 ve 16.800 puanın direnç, 16.500 ve 16.400 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Küresel piyasalar, Orta Doğu'ya ilişkin haber akışlarından kaynaklı jeopolitik belirsizliklerle haftaya karışık bir seyirle başladı.

ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz artırımına gideceğine ilişkin beklentiler ve teknoloji şirketleri üzerindeki satış baskısı, geçen hafta piyasalarda risk algısının yüksek seyretmesine neden oldu.

Orta Doğu'da tansiyonun tekrar yükselmesi ise hafta başında küresel piyasalardaki fiyatlamalar üzerinde etkili oluyor. Hafta sonu tarafların düzenlediği karşılıklı saldırıların ardından İran ve ABD'nin saldırıları durdurma ve görüşmeleri yeniden başlatma konusunda anlaşması piyasalarda karar alma süreçlerini zorlaştırırken, bu durum yatırımcıların riskli varlıklardan uzaklaşmasına yol açıyor.

Diğer taraftan İran ve ABD'nin Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı saldırılarını durdurarak bu hafta teknik görüşmelere başlama kararı aldığı iddia edildi.

ABD merkezli Axios haber sitesinin, ismi açıklanmayan üst düzey ABD'li yetkiliye dayandırdığı habere göre, ABD ve İran birbirlerine yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaşarak Hürmüz Boğazı konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için 30 Haziran'da Katar'da görüşme planladı.

Diğer bir ABD'li yetkili de her iki tarafın da 'şimdilik' saldırılardan el çekeceğini ve ilki geçen hafta İsviçre'de yapılan teknik görüşmelerin devam edeceği için 'gemilerin serbestçe hareket edebileceğini' söyledi.

Analistler, söz konusu haber akışlarının Orta Doğu'da ibrenin çok hızlı bir şekilde tersine dönebileceğini gösterdiğini ve bu sebepten dolayı piyasalarda temkinli bir tutumun öne çıktığını söyledi.

Öte yandan yapay zeka ve teknoloji şirketlerine ilişkin aşırı değerleme endişeleri de küresel piyasaları baskı altına almaya devam ediyor. Şirketlerin yapay zeka yatırımları için yaptığı sermaye harcamalarının ne zaman kara dönüşeceğine dair belirsizliğin artması söz konusu endişelerin artmasına neden oluyor.

Ticaret tarafında Trump, Amerikan şirketlerine yönelik 'dijital hizmet vergisi' getiren herhangi bir ülkeye karşı yüzde 100 gümrük vergisi uygulanacağını bildirdi. Öte yandan ABD'de bu hafta açıklanacak tarım dışı istihdam verisinin de piyasaların yönü üzerinde belirleyici olması bekleniyor.

Bu hafta ayrıca Fed Başkanı Kevin Warsh, Avrupa Merkez Bankası (ECB) Başkanı Christine Lagarde, İngiltere Merkez Bankası (BoE) Başkanı Andrew Bailey'nin ECB Forumu'nda açıklamalar yapması bekleniyor.

Makroekonomik veri tarafında, ABD'de mal ticareti açığı mayıs ayında bir önceki aya göre yüzde 27,4 artarak 105,8 milyar dolara çıktı.

Michigan Üniversitesince ölçülen tüketici güven endeksi de haziranda yukarı yönlü revizyonla 49,5 oldu. Tüketicilerin kısa vadeli enflasyon beklentisi haziranda yüzde 4,8'den yüzde 4,6'ya, uzun vadeli enflasyon beklentisi yüzde 3,9'dan yüzde 3,3'e geriledi.

Ekonomik veriler ile jeopolitik gelişmelerin yanı sıra Fed yetkililerinin açıklamaları da yakından takip ediliyor. Minneapolis Fed Başkanı Neel Kashkari, mart ayında yıl sonuna kadar 'bir faiz indirimi' öngördüğünü, haziran ayında ise bu beklentisini 'bir faiz artışı' yönünde değiştirdiğini belirtti. Kashkari, gelecek verilere göre bu görüşünün değişebileceğine işaret etti.

Diğer taraftan uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu Standard & Poor's (S&P), ABD'nin uzun vadeli kredi notunu 'AA+' ve kısa vadeli kredi notunu 'A-1+' olarak teyit ederken, not görünümünü 'durağan' olarak korudu.

ABD ile İran arasında karşılıklı saldırıların durdurulduğuna dair haberlerle Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,98 azalışla 72,8 dolara indi.

ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yatay seyirle yüzde 4,39'da dolar endeksi önceki kapanışın hemen üstünde 101,4 seviyesinde seyrediyor.

Orta Doğu'da gerilimin tekrar tırmanabileceğine yönelik endişeler, Fed'in bu yıl faiz artırımına gideceğine yönelik öngörülerin gücünü koruması ve dolar endeksinin 100 seviyesinin üzerinde seyretmesinden kaynaklı negatif etkilerle altının onsu yüzde 0,4 azalışla 4 bin 58 dolardan işlem görüyor.

- New York borsası negatif seyretti

New York borsasında yapay zeka ile ilişkili çip hisselerindeki satış dalgasının etkisiyle cuma günü negatif seyir izlendi. ABD basınında yer alan OpenAI'ın, SpaceX'in halka arz sonrası zayıf performansı ile yapay zeka bağlantılı hisselerdeki genel volatilite nedeniyle halka arz için gelecek yılı beklemeyi düşündüğüne yönelik haberler üzerine çip şirketlerinin hisseleri değer kaybetti.

Nvidia hisseleri yüzde 1,6, Advanced Micro Devices hisseleri yüzde 2, Intel hisseleri yüzde 3,4, Broadcom hisseleri yüzde 3,7 ve Micron Technology hisseleri yüzde 7'ye yakın geriledi.

Sağlık sektöründe faaliyet gösteren şirketlerin hisselerindeki yükseliş ise dikkati çekerken, Eli Lilly hisseleri yüzde 7 ve Johnson & Johnson ile AbbVie hisseleri yüzde 4 artış gösterdi.

Öte yandan Nasdaq'tan yapılan açıklamada, SpaceX'in 7 Temmuz'da piyasa açılışından hemen önce Nasdaq 100 endeksinin bir bileşeni olarak işlem görmeye başlayacağı kaydedildi.

Diğer taraftan yapay zeka şirketi OpenAI, ABD hükümetinin talebi üzerine, üç yeni yapay zeka modelini gelecek haftalarda genel kullanıma sunmadan önce 'küçük bir grup güvenilir ortak' ile sınırlı bir ön izleme süreci başlatacağını duyurdu.

Bu gelişmelerle, Dow Jones endeksi yüzde 0,09, S&P 500 endeksi yüzde 0,05 ve Nasdaq endeksi yüzde 0,24 değer kaybetti. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne pozitif seyirle başladı.

- Avrupa borsaları negatif seyretti

Avrupa borsaları, cuma günü para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in bu yıl bir faiz artırımına gideceğine kesin gözüyle bakılması ve teknoloji hisselerindeki satış baskısının etkisiyle negatif seyretti.

Frankfurt Borsası'nda yarı iletken üreticisi Infineon yüzde 4,5 değer kaybederken, sektör tedarikçileri PVA Tepla ve Siltronic'in hisseleri yüzde 6'ya yakın geriledi.

Bu gelişmelerle, İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,21, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,55, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 1, Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,98 değer kaybetti. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne karışık seyirle başladı.

- Asya borsaları karışık seyrediyor

Asya borsalarında, söz konusu gelişmelerle haftanın ilk işlem gününde karışık bir seyir izleniyor.

Çin'in 20 Japon savunma sanayisi ve araştırma kuruluşu şirketine yönelik ihracat kontrollerini sıkılaştırdığına dair haberler bölgede ticari gerilimlerin artabileceğine yönelik endişeleri artırdı ve Japonya borsasında haftanın ilk işlem gününde satış baskısı öne çıktı.

Diğer taraftan Güney Koreli teknoloji şirketleri Samsung Electronics ve SK Group'un yatırım planlarını açıklaması bekleniyor. İki şirketin yatırımların toplam tutarının 10 yıl içinde 1,3 trilyon doların üzerine çıkabileceği tahmin ediliyor.

Öte yandan makroekonomik veri tarafında Japonya'da mayıs ayında perakende satışlar aylık yüzde 1,9, yıllık bazda yüzde 5,3 artarak beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Ülkede nisan ayına ilişkin perakende satışlar aylık yüzde 1,3 yıllık yüzde 2,1 artmıştı.

Söz konusu veri, Japonya'da iç tüketimin güçlü kalmaya devam ettiğini gösteriyor.

Dolar/yen paritesi yatay seyirle 161,8 seviyesinde seyrediyor. Parite geçen hafta 161,95 ile 40 yılın en yüksek seviyesini görmüştü.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1, Güney Kore'de Kospi endeksi ise yüzde 2,3 değer kaybederken, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,2 ve Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 2,1 değer kazandı.

- Borsa cuma gününü yükselişle tamamladı

Cuma günü alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,10 değer kazanarak 14.274,02 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise cuma günü akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,2 yükseldi.

Dolar/TL cuma gününü yüzde 0,1 artışla 46,6202'den tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 46,6360'tan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde ekonomik güven endeksi, yurt dışında ise Avro Bölgesinde ekonomik güven endeksi ve tüketici güven endeksi, ABD'de Dallas Fed imalat sanayi endeksinin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.400 ve 14.500 puanın direnç, 14.100 ve 14.000 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

10.00 Türkiye, haziran ayı ekonomik güven endeksi

12.00 Avro Bölgesi, haziran ayı ekonomik güven endeksi

12.00 Avro Bölgesi, haziran ayı tüketici güven endeksi

17.30 ABD, haziran ayı Dallas Fed imalat sanayi endeksi

İran ve ABD'nin, Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı saldırılarını durdurarak bu hafta teknik görüşmelere başlama kararı aldığı iddia edildi.

ABD merkezli Axios haber sitesinin, ismi açıklanmayan üst düzey ABD'li yetkiliye dayandırdığı habere göre, ABD ve İran birbirlerine yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaşarak Hürmüz Boğazı konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için 30 Haziran'da Katar'da görüşme planladı.

Diğer bir ABD'li yetkili de her iki tarafın da 'şimdilik' saldırılardan el çekeceğini ve ilki geçen hafta İsviçre'de yapılan teknik görüşmelerin devam edeceği için 'gemilerin serbestçe hareket edebileceğini' söyledi.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kaynağa göre ise 30 Haziran'da yapılması planlanan görüşmeler başlangıçta İran'ın nükleer programına ilişkin teknik konuları ele almak üzere İsviçre'de gerçekleşecekti ancak gerginliğin artmasıyla görüşmeler hem farklı bir yere taşındı hem de Hürmüz Boğazı'ndaki duruma odaklandı.

İran devlet televizyonuna konuşan yetkili: 'Teknik görüşme iptal edildi'

Diğer yandan İran Devrim Lideri Eserlerini Koruma ve Yayma Ofisi Üyesi Mehdi Fezaili, devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, İran'ın, ABD ile teknik heyetler düzeyinde bugün gerçekleştirilmesi planlanan görüşmeye katılmadığını söyledi.

Fezaili, buna gerekçe olarak, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarını sürdürmesi ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasına ilişkin somut adım atılmaması olduğunu dile getirdi.

İran ile ABD arasında 14 Haziran'da varılan mutabakatın ardından taraflar 21 Haziran'da İsviçre'de üst düzey görüşmeler gerçekleştirmiş ve görüşmeler daha sonra teknik heyetler arasında devam etmişti. 23 Haziran'da yapılan açıklamada, teknik görüşmelerin gelecek hafta yeniden yapılacağı belirtilmiş ancak tam tarih verilmemişti.

Son iki gündür İran ve ABD arasında Hürmüz Boğazı çevresinde karşılıklı çatışmalar meydana gelmişti.

Kaynak : Anadolu Ajansı

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), rekor seviyelere ulaşan kamu borçlarının ve finansal piyasalardaki yapısal değişikliklerin küresel finansal istikrarı tehdit edebileceği uyarısında bulunarak politika yapıcıları kararlı adımlar atmaya çağırdı.

Merkez bankalarının çatı kuruluşu olan BIS, '2026 Yılı Ekonomik Raporu'nu yayımladı.

Küresel finansal istikrarı korumak adına hazırlanan raporda, fiyat istikrarı, mali disiplin ve yapısal reformların acilen hayata geçirilmesi gerektiği vurgulandı.

Küresel ekonominin 2026'nın başlarına kadar yapay zeka alanındaki iyimserlik ve güçlü küresel ticaret sayesinde dirençli bir duruş sergilediği belirtilen raporda, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının ise enerji ve ham madde tedarikinde küresel krizi tetiklediği ifade edildi. Raporda, jeopolitik gerilimlerin hafiflemesi ve petrol fiyatlarının gerilemesine rağmen, bunun ekonomik etkilerinin kalıcı olabileceği vurgulandı.

Plastik fiyatlarında yüzde 30, gübre fiyatlarında ise yüzde 50 artış yaşandığına işaret edilen raporda, Hürmüz Boğazı açılsa bile yüksek enflasyonun kalıcı bir tehdide dönüşebileceği uyarısında bulunuldu.

- Küresel ekonomi için 3 temel risk

Raporda, küresel ekonomide acil önlem alınması gereken üç temel risk, 'enflasyonun kalıcı hale gelmesi', 'yapay zeka yatırımlarındaki ivmenin kaybedilme ihtimali' ve 'artan finansal kırılganlıklar' olarak sıralandı.

- 'Erteleme, gerekli ayarlamaları daha maliyetli hale getirecek'

BIS Genel Müdürü Pablo Hernandez de Cos, konuya ilişkin değerlendirmesinde, mevcut ekonomik tablonun kararlı adımlar gerektirdiğini belirterek, 'Politika adımları, küresel ekonomi üzerinde bir çekme-itme çatışması oluşturmak için birbirini desteklemelidir. Nihai başarı, sağlam mali ve finansal temellere bağlıdır. Politika yapıcılar, hemen harekete geçmelidir. Erteleme, gerekli ayarlamaları daha maliyetli hale getirecek ve gelecekte zorlu ikilemelerin yaşanma riskini artıracaktır. Bu zorluklara bugün müdahale ederek küresel ekonominin gelecekteki istikrarını güvence altına alabiliriz.' ifadelerini kullandı.

Mali kırılganlıklar ile tahvil piyasalarındaki yapısal değişikliklerin finansal istikrar için büyüyen bir risk oluşturduğunu vurgulayan De Cos, 'Yeniden fiyatlandırma, finansal koşulları hızla sıkılaştırabilir ve enflasyon üzerindeki belirsiz etkileriyle talebi baskılayarak para politikasının kalibrasyonunu karmaşıklaştırabilir. Ayrıca, piyasa stresini yatıştırmak için merkez bankalarını müdahaleye zorlayabilir; bu da piyasa ve mali disiplin üzerinde olumsuz yan etkiler oluşturabilir.' değerlendirmesinde bulundu.

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) ise karbon emisyonlarını piyasa mekanizması yoluyla sınırlandırmayı amaçlayan bir karbon fiyatlandırma sistemidir. Bu sistemde belirli sektörlerde faaliyet gösteren işletmelere toplam bir emisyon üst sınırı kapsamında belirli miktarda emisyon izni tahsis edilir. Emisyonları kendilerine tahsis edilen izin miktarını aşan işletmeler eksik kalan emisyon izinlerini piyasadan satın almak zorundadır. Buna karşılık, emisyonlarını tahsis edilen seviyenin altında tutan işletmeler kullanmadıkları izinleri diğer işletmelere satabilir. Böylece yüksek emisyonlu üretimin maliyeti artarken, düşük karbonlu üretim yöntemleri ekonomik açıdan daha avantajlı hâle gelir.

Karbon vergisi ile ETS aynı amaca hizmet etmekle birlikte işleyişleri bakımından farklılık göstermektedir.

Avrupa Birliği, enerji ve sanayi sektörlerinde karbon fiyatlandırmasını doğrudan karbon vergisi yerine Emisyon Ticaret Sistemi (AB ETS) aracılığıyla yürütmektedir. Ancak yalnızca AB'deki üreticilerin karbon maliyetine katlanması, karbon fiyatlandırması bulunmayan ülkelerdeki üreticilere maliyet avantajı sağlayabilmektedir. Bu durum, üretimin karbon maliyetinin daha düşük olduğu ülkelere kaymasına ve küresel emisyonların azalmamasına yol açabilmektedir. Bu olgu literatürde karbon kaçağı (carbon leakage) olarak adlandırılmaktadır.

Karbon kaçağını önlemek amacıyla Avrupa Birliği tarafından Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) geliştirilmiştir. SKDM'nin temel amacı, AB'de üretilen ürünler ile AB'ye ithal edilen ürünlerin benzer karbon maliyetlerine tabi olmasını sağlayarak eşit rekabet koşulları oluşturmaktır. Mekanizma ilk aşamada demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen sektörlerini kapsamaktadır.

Bu kapsamda AB'ye ihracat yapan Türk firmalarının ihraç ettikleri ürünlerin gömülü karbon emisyonlarını hesaplamaları, bu emisyonları raporlamaları ve gerekli durumlarda AB ETS karbon fiyatına bağlı olarak hesaplanan SKDM yükümlülüğünü yerine getirmeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, Türkiye'de ödenmiş ve Avrupa Birliği tarafından tanınan bir karbon fiyatı bulunması hâlinde, ödenen bu tutar SKDM yükümlülüğünden mahsup edilebilmektedir.

Türkiye de bu gelişmeler doğrultusunda ulusal bir Emisyon Ticaret Sistemi kurmayı hedeflemektedir. Böylece karbon fiyatlandırmasından kaynaklanan maliyet ve gelirlerin mümkün olduğunca yurt içinde oluşması, ihracatçıların rekabet gücünün korunması, Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyumun güçlendirilmesi ve düşük karbonlu yatırımların teşvik edilmesi amaçlanmaktadır.

Güncel piyasa verilerine göre AB Emisyon Ticaret Sistemi'nde karbon fiyatları ton başına yaklaşık 77-80 avro düzeyinde işlem görmektedir. Avrupa Komisyonu tarafından açıklanan ilgili döneme ait ortalama SKDM sertifika fiyatı ise yaklaşık 75 avro/ton CO₂ düzeyindedir.

Örneğin, basitleştirmek amacıyla 1 ton çelik üretimi sırasında 1 ton CO₂ emisyonu oluştuğunu varsayalım. Gerçek uygulamada ürünün gömülü karbon emisyonu kullanılan üretim teknolojisine göre değişmektedir. AB ETS karbon fiyatının 75 avro/ton CO₂ olduğu bu senaryoda söz konusu ürün için karbon maliyeti 75 avro olacaktır. Aynı çeliğin üretim maliyetinin hem AB'de hem de Türkiye'de 900 avro olduğunu varsayalım. Karbon maliyetleri ise aşağıdaki gibi olacaktır:

İlk senaryoda Türkiye'de karbon fiyatlandırmasının bulunmadığı varsayılmaktadır. Bu durumda Türkiye'de üretilen çelik, AB'de üretilen çeliğe göre 75 avro daha düşük maliyetle AB pazarına sunulabilecektir. Bu durum, üretimin karbon maliyetinin bulunmadığı ülkelere kaymasına yol açabileceği için AB açısından karbon kaçağı riski doğurmaktadır.

Bu riski önlemek amacıyla SKDM devreye girmektedir. İthal edilen ürünün gömülü karbon emisyonu esas alınarak ithalatçının, ürünün gömülü karbon emisyonuna karşılık gelen miktarda SKDM sertifikası edinmesi gerekmektedir. Bu örnekte Türkiye'den ithal edilen ürün için 75 avroluk bir SKDM yükümlülüğü oluşacağından ürünün toplam maliyeti AB'de üretilen ürünle aynı seviyeye gelmektedir.

İkinci senaryoda ise Türkiye'nin kendi ETS sistemini uyguladığı ve aynı ürün için 65 avro karbon maliyeti oluştuğu varsayılmıştır. Bu durumda ithalatçı yalnızca 10 avroluk ek SKDM yükümlülüğünü yerine getirecektir. Böylece aynı karbon maliyeti iki kez uygulanmamış olacak ve karbon fiyatlandırması büyük ölçüde üretimin gerçekleştiği ülkede yapılmış olacaktır.

Türkiye açısından önemli olan husus, gelecekte ulusal ETS kapsamında elde edilecek gelirlerin genel bütçeye aktarılmak yerine yurt içinde kalması ve sanayinin yeşil dönüşümünün finansmanında kullanılmasıdır. Bu amaçla gelirlerin özel bir fonda toplanarak ETS kapsamındaki işletmelerin enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve düşük karbonlu üretim yatırımlarının desteklenmesinde değerlendirilmesi, hem sistemin toplumsal kabulünü artıracak hem de firmaların düşük karbonlu üretime geçişini hızlandırarak uluslararası rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlayacaktır.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.