Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) ile Hong Kong Para Otoritesi arasında finansal teknolojilerde işbirliğine ilişkin mutabakat zaptı imzalandı.

TCMB'den yapılan açıklamada, TCMB ve Hong Kong Para Otoritesi arasında her iki bankanın inovasyon fonksiyonları arasındaki işbirliğine yönelik çerçeve belirlemek amacıyla bir mutabakat zaptı imzalandığı belirtildi.

Anlaşmanın finansal inovasyon alanında bilgi paylaşımının kolaylaştırılmasına ve yenilikçi projelerde işbirliğinin geliştirilmesine zemin oluşturması beklendiği ifade edilen açıklamada, mutabakat zaptının, TCMB Başkanı Fatih Karahan ile Hong Kong Para Otoritesi Başkanı Eddie Yue tarafından imzalandığı kaydedildi.

Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Satınalma Müdürleri Bileşik Endeksi (SAMEKS), haziranda bir önceki aya göre 4,8 puan azalarak 44,3 seviyesine geriledi.

MÜSİAD tarafından hazırlanan SAMEKS'in haziran ayı sonuçları açıklandı.

Buna göre, mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Bileşik Endeksi, haziranda geçen aya göre 4,8 puan azalarak 44,3 olarak gerçekleşti.

Bu dönemde Hizmet Sektörü SAMEKS Endeksi aylık bazda 7,2 puan düşüşle 44,5'e, Sanayi Sektörü SAMEKS Endeksi ise 1,4 puan azalarak 45,4 seviyesine geriledi.

Hizmet sektöründe iş hacmi, girdi alımları, stoklar, tedarikçilerin teslim süresi ve istihdam alt endekslerinin tamamı gerileyerek, Bileşik Endeksin genel seyrini aşağı yönlü etkiledi.

Böylelikle mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış SAMEKS Bileşik Endeksi haziranda 44,3 puanla eşik değerin altında gerçekleşti.

Belgenin, Hamas silahsızlandırılmasa bile ABD Başkanı Donald Trump'ın planının uygulanması yönünde ABD'den gelen bir baskıyı yansıttığı kaydedildi.

ABD'nin belge ile ilgili İsrail'den yazılı bir onay beklediği ifade edildi.

ABD ve İsrail'den söz konusu iddiaya ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Habere göre söz konusu belge, İsrail'i Gazze Şeridi'nde su, elektrik ve diğer hizmetler de dahil olmak üzere altyapı projelerinin uygulanmasına izin vermeye zorlayan hükümler içeriyor.

Ayrıca, Hamas kontrolündeki bölgelerdeki sakinlerin 2026 yılı sonuna kadar "Barış Konseyi"nin sorumluluğundaki bölgelere taşınması öngörülüyor.

Belge, ayrıca teknokrat bir hükümet için merkezi bir karargah kurulmasını, "Uluslararası İstikrar Gücü" için üslerin inşasına izin verilmesini, Avrupa Hastanesi'nin yeniden inşasını, inşaat malzemeleri ve tıbbi ekipman girişini ve Hamas kontrolündeki bölgelerden hastaneye erişim koridoru oluşturulmasını zorunlu kılıyor.

İsrail'in, Filistin yönetiminin Gazze ile ilgili vergi gelirlerini "Barış Konseyi"ne devretmesi ve aynı zamanda teknokrat hükümetini "Gazze'de egemen bir varlık" olarak tanıması isteniyor.

İsrail'in, ayrıca Gazze'de şu anda yasak olan 4G ağının işletilmesine izin vermesi ve silahlarını teslim eden ve barışa bağlı kalma taahhüdünde bulunanlara şartlı af çıkarması öngörülüyor.

Yine belgeye göre, "Barış Konseyi"nin tedarik zincirlerini, yakıtı ve ödemeleri denetlemesi ve Hamas tarafından uygulanan vergileri azaltmak için çalışması bekleniyor.

Habere göre söz konusu belgeden, ABD'nin İsrail'e Gazze'de savaşa yeniden başlama seçeneğinin artık masada olmadığı ve Hamas'ın silahlarını teslim etmeyi reddetmesi durumunda bile Hamas yönetimine alternatif bir yönetim biçimini teşvik etme zamanının geldiği imasında bulunduğu sonucu çıkıyor.

“Barış Konseyi”, “Gazze Ulusal Yönetim Komitesi” ve “Uluslararası İstikrar Gücü”nü içeren Gazze’nin geçiş dönemi yönetim yapıları, Beyaz Saray tarafından 16 Ocak’ta duyurulmuştu.

Ultra Ortodoks (Haredi) partilerinin boykot ettiği oylamada 36 milletvekili tasarı için "evet", 41 milletvekili de "hayır" oyu kullandı ve yasa tasarısı ilk okumada reddedildi.

Bunun, tasarının 6 ay boyunca tekrar oylamaya sunulamayacağı, dolayısıyla ekim ayı sonuna kadar yapılması gereken genel seçimlerden önce başka bir oylama yapılmayacağı anlamına geldiği kaydedildi.

Filistinli esirler hakkında aldığı sert kararlarla tanınan İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ise yasa tasarısını boykot eden ultra-Ortodoks Şas Partisi'ne yüklendi ve tasarının geçmemesinden partinin lideri Aryeh Deri'yi sorumlu tuttu.

Ben-Gvir, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı paylaşımda, "Teşekkürler Aryeh. Sayenizde Kızılhaç hapishaneyi ziyaret edecek. Geceleri nasıl uyuyacaksınız?" ifadesini kullandı.

Şas Partisi ise Ben Gvir'in tepkisine "İsrailliler sokaklarda güvenlik istiyor, tweet değil" diyerek karşılık verdi.

Bu kapsamda birbirleriyle yoğun ve organize şekilde para transferi gerçekleştirdiği belirlenen şirketler hakkında ayrıntılı mali inceleme yapan ekipler, soruşturmaya konu şirketlerin işlem hacminin yaklaşık 30 milyar liraya ulaştığı, bu işlem hacminin incelenen kişi ve şirketlerin beyan edilen ticari faaliyetleriyle uyumlu olmadığını belirledi.

Çalışmaların tamamlanmasının ardından MASAK raporları, banka kayıtları, dijital incelemeler, iletişim kayıtları, ifade içerikleri ve diğer deliller doğrultusunda, soruşturmaya konu faaliyetlerle bağlantılı oldukları belirlenen şüphelilerin yakalanmasına yönelik İstanbul, Ankara, Gaziantep, Hatay, İzmir, Kilis, Kırklareli, Kocaeli ve Tokat'a eş zamanlı operasyon düzenlendi.

Operasyonda 37 şüpheli gözaltına alındı.

Soruşturmada, ayrıca suçtan elde edildiği değerlendirilen 19 konut, 9 arsa, 1 iş yeri, 31 motorlu araç ile 32 şirkete el konuldu.

Bu kapsamda, birbirleriyle yoğun ve organize şekilde para transferi gerçekleştirdiği belirlenen şirketler hakkında ayrıntılı mali inceleme yapıldı.

Gerçekleştirilen mali analizlerde, soruşturmaya konu şirketlerin işlem hacminin yaklaşık 30 milyar TL'ye ulaştığı, bu işlem hacminin incelenen kişi ve şirketlerin beyan edilen ticari faaliyetleriyle uyumlu olmadığı tespit edildi.

MASAK raporları, banka kayıtları, dijital incelemeler, iletişim kayıtları, ifade içerikleri ve diğer deliller doğrultusunda, soruşturmaya konu faaliyetlerle bağlantılı oldukları belirlenen şüphelilerin yakalanmasına yönelik eş zamanlı operasyon düzenlendi.

İstanbul merkezli Ankara, Gaziantep, Hatay, İzmir, Kilis, Kırklareli, Kocaeli ve Tokat illerinde belirlenen adreslere düzenlenen eş zamanlı operasyonda 37 şüpheli yakalanarak gözaltına alındı. Suçtan elde edildiği değerlendirilen malvarlığı değerlerine yönelik adli tedbir uygulanarak 19 konut, 9 arsa, 1 iş yeri, 31 motorlu araç ile 32 şirkete el konuldu. Şüpheliler hakkında yürütülen işlemlerin sürdüğü bildirildi.

Hizmet Üretici Fiyat Endeksi (H-ÜFE), mayısta aylık bazda yüzde 5,23, yıllık bazda yüzde 38,37 artış gösterdi.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), mayıs ayına ilişkin H-ÜFE verilerini açıkladı.

Buna göre H-ÜFE, geçen ay bir önceki aya kıyasla yüzde 5,23, geçen yılın aralık ayına göre yüzde 24,34, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 38,37 ve 12 aylık ortalamalara göre yüzde 35,52 yükseldi.

Endeks, Mayıs 2025'e göre ulaştırma ve depolama hizmetlerinde yüzde 41,27, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde yüzde 31,97, bilgi ve iletişim hizmetlerinde yüzde 38,63, gayrimenkul hizmetlerinde yüzde 32,85, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerde yüzde 42,60, idari ve destek hizmetlerde yüzde 36,18 arttı.

H-ÜFE'de, mayısta bir önceki aya göre ise ulaştırma ve depolama hizmetlerinde yüzde 3,38, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde yüzde 4,27, bilgi ve iletişim hizmetlerinde yüzde 7,80, gayrimenkul hizmetlerinde yüzde 8,28, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerde yüzde 7,58, idari ve destek hizmetlerde yüzde 6,73 artış gerçekleşti.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2026 yılı Mayıs ayı dış ticaret istatistiklerini açıkladı.
TÜİK'in konuya ilişkin haber bulteni aşağıda bulunuyor:
Mayıs ayında genel ticaret sistemine göre ihracat %9,5, ithalat %10,8 azaldı

Türkiye İstatistik Kurumu ile Ticaret Bakanlığı iş birliğiyle genel ticaret sistemi kapsamında üretilen geçici dış ticaret verilerine göre; ihracat 2026 yılı Mayıs ayında, bir önceki yılın aynı ayına göre %9,5 azalarak 22 milyar 461 milyon dolar, ithalat %10,8 azalarak 28 milyar 71 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Ocak-Mayıs döneminde ihracat %0,2, ithalat %1,1 arttı

Genel ticaret sistemine göre ihracat 2026 yılı Ocak-Mayıs döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre %0,2 artarak 111 milyar 118 milyon dolar, ithalat %1,1 artarak 153 milyar 834 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Mayıs ayında enerji ürünleri ve altın hariç ihracat %11,5, ithalat %16,2 azaldı

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ihracat, 2026 Mayıs ayında %11,5 azalarak 23 milyar 169 milyon dolardan, 20 milyar 500 milyon dolara geriledi.

Mayıs ayında enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç ithalat %16,2 azalarak 25 milyar 86 milyon dolardan, 21 milyar 25 milyon dolara geriledi.

Enerji ürünleri ve parasal olmayan altın hariç dış ticaret açığı Mayıs ayında 525 milyon dolar olarak gerçekleşti. Dış ticaret hacmi %13,9 azalarak 41 milyar 525 milyon dolar olarak gerçekleşti. Söz konusu ayda enerji ve altın hariç ihracatın ithalatı karşılama oranı %97,5 oldu.

Dış ticaret açığı Mayıs ayında %15,6 azaldı

Mayıs ayında dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre %15,6 azalarak 6 milyar 643 milyon dolardan, 5 milyar 610 milyon dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2025 Mayıs ayında %78,9 iken, 2026 Mayıs ayında %80,0'a yükseldi.

Dış ticaret açığı Ocak-Mayıs döneminde %3,6 arttı

Ocak-Mayıs döneminde dış ticaret açığı %3,6 artarak 41 milyar 242 milyon dolardan, 42 milyar 716 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2025 Ocak-Mayıs döneminde %72,9 iken, 2026 yılının aynı döneminde %72,2'ye geriledi.

Mayıs ayında imalat sanayinin toplam ihracattaki payı %94,5 oldu

Ekonomik faaliyetlere göre ihracatta, 2026 Mayıs ayında imalat sanayinin payı %94,5, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörünün payı %3,3, madencilik ve taşocakçılığı sektörünün payı %1,6 oldu.

Ocak-Mayıs döneminde ekonomik faaliyetlere göre ihracatta imalat sanayinin payı %93,8, tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörünün payı %3,8, madencilik ve taşocakçılığı sektörünün payı %1,7 oldu.

Mayıs ayında ara mallarının toplam ithalattaki payı %72,7 oldu

Geniş ekonomik gruplar sınıflamasına göre ithalatta, 2026 Mayıs ayında ara mallarının payı %72,7, sermaye mallarının payı %13,4 ve tüketim mallarının payı %13,8 oldu.

İthalatta, 2026 Ocak-Mayıs döneminde ara mallarının payı %71,5, sermaye mallarının payı %13,9 ve tüketim mallarının payı %14,1 oldu.

Mayıs ayında en fazla ihracat yapılan ülke Almanya oldu

Mayıs ayında ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 1 milyar 714 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 1 milyar 520 milyon dolar ile ABD, 1 milyar 380 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 1 milyar 144 milyon dolar ile İtalya, 922 milyon dolar ile İspanya takip etti. İlk 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın %29,7'sini oluşturdu.

Ocak-Mayıs döneminde ihracatta ilk sırayı Almanya aldı. Almanya'ya yapılan ihracat 9 milyar 276 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 6 milyar 945 milyon dolar ile ABD, 6 milyar 776 milyon dolar ile Birleşik Krallık, 5 milyar 891 milyon dolar ile İtalya ve 4 milyar 640 milyon dolar ile Fransa takip etti. İlk 5 ülkeye yapılan ihracat, toplam ihracatın %30,2'sini oluşturdu.

En fazla ithalat yapılan ülke Rusya Federasyonu oldu

İthalatta Rusya Federasyonu ilk sırayı aldı. Mayıs ayında Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalat 3 milyar 758 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 3 milyar 431 milyon dolar ile Çin, 2 milyar 40 milyon dolar ile Almanya, 1 milyar 208 milyon dolar ile ABD, 1 milyar 57 milyon dolar ile İtalya izledi. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın %40,9'unu oluşturdu.

Ocak-Mayıs döneminde ithalatta ilk sırayı Çin aldı. Çin'den yapılan ithalat 21 milyar 35 milyon dolar olurken, bu ülkeyi sırasıyla; 17 milyar 270 milyon dolar ile Rusya Federasyonu, 11 milyar 20 milyon dolar ile Almanya, 7 milyar 739 milyon dolar ile ABD, 6 milyar 261 milyon dolar ile İsviçre izledi. İlk 5 ülkeden yapılan ithalat, toplam ithalatın %41,2'sini oluşturdu.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ihracat %0,8 azaldı

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre; 2026 Mayıs ayında bir önceki aya göre ihracat %0,8, ithalat %1,9 azaldı. Takvim etkilerinden arındırılmış seriye göre ise; 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki yılın aynı ayına göre ihracat %4,8, ithalat %4,3 arttı.

Yüksek teknolojili ürünlerin imalat sanayi ihracatı içindeki payı %3,1 oldu

Teknoloji yoğunluğuna göre dış ticaret verileri, ISIC Rev.4 sınıflaması içinde yer alan imalat sanayi ürünlerini kapsamaktadır. Mayıs ayında ISIC Rev.4'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı %94,5'tir. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı %3,1'dir. Ocak-Mayıs döneminde ISIC Rev.4'e göre imalat sanayi ürünlerinin toplam ihracattaki payı %93,8'dir. Ocak-Mayıs döneminde yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ihracatı içindeki payı %3,4'tür.

Mayıs ayında imalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı %77,1'dir. Yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı %11,8'dir. Ocak-Mayıs döneminde imalat sanayi ürünlerinin toplam ithalattaki payı %79,0'dır. Ocak-Mayıs döneminde yüksek teknoloji ürünlerinin imalat sanayi ürünleri ithalatı içindeki payı %11,9'dur.

Özel ticaret sistemine göre ihracat 2026 yılı Mayıs ayında 20 milyar 634 milyon dolar oldu

Özel ticaret sistemine göre, 2026 yılı Mayıs ayında, ihracat bir önceki yılın aynı ayına göre %8,9 azalarak 20 milyar 634 milyon dolar, ithalat %10,0 azalarak 26 milyar 389 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Mayıs ayında dış ticaret açığı %13,6 azalarak 6 milyar 662 milyon dolardan, 5 milyar 756 milyon dolara geriledi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2025 Mayıs ayında %77,3 iken, 2026 Mayıs ayında %78,2'ye yükseldi.

İhracat 2026 yılı Ocak-Mayıs döneminde 101 milyar 934 milyon dolar oldu

Özel ticaret sistemine göre ihracat, 2026 yılı Ocak-Mayıs döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre %1,0 artarak 101 milyar 934 milyon dolar, ithalat %2,1 artarak 145 milyar 583 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Ocak-Mayıs döneminde dış ticaret açığı %4,7 artarak 41 milyar 689 milyon dolardan, 43 milyar 649 milyon dolara yükseldi. İhracatın ithalatı karşılama oranı 2025 Ocak-Mayıs döneminde %70,8 iken, 2026 yılının aynı döneminde %70,0'a geriledi.

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2026 yılı Mayıs ayı Hane Halkı İşgücü Araştırması'nın sonuçlarını açıkladı.
TÜİK'in konuya ilişkin haber bulteni asağıda bulunuyor:

Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %8,2 seviyesinde gerçekleşti

Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre; 15 ve daha yukarı yaştaki kişilerde işsiz sayısı 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre 9 bin kişi artarak 2 milyon 883 bin kişi oldu. İşsizlik oranı ise aynı seviyede kalarak %8,2 seviyesinde gerçekleşti. İşsizlik oranı erkeklerde %7,0 iken kadınlarda %10,5 olarak tahmin edildi.
Mevsim etkisinden arındırılmış istihdam oranı %48,5 oldu

İstihdam edilenlerin sayısı 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre 285 bin kişi artarak 32 milyon 463 bin kişi, istihdam oranı ise 0,4 puan artarak %48,5 oldu. Bu oran erkeklerde %66,1 iken kadınlarda %31,4 olarak gerçekleşti.
Mevsim etkisinden arındırılmış işgücüne katılma oranı %52,8 olarak gerçekleşti

İşgücü, 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre 293 bin kişi artarak 35 milyon 345 bin kişi, işgücüne katılma oranı ise 0,4 puan artarak %52,8 olarak gerçekleşti. İşgücüne katılma oranı erkeklerde %71,0 iken kadınlarda %35,0 oldu.

Genç nüfusta mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı %14,8 oldu

15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı bir önceki aya göre 0,4 puan artarak %14,8 oldu. Bu yaş grubunda işsizlik oranı; erkeklerde %11,2, kadınlarda ise %21,8 olarak tahmin edildi.
Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 42,4 saat oldu

İstihdam edilenlerden referans döneminde işbaşında olanların, mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış haftalık ortalama fiili çalışma süresi 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre 0,2 saat artarak 42,4 saat olarak gerçekleşti.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış atıl işgücü oranı %31,0 oldu

Zamana bağlı eksik istihdam, potansiyel işgücü ve işsizlerden oluşan atıl işgücü oranı 2026 yılı Mayıs ayında bir önceki aya göre 0,9 puan artarak %31,0 oldu. Zamana bağlı eksik istihdam ve işsizlerin bütünleşik oranı %20,2 iken işsiz ve potansiyel işgücünün bütünleşik oranı %20,5 olarak tahmin edildi.

- Çeyrek altın 10 bin 18 liradan, Cumhuriyet altını 39 bin 978 liradan satılıyor

Gram altın, güne yatay bir seyirle başlamasının ardından 6 bin 32 liradan işlem görüyor.

Dün ons fiyatındaki azalışa paralel değer kaybeden gram altın, günü önceki kapanışın yüzde 1,5 altında 6 bin 24 liradan tamamlamıştı.

Güne yatay başlayan gram altın, saat 09.45 itibarıyla önceki kapanışın hemen üzerinde 6 bin 32 lira seviyesinde işlem görüyor. Aynı dakikalar itibarıyla çeyrek altın 10 bin 18 liradan, Cumhuriyet altını da 39 bin 978 liradan satılıyor.

Altının ons fiyatı, bugün yüzde 0,2 yükselişle 4 bin 23 dolardan işlem görüyor.

Orta Doğu'daki barış ikliminin kalıcılığına yönelik belirsizlik sürerken ABD ile İran'ın müzakereci tutumunu koruması varlık fiyatları üzerinde etkili olmayı sürdürüyor.

İran ve ABD'nin saldırıları durdurma ve görüşmeleri yeniden başlatma konusunda anlaşmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın toplantı talebinde bulunduğunu, toplantının bugün Katar'ın başkenti Doha'da yapılacağını duyurması varlık fiyatlamalarında öne çıktı.

Petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelerde seyretmesi mevcut enflasyonist baskıların hafiflemesine katkı sağlarken, ABD Merkez Bankasının (Fed) gelecek dönemde atacağı politika adımlarında şahin beklentiler devam ediyor. Para piyasalarındaki fiyatlamalarda Fed'in bu yıl bir faiz artışı yapmasına kesin gözüyle bakılıyor.

Öte yandan, ABD'de bu hafta açıklanacak istihdam verilerinin ekonominin gidişatına ilişkin net bilgi vermesi bekleniyor. Analistler, istihdamdaki sağlıklı seyrin ABD'de ekonomik aktivitenin gücüne işaret edeceğini belirterek, bu durumun Fed'e yönelik faiz beklentilerinde oynaklığa yol açabileceğini ifade ediyor.

Bu arada, ABD Yüksek Mahkemesi, Trump'ın Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'u görevden alma girişimine ilişkin davada, Cook'un dava sürecinde görevinde kalabileceğine hükmetti. Söz konusu karar Fed'in bağımsızlığını güçlendiren bir gelişme olarak öne çıktı.

Analistler, bugün yurt içinde işsizlik oranı ve dış ticaret dengesi, yurt dışında ise Almanya'da işsizlik oranı ve enflasyon ile ABD'de JOLTS açık iş sayısı başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirtti.

Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, güne yüzde 0,26 yükselişle 14.220,08 puandan başladı.

Dün satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,64 değer kaybederek 14.183,21 puandan tamamladı.

Endeks, bugün açılışta önceki kapanışa göre 36,87 puan ve yüzde 0,26 artışla 14.220,08 puana çıktı. Bankacılık endeksi yüzde 0,14, holding endeksi yüzde 0,38 değer kazandı.

Sektör endeksleri arasında en çok kazandıran yüzde 2,20 ile madencilik, en çok gerileyen yüzde 0,40 ile ulaştırma oldu.

Küresel piyasalar, ABD ile İran'ın bugün Katar'ın başkenti Doha'da görüşeceğine yönelik haber akışı ve teknoloji hisselerinde görülen yükselişlerle pozitif seyrediyor.

Hafta sonu artan jeopolitik gerginliklerin taraflardan gelen açıklamalarla hafiflemesi küresel piyasalarda risk algısının azalmasını sağladı.

İran ve ABD'nin saldırıları durdurma ve görüşmeleri yeniden başlatma konusunda anlaşmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın toplantı talebinde bulunduğunu, toplantının bugün Katar'ın başkenti Doha'da yapılacağını duyurması küresel piyasalarda risk iştahını artırdı.

Analistler, bugün yurt içinde işsizlik oranı ve dış ticaret dengesi, yurt dışında ise Almanya'da işsizlik oranı ve enflasyon ile ABD'de JOLTS açık iş sayısı başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.300 ve 14.400 puanın direnç, 14.100 ve 14.000 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Brent petrolün varili uluslararası vadeli piyasalarda 73,27 dolardan işlem görüyor.

Dün 74,25 dolara kadar yükselen Brent petrolün vadeli varil fiyatı, günü 73,91 dolardan tamamladı.

Brent petrolün varil fiyatı, bugün saat 09.13 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 0,9 azalarak 73,27 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili de 70,03 dolardan alıcı buldu.

Petrol fiyatlarındaki düşüşte, ABD ve İran arasında bugün Katar'da yapılması planlanan mutabakat zaptı görüşmelerinin olumlu ilerleyeceğine yönelik beklentiler etkili oluyor.

ABD merkezli Axios haber sitesi, ismi açıklanmayan üst düzey ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberinde, ABD ve İran'ın birbirlerine yönelik saldırıları durdurma konusunda anlaşarak Hürmüz Boğazı konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için 30 Haziran'da Katar'da görüşme planladığını duyurmuştu.

ABD Başkanı Donald Trump da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, 'Doha'daki toplantı belki önemli olacak, belki de olmayacak. Bunu göreceğiz.' ifadelerini kullandı.

Buna karşın İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, ABD ve İranlı teknik heyetler arasında bu hafta için herhangi bir toplantı planlanmadığını belirterek, ABD basınında yer alan haberleri yalanladı. Garibabadi, arabulucular aracılığıyla yürütülen istişarelerin ise sürdüğünü kaydetti.

Orta Doğu'daki gerilimi sona erdirmeye yönelik diplomatik girişimler yatırımcıları bir miktar rahatlatarak petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı oluştururken taraflardan gelen çelişkili açıklamalar düşüşü sınırlıyor.

- Fed'e ilişkin belirsizlikler talep görünümünü zayıflatıyor

Bununla birlikte, ABD Merkez Bankasının (Fed) para politikasına ilişkin beklentiler ve bankanın bağımsızlığına yönelik artan endişeler de baskı oluşturuyor.

ABD Yüksek Mahkemesi, Trump'ın Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'u görevden alma girişimine ilişkin davada, Cook'un dava sürecinde görevinde kalabileceğine hükmetti.

Başyargıç John Roberts tarafından kaleme alınan kararda, Fed'in 111 yıllık tarihinde bir yönetim kurulu üyesinin ilk kez görevden alınmaya çalışıldığı vurgulandı.

Kararda, Trump yönetiminin Ağustos 2025'te Cook'u 'mortgage sözleşmelerinde yanlış beyanda bulunduğu' gerekçesiyle görevden alma girişiminde bulunduğu hatırlatılırken iddiaların doğruluğundan bağımsız olarak Cook'a gerekli bildirim ve savunma hakkının tanınmadığı belirtildi.

Kararda ayrıca Fed'in olağan siyasi süreçten uzak, kasıtlı bir bağımsızlık içinde faaliyet gösterdiği belirtilerek, siyasi müdahaleden korunmanın kurumun tasarımı ve işleyişi için kilit bir unsur olduğuna dikkat çekildi.

Trump ise sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, kararın yalnızca usule ilişkin gerekçelerle alındığını vurgulayarak, 'Uygunsuz eylemlerde bulunmuş bir kişinin ABD'nin refahına dair hayati kararlar almasının önüne geçmek için derhal gerekli adımları atacağız.' ifadesini kullandı.

Söz konusu gelişmeler, Fed'in bağımsızlığına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşırken ABD'nin ekonomik görünümüne yönelik belirsizlikleri artırarak petrol fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor.

Öte yandan, piyasalar Fed'in yıl içinde en az bir faiz artırımı yapacağını fiyatlamaya devam ediyor. Daha sıkı para politikasının ekonomik aktiviteyi ve yakıt talebini yavaşlatabileceği beklentisi de petrol fiyatlarındaki yükselişi sınırlayan unsurlar arasında yer alıyor.

Brent petrolde teknik olarak 72,80 doların destek, 74 doların ise direnç bölgesi olarak izlenebileceği belirtiliyor.

Dolar/TL, güne yükselişle başlamasının ardından 46,6590 seviyesinden işlem görüyor.

Dün yatay seyreden dolar/TL, günü önceki kapanışın hemen üzerinde 46,6300'dan tamamlamıştı.

Dolar/TL, saat 09.15 itibarıyla yüzde 0,1 artışla 46,6590 seviyesinde bulunuyor. Aynı dakikalar itibarıyla avro/TL yüzde 0,2 azalışla 53,1680'den ve sterlin/TL önceki kapanışına göre yüzde 0,2 düşüşle 61,7590'dan işlem görüyor.

Dolar endeksi yüzde 0,2 artışla 101,4 seviyesinde bulunuyor.

Enflasyonist baskılar, faiz oranlarının yükseleceği beklentisini artırırken bu durum dolar endeksini destekliyor. Analistler, bu hafta ABD'de açıklanacak istihdam verilerinin varlık fiyatlarının yönü üzerinde belirleyici olacağını söyledi.

Bugün yurt içinde işsizlik oranı ve dış ticaret dengesinin takip edileceğini ifade eden analistler, yurt dışında ise Almanya'da işsizlik oranı ve enflasyon ile ABD'de JOLTS açık iş sayısı başta olmak üzere yoğun veri gündeminin izleneceğini söyledi.

Dün satış ağırlıklı seyreden haziran vadeli endeks kontratı, normal seansı yüzde 1,03 azalışla 16.414,00 puandan tamamlamıştı. Endeks kontratı akşam seansında ise kayıplarının bir kısmını telafi ederek 16.470,00 puandan işlem gördü.

Haziran vadeli endeks kontratı, bugün açılış seansında önceki normal seans kapanışına göre yüzde 0,34 artışla 16.470,00 puandan işlem görüyor.

Analistler, bugün endeks ve pay vadeli kontratlarda vade sonu olduğunu hatırlatarak, yatırımcıların pozisyon taşıma ve kapatma işlemleri nedeniyle piyasalarda oynaklığın artabileceği uyarısında bulundu.

Küresel piyasalar, ABD ile İran'ın bugün Katar'ın başkenti Doha'da görüşeceğine yönelik haber akışı ve teknoloji hisselerinde görülen yükselişlerle pozitif seyrediyor.

Analistler, bugün yurt içinde işsizlik oranı ve dış ticaret dengesi, yurt dışında ise Almanya'da işsizlik oranı ve enflasyon ile ABD'de JOLTS açık iş sayısı başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan endeks kontratında 16.600 ve 16.700 puanın direnç, 16.400 ve 16.300 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Küresel piyasalar, ABD ile İran'ın bugün Katar'ın başkenti Doha'da görüşeceğine yönelik haber akışı ve teknoloji hisselerinde görülen yükselişlerle pozitif seyrediyor.

Hafta sonu artan jeopolitik gerginliklerin taraflardan gelen açıklamalarla hafiflemesi küresel piyasalarda risk algısının azalmasına neden oldu.

İran ve ABD'nin saldırıları durdurma ve görüşmeleri yeniden başlatma konusunda anlaşmasının ardından ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın toplantı talebinde bulunduğunu, toplantının bugün Katar'ın başkenti Doha'da yapılacağını duyurması küresel piyasalarda risk iştahını artırdı.

Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra yapay zeka alanına yapılan yatırımların şirket bilançolarını destekleyeceğine dair beklentilerle teknoloji şirketlerinde görülen yükseliş de küresel pay piyasalarını destekliyor.

Öte yandan ABD Yüksek Mahkemesi, Trump'ın ABD Merkez Bankası (Fed) Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'u görevden alma girişimine ilişkin davada, Cook'un dava sürecinde görevinde kalabileceğine hükmetti.

Söz konusu karar Fed'in bağımsızlığına ilişkin endişelerin azalmasını sağladı. Fed'in bağımsızlığına ilişkin endişelerin azalmasıyla ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi, yatay seyirle yüzde 4,37'de seyrediyor.

Doha'daki görüşme öncesi Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,2 azalışla 73,5 dolar seviyesinde seyrediyor. Dolar endeksi yüzde 0,2 artışla 101,3 seviyesinde seyrederken, altının onsu yüzde 0,8 azalışla 3 bin 986 dolardan işlem görüyor.

Enflasyonist baskılar, faiz oranlarının yükseleceği beklentisini yükseltirken bu durum dolara olan talebi artırıyor ve altın üzerinde baskı oluşturuyor.

- New York borsası pozitif seyretti

New York borsası teknoloji hisselerindeki yükselişlerin etkisiyle dün pozitif seyretti. SpaceX'in hisseleri, 7 Temmuz'dan itibaren Nasdaq-100 endeksine dahil edileceğinin duyurulması sonrası yüzde 7,15 değer kazandı.

Google'ın ana şirketi Alphabet'in hisseleri, Verizon'un yerine 30 şirketten oluşan Dow Jones Industrial Average endeksine dahil olmasının ardından yüzde 4,96 yükseldi. Comcast'in medya ve teknoloji faaliyetlerini ayırarak iki halka açık şirket oluşturma planını açıklamasının ardından şirket hisseleri yüzde 4,53 arttı.

Söz konusu gelişmelerle Dow Jones endeksi yüzde 0,59, S&P 500 endeksi yüzde 1,18 ve Nasdaq endeksi yüzde 2,07 değer kazandı. ABD'de endeks vadeli kontratlar güne pozitif başladı.

- Avrupa borsaları negatif seyretti

Avrupa borsaları, ABD ile İran arasında imzalanan geçici barış anlaşmasının sürdürülebilirliğine ilişkin endişelerle dün negatif seyretti.

Makroekonomik veri tarafında Avro Bölgesinde haziranda ekonomik güven endeksi 93,5'ten 95'e yükselirken, tüketici güven endeksi değişmeyerek -17,7 seviyesinde gerçekleşti.

Bu gelişmelerle, İngiltere'de FTSE 100 endeksi yüzde 0,23, Fransa'da CAC 40 endeksi yüzde 0,21, İtalya'da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,20, Almanya'da DAX 40 endeksi yüzde 0,18 değer kaybetti. Avrupa'da endeks vadeli kontratlar güne karışık seyirle başladı.

- Asya borsaları Hong Kong hariç pozitif seyrediyor

New York borsasında teknoloji hisselerinde görülen yükseliş eğilimi Asya borsalarına da taşınırken, Çin'de açıklanan imalat sanayi Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) verisinin iyi gelmesi de bölge piyasalarını destekliyor.

Ülkede, haziran ayına ilişkin imalat sanayi PMI 50,3 ile beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Çin'in Asya'nın ticaret ve tedarik zincirlerindeki merkezi rolü göz önüne alındığında, ülkedeki sanayi faaliyetlerinin beklenenden daha güçlü olması bölgede risk iştahını destekliyor.

Japonya'da ise mayıs ayına ilişkin sanayi üretimi yüzde 0,5 artarak beklentilerin hafif altında artarken, işsizlik oranı yüzde 2,5'te sabit kaldı. Söz konusu veriler Japon ekonomisinde kademeli bir normalleşmenin olabileceğini gösteriyor.

Öte yandan dolar/yen paritesi bugün 162,4 ile 40 yılın en yüksek seviyesini test etti. Yendeki değer kaybıyla yatırımcıların Japon ekonomi yönetiminin döviz piyasasına müdahale edeceğine dair beklentiler arttı.

Yenin zayıflaması ihracatçıların karlarını artırırken ve Japonya borsasının bu yıl rekor seviyelere çıkmasını sağlarken, diğer taraftan ithalat maliyetlerini yükseltiyor, hane halklarını zor durumda bırakıyor.

Bu durum Japonya Başbakanı Takaiçi Sanae'nin hükümetinin üzerindeki siyasi baskıyı da artırıyor. Para piyasalarında Fed'in bu yıl faiz artıracağını fiyatlaması ve doların yükselen tahvil faizlerinden destek bulması dolar/yen paritesinin tarihi seviyeleri görmesine yol açıyor.

Diğer taraftan Japonya'nın büyüme odaklı politikaları ve ülkenin brüt borcunun Gayri Safi Yurt İçi Hasılasına (GSYH) oranının artması da yendeki değer kayıplarının derinleşmesine neden oluyor.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya'da Nikkei 225 endeksi yüzde 1,6, Güney Kore'de Kospi endeksi ise yüzde 3,2, Çin'de Şanghay bileşik endeksi yüzde 0,2 değer kazandıç. Hong Kong'da Hang Seng endeksi yüzde 1,2 değer kaybetti.

- Borsa günü düşüşle tamamladı

Dün satış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul'da BIST 100 endeksi, günü yüzde 0,64 değer kaybederek 14.183,21 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise dün akşam seansında normal seans kapanışına göre yüzde 0,3 yükseldi.

Dolar/TL dün günü yatay seyirle 46,6300'dan tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın yüzde 0,1 üzerinde 46,6580'den işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde işsizlik oranı ve dış ticaret dengesi, yurt dışında ise Almanya'da işsizlik oranı ve enflasyon ile ABD'de JOLTS açık iş sayısı başta olmak üzere yoğun veri gündeminin takip edileceğini belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.100 ve 14.000 puanın destek, 14.300 ve 14.400 puanın direnç konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

10.00 Türkiye, mayıs ayı hizmet üretici fiyat endeksi

10.00 Türkiye, mayıs ayı dış ticaret dengesi

10.00 Türkiye, mayıs ayı işsizlik oranı

10.55 Almanya, haziran ayı işsizlik oranı

16.00 Almanya, haziran ayı Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE)

17.00 ABD, nisan ayı konut fiyat endeksi

18.00 ABD, mayıs ayı JOLTS açık iş sayısı

7-8 Temmuz tarihlerinde düzenlenecek NATO Liderler Zirvesi, kabinenin öncelikli gündemi olacak.

32 ittifak üyesinin yanı sıra birçok ülkeden hükümet ve devlet başkanının katılımıyla gerçekleşecek zirve öncesi son hazırlıklar gözden geçirilecek. Alınacak ilave güvenlik tedbirleri konusunda değerlendirme yapılacak.

Gözler, NATO Zirvesi marjında Beştepe'de gerçekleşecek Cumhurbaşkanı Erdoğan-Trump görüşmesine çevrilecek. İki ülke ilişkileri ve başta savunma sanayii olmak üzere farklı alanlardaki iş birlikleri ele alınacak.

Orta Doğu'daki gelişmeler ve barış diplomasisi konuşulacak. Ankara-Vaşington hattında yeni bir dönemin kapılarını aralayacak tarihi görüşmenin hazırlıkları gözden geçirilecek.

Kabine Toplantısı'nda öne çıkan bir diğer başlık ise Terörsüz Türkiye olacak.

Terör örgütü PKK'nın silah bırakma ve fesih sürecinde sahadaki son durum istihbarat verileri çerçevesinde görüşülecek.

Yasal düzenleme çalışmalarında gelinen aşama değerlendirilecek.

Ekonomideki gelişmeler de gündemde yer alan konular arasında.

Kabine Toplantısı'nda, kamu görevlileri, memur ve emekli maaşlarında Temmuz ayında gerçekleşecek artışların yanı sıra enflasyonla mücadele konusunda atılan adımlar da ele alınacak.

Spot altının ons fiyatı yüzde 1,5 düşüşle 3.956,92 dolara gerilerken, aylık kaybı yüzde 12,7'ye ulaştı. Bu seviyelerin korunması halinde altın, üst üste dördüncü ayını da düşüşle tamamlayacak. ABD'de işlem gören ağustos vadeli altın kontratları ise yüzde 1,7 azalışla 3.969,30 dolara indi.

Altının ayrıca, İran savaşı nedeniyle enerji fiyatlarında yaşanan yükselişin enflasyonist baskıları artırması ve faiz artırımı beklentilerini güçlendirmesiyle 2024'ten bu yana ilk, 2013'ün ikinci çeyreğinden bu yana ise en sert çeyreklik kaybına ilerlediği belirtiliyor.

Marex analisti Edward Meir, yüksek enflasyon, yüksek faiz beklentileri ve güçlü doların, normal şartlarda altını destekleyen unsurların önüne geçtiğini ifade etti.

Enflasyona karşı korunma aracı olarak görülen altın, faiz getirisi sağlamaması nedeniyle yüksek faiz ortamında yatırımcılar açısından cazibesini kaybedebiliyor.

Piyasalarda bu yıl ABD Merkez Bankası'nın (Fed) üç kez faiz artıracağı öngörülürken, CME FedWatch verilerine göre eylül ayında faiz artırımı ihtimali yaklaşık yüzde 64 seviyesinde fiyatlanıyor. Yatırımcılar, Fed'in para politikasına ilişkin yeni sinyaller için bu hafta açıklanacak haziran ayı ADP özel sektör istihdamı ve tarım dışı istihdam verilerini takip edecek.

ABD dolarının ikinci aylık yükselişine hazırlanması da altın üzerinde baskı oluşturan bir diğer unsur oldu. Güçlü dolar, altını diğer para birimlerini kullanan yatırımcılar için daha pahalı hale getiriyor.

Diğer değerli metallerde de satış baskısı görüldü. Spot gümüş yüzde 2 düşüşle 57,13 dolara, platin yüzde 1,1 kayıpla 1.557,21 dolara, paladyum ise yüzde 0,4 gerileyerek 1.208,17 dolara indi. Üç metalin de hem aylık hem de çeyreklik bazda kayıpla dönemi tamamlaması bekleniyor.

1865 yılında İngiliz iktisatçı William Stanley Jevons, The Coal Question adlı eserinde dikkat çekici bir gözlem ortaya koydu. Buhar makineleri geliştikçe aynı işi yapmak için daha az kömür gerekiyordu. Doğal beklenti, kömür tüketiminin azalmasıydı. Fakat tam tersi gerçekleşti. Buhar gücü ucuzladıkça fabrikalar bu teknolojiyi daha yaygın kullanmaya başladı, üretim arttı ve yeni kullanım alanları ortaya çıktı. Sonuç olarak her bir makine daha verimli çalışmasına karşın toplam kömür tüketimi hızla yükseldi. Bu olgu bugün Jevons Çelişkisi adıyla biliniyor.

Teknoloji tarihinde bu durumun pek çok örneğiyle karşılaşıyoruz. Yakıt tasarruflu otomobiller yaygınlaştıkça insanlar daha uzun mesafeler kat ediyor. İnternet bağlantıları hızlandığında daha az değil, daha fazla veri tüketiliyor. Kısacası verimlilik artışı, çoğu zaman tüketimi azaltmak yerine daha da artırıyor.

Benzer bir durum şehir ulaşımında da görülüyor. Ulaşım ekonomisinde uyarılmış talep olarak bilinen olguya göre, yeni bir köprü ya da otoyol yapıldığında ilk beklenti trafiğin kalıcı olarak azalmasıdır. Ancak artan ulaşım kapasitesi daha fazla kişinin otomobille yolculuk yapmasını teşvik edebilir. Daha önce toplu taşımayı kullananlar, farklı saatlerde seyahat edenler veya yolculuğunu erteleyenler yeni kapasiteden yararlanmak için yola çıkmaya başlar. Sonuçta başlangıçta rahatlayan trafik zaman içinde yeniden yoğunlaşabilir. İstanbul Boğazı'nda inşa edilen yeni köprülerin trafik üzerindeki etkisi de bu olgu bağlamında sıkça tartışılıyor. Kısacası, kapasite arttıkça talep de çoğu zaman artar.

Bugün aynı dinamiği yapay zekâ alanında da açıkça görebiliyoruz. Son birkaç yılda yapay zekâ araçları dijital içerik ve bilgi üretiminin maliyetini önemli ölçüde düşürdü. Daha önce saatler süren araştırmalar dakikalar içinde tamamlanabiliyor. Yazılım geliştirme süreçleri hızlanıyor, tasarım üretimi kolaylaşıyor, müşteri hizmetleri otomatikleşiyor ve içerik üretimi büyük ölçüde artıyor. Her bir görevin maliyeti azalırken toplam üretim kapasitesi hızla yükseliyor. Bir içerik üreticisi aynı sürede çok daha fazla içerik hazırlayabiliyor, bir geliştirici daha kısa sürede daha fazla ürün ortaya koyabiliyor, şirketler ise daha büyük operasyonları daha küçük ekiplerle yönetebiliyor.

Tam da bu noktada Jevons Çelişkisi yeniden karşımıza çıkıyor. Yapay zekâ modelleri her geçen yıl daha verimli hâle gelse de kullanımın yaygınlaşmasıyla veri merkezlerinin sayısı artıyor, daha güçlü işlemcilere ihtiyaç duyuluyor ve enerji talebi büyüyor. Bir sorgunun maliyeti düşerken toplam sorgu sayısı katlanıyor. Verimlilik arttıkça yapay zekâya dayalı uygulamaların ve kullanım senaryolarının sayısı da hızla artıyor. Sonuçta görev başına harcanan enerji azalmasına karşın sistem genelindeki toplam enerji tüketimi artıyor. Bu durum, verimlilik artışının yalnızca ekonomik değil, çevresel bir geri tepme etkisi de yaratabileceğini gösteriyor. Başka bir deyişle, bireysel ve kurumsal düzeyde tasarruf sağlanırken küresel ölçekte enerji tüketimi ve çevresel baskı artabiliyor.

Bu etki yalnızca enerji tüketimiyle de sınırlı değil. İş dünyasında da benzer bir dönüşüm yaşanıyor. Yapay zekâ bazı görevleri otomatikleştirirken aynı zamanda yeni uzmanlık alanları oluşturuyor. Veri hazırlama, model eğitimi, yapay zekâ entegrasyonu, kalite kontrol, etik denetim ve yapay zekâ destekli ürün geliştirme gibi alanlar giderek öne çıkıyor. Tarih boyunca birçok teknolojik dönüşüm bazı meslekleri ortadan kaldırırken yenilerini de ortaya çıkardı. Yapay zekânın da benzer biçimde iş gücünü azaltmaktan çok dönüştürmesi olası görünüyor.

Bu nedenle yapay zekâ tartışmalarında asıl odaklanılması gereken konu verimliliğin kendisi değil, verimliliğin nasıl kullanıldığıdır. Eğer amaç aynı çıktıyı daha az kaynakla üretmekse toplam tüketim gerçekten azalabilir. Ancak elde edilen verimlilik daha fazla üretim yapmak, daha fazla kullanıcıya ulaşmak ve daha fazla işlem gerçekleştirmek için kullanılıyorsa toplam kaynak tüketimi büyümeye devam edecektir. Çünkü teknolojinin başarısı, çoğu zaman onu daha az değil, daha fazla kullanmamıza yol açar.

Yapay zekâ, Jevons Çelişkisi'nin günümüzdeki en görünür örneklerinden biri hâline geliyor. Bu da bizi temel bir soruyla karşı karşıya bırakıyor: Verimlilik arttığında gerçekten tasarruf mu ediyoruz, yoksa yalnızca daha fazlasını üretip tüketmenin önünü mü açıyoruz?

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Yargı sisteminin yeniden düzenlenmemesi programın temel eksikliklerinin başında

Son iki yıla yakın bir dönemdir karşı karşıya kaldığımız şokların bir kısmı yurtdışı kaynaklı ve hemen hepsi Trump ve yönetiminin uygulamaları nedeniyle oluştu. Bu şokların patlak vermesini önlemek şüphesiz ne bizim elimizde ne de ABD dışındaki ülkelerin elinde. Ama bir de iç şoklar var ve çok keskin dalgalar oluşturabiliyorlar. Bu şokların büyük çoğunluğunda Merkez Bankası politika faizini yükseltmek ve döviz satmak zorunda kaldı. Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanması bu şokların en şiddetlilerinden biriydi. Satılan döviz büyük tutarlara ulaştı. Son aylarda ise Bay Butlan - şirketlere gerekçeleri düzgün biçimde açıklanmadan kayyım atanması - sonra bir kısım kayyım atamalarından 'pardon' şeklinde vazgeçilmesi - çok sayıda belediye başkanının gözaltına alınması gibi şoklar yaşadık.

Bu uygulamalara yol açan yargı sistemi yapımızın yeniden düzenlenmemesi -mesela HSYK'nın yapısının değiştirilmemesi- programın temel eksikliklerinin başında geliyor. Dolayısıyla başta sorduğum sorunun yanıtı çok açık: Şoklar programın temel eksikliklerinden kaynaklanıyor. Tamam, denilebilir ki 'ekonomi programında yargı reformunun ne işi var?' Olmaz olur mu? Yargı reformunun da işi var, ihale yasasının düzgünleştirilmesinin de, rant yasasının çıkarılmasının da. Hadi, rant yasası siyaseten çok zor bir iş. Diğer ikisini yapmak (istek varsa) zor bir iş var mı? Mesela bir yandan davaların çok daha kısa sürede karar bağlanmasını sağlarken diğer yandan daha adil işleyen bir sistem kurmak zor olmasa gerek. Bu konuda fikir üreten çok sayıda hukukçu var.

Gerekli koşul olan 'istek' yok!

Ama öte yandan, durun, kızmayın hemen. Biliyorum; zira Türkiye'de yaşıyorum. Her ikisini de gerçekleştirmek çok zor. Zira gerekli koşul olan 'isteğin' olmadığı gözleniyor. Hal böyle olunca program çok eksik kalıyor. Mayıs 2023 seçimleri öncesinde ödemeler dengesi krizinin eşiğine gelmiş, açıklanan istatistiklerin yakın tarihimizde hiç görünmediği kadar tartışıldığı, ekonomi politikası seçenekleri üretip karar alıcılara sunacak kadroların liyakat sorunu nedeniyle pek kalmadığı, enflasyonun yüksekliği bakımından dünyanın altıncı ülkesi olan ve yeni atanan Bakanı'nın 'rasyonele dönmeliyiz' dediği bir ülkede, ekonomi programı sadece ekonomi programı olamaz. ABD'de, Euro Bölgesi'nde, İngiltere'de ya da Japonya'da bir ekonomi programının salt para ve maliye politikasına dayanması normal karşılanır. Ama Türkiye'de ve de özellikle altını çizdiğim koşullarda olmaz.

Kapsamlı olduğu iddia edilen bir ekonomi programı uygulanırken, ekonomi dışındaki gelişmeler nedeniyle döviz kuru, risk primi ve piyasa faizi artıyor, tepki olarak hem politika faizini yükseltmek hem de döviz satmak zorunda kalınıyorsa, uygulanan programda önemli sorunlar var anlamına gelir. Ekonomi dışında addedilen konuları da bizim gibi ülkelerde ekonomi programının içine almak şart. Alınmıyorsa suçu şoklara atmamak gerekiyor.

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.

Bu isimlerden biri Amerikalı iktisatçı Ronald Coase. 1991'de Nobel ekonomi ödülünü kazanan Coase, 'Verilere yeterince işkence ederseniz her şeyi itiraf ederler' sözünün sahibidir.

Ünlü İskoç şair ve romancı Andrew Lang ise çok ilginç olan şu söze imza atmış:

'İstatistiği, sarhoş bir adamın sokak lambasını kullandığı gibi kullanan insanlar var; aydınlanmak için değil, sadece destek almak için.'

Andrew Lang'in sözü çok anlamlı. Çünkü sanki Türkiye'de bu söze uygun davranışlar çok daha fazla sergileniyor.

Akaryakıt zammı ne kadar?

Çok basit bir soru: 'Savaş döneminde akaryakıt fiyatları hangi oranda arttı?'

Soru çok basit de yanıtlar çeşit çeşit!

Acaba bu soruya yanıt verecek yetkililer 'aydınlanmak' ve 'kamuoyunu aydınlatmak' mı ister, yoksa o veriyi 'dayanak olarak kullanmak' mı?

Eşel mobil sistemi sayesinde akaryakıt zamlarının nasıl sınırlandırıldığı, bu sisteme geçilmemiş olsaydı zamların çok daha yüksek olacağı şimdiye kadar defalarca söylendi. Bu elbette doğru, bu uygulama sayesinde artış oranı düşük kaldı.

Peki artış oranı ne kadar oldu?

Size üç oran vereceğim, üçü de yanlış değil; ama gerçeği daha iyi yansıtan bir oran var.

İki tarihteki fiyatlara göre: Savaş mart ayının başında başladı. Dolayısıyla şubat sonundaki fiyatı bugünkü fiyatla karşılaştırmak mümkün. Benzin ve motorin 28 Şubat'tan 29 Haziran'a kadar olan dönemde yüzde 6,7 ve yüzde 6,9 zam gördü. Bu oranlar yanlış değil; ama ya aradaki fiyat hareketleri ne olacak?

İki aydaki fiyatlara göre: Yalnızca iki güne, iki tarihe bağlı kalmaksızın savaştan önceki ay ile son ayın ortalama fiyatları karşılaştırılınca zam oranı birden değişiyor. Şubat ortalamasındaki fiyatın haziran ortalamasıyla kıyaslanması benzindeki zam oranının yüzde 11,2, motorindeki zam oranının yüzde 13,4 olduğunu gösteriyor. İlk değerlendirmeye göre daha sağlıklı ama yeterli mi, değil. Çünkü arada dikkate alınmayan aylar var. Örneğin özellikle motorinde fiyatların zirve yaptığı nisan ayındaki durum bu hesaplamada da hiç dikkate alınmamış oluyor.

İki dönemdeki fiyatlara göre: Mart ayının ilk gününden bugüne kadar dört ay, tam 121 gün geçti. İşte yapılması gereken, bu 121 gündeki ortalama fiyatla önceki 121 günün ortalama fiyatını kıyaslamak. Hani biraz önce de vurguladım, motorin fiyatı bir ara çok yükselmiş ve 85 liranın bile üstüne çıkmıştı ya, işte o rekor düzey de hesaba katılınca, ki katılmalı çünkü o günlerde de motorin kullanıldı, zam oranı daha da artıyor.

Sonuç ortada; dörder aylık dönemlerin kıyaslamasına göre savaş döneminde benzin önceki döneme göre yüzde 15,5, motorin yüzde 22,8 daha pahalı satılmış.

Eşel mobil uygulanmasa elbette bu oranlar çok daha yüksek olacaktı ama ortada bir de gerçek var. Eşel mobile rağmen zam oranları bu düzeylere çıktı, tabii ki gerçek zam oranları.

Yüzde 6'lar destek arayanlar için

Kayıtlara girmesi için vurgulamak istiyorum. Bir süre sonra savaşın akaryakıt fiyatları yönüyle iç piyasayı etkilememesi ya da az etkilemesi için elden gelen çabanın gösterildiği söylenirken zam oranı olarak şubat sonundaki fiyatla son fiyat karşılaştırılacak ve olabilecek en düşük oran ön plana getirilecek.

Düşük oranda ısrar edenlere ve bu oranı hesaplarken bugün için 64-65 lira dolayında bulunan motorin fiyatını esas alanlara aradaki fiyatları, örneğin 8-9 Nisan'da 86-87 liralara ulaşan motorin fiyatını hatırlatmak gerek.

Ama yazın bir kenara, duyacağımız kesinlikle şu olacak:

'Bakın işte motorin fiyatındaki artışı dört ay toplamında yüzde 7'de tuttuk. Hem de savaşa rağmen:'

Gel de Andrew Lang'i anma! Elde doğruyu gösteren bir istatistik var. Motorin fiyatı son dört ayda önceki dört aya göre yüzde 23'e yakın artmış ama 'Hayır, yüzde 23 de nereden çıkıyor, işte artış oranı yüzde 7' diye ısrar edileceği de gün gibi ortada.

Yüzde 23 artışa ve bunun ekonomide yol açacağı etkilere odaklanmaktan kaçın, yani veriden, o ışıktan yararlanma, tut Ronald Coase'un dediği gibi 'işkence ederek' verilerin yüzde 7'yi söylemesini sağla!

• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.