Akaryakıt fiyatlarında daha önce böylesi hiç görülmedi. Görülmedi, çünkü ne vergi bir anda sıfırlandı, ne aynı gün sıfırlanan vergiyi telafi edecek ölçüde zam geldi. Aslında motorindeki ÖTV'yi ve bağlı olarak KDV'yi sıfırlama kararı o yüklü zam gözetilerek alındı.
Ama acaba bu operasyon, yarım gün bile uygulamada kalmayan o indirim hiç yürürlüğe girmeden yapılsa çok daha iyi olmaz mıydı?
13 Ağustos Perşembe günü baş döndüren bir indirim-zam trafiği yaşandı. Konuyla ilgilenen hemen herkes çarşambayı perşembeye bağlayan gece yarısını ve 13 Ağustos tarihli Resmî Gazete'nin yayımlanmasını bekledi. Çünkü motorinde ertelenen zammı ortadan kaldırmak için bir ÖTV düzenlemesi gelebilirdi. Nitekim 13 Ağustos'un ilk dakikalarında Resmî Gazete yayımlandı ve motorinden alınan ÖTV ağustos ayı için sıfırlandı. ÖTV eylülden itibaren 3'er lira artarak aralıkta 12 liraya ulaşacak, yeni yılla birlikte ise yasada belirtilen 13,90 lira düzeyinde uygulanmaya başlanacaktı.
Motorinde 12 Ağustos'ta 7,75 lira olan ÖTV sıfırlanınca, ÖTV'nin yüzde 20'si düzeyinde uygulanmakta olan 1,55 lira KDV de dayanaksız kaldı ve doğal olarak sıfırlandı ve böylece motorin bir anda 9,30 lira ucuzladı.
Ne var ki pompaya ancak öğleye doğru yansıyan bu indirimin ömrü çok kısa oldu. ÖTV'yi sıfırlamayı zorunlu hale getiren ve ertelenen zam hemen o gece yarısından geçerli olmak üzere uygulamaya konuldu ve motorine bu sefer 8,89 lira zam geldi. Benzine de 1,52 lira yapıldı.
İndirim 41 kuruş ama algı başka ve büyük
13 Ağustos Perşembe gününün özeti böyle. Sonuçta motorinde aynı gün içinde net olarak 41 kuruş indirim yapıldı. Hepsi hepsi bu. Ama bu öyle bir yapıldı, öyle bir dalgalanma yaratıldı ki çok büyük bir operasyon söz konusuymuş gibi bir algı oluştu ve vatandaşın bu indirim ve zammı okuması başka oldu.
Bir kere ÖTV'nin sıfırlanmasını eleştirenler bile çıktı:
'Maliye ÖTV'yi sıfırladı ama bu vergiyi başka vergilerden çıkaracak!'
İyi de akaryakıttaki vergi yükünün ağırlığından yakınılmıyor muydu? Dolayısıyla bu eleştirilerin ciddiye alınır yanı yoktu.
Ama vatandaştaki algıyı fena halde bozan ve fiyatlama davranışlarını etkileyen asıl sorun şu:
'Bu ne, çocuk oyuncağı mı; motorin fiyatını sabah ucuzlat, akşam zam yap, böyle uygulama mı olur?'
Sokaktaki her vatandaşın indirimin ÖTV'nin sıfırlanmasından, zammın uluslararası piyasalardaki hareketten kaynaklandığını bilmesi beklenemez. İşte bu yüzden önce indirim, sonra zam sonucunu doğuracak bu işlemde zamanlama hatası yapıldığı gün gibi ortada.
Zamanlama nasıl olabilirdi?
Zamla vergi indirimi çakıştırılabilir; yani zam çarşambayı perşembeye bağlayan gece yarısına denk getirilebilir ya da vergi indirimi zammın yapıldığı cuma günü uygulamaya konulabilirdi ve sonuçta toplamda 41 kuruşluk indirimle yola devam edilebilirdi.
Vatandaşın da haklı olarak 'Bu nasıl uygulama' diye yakınmasına fırsat verilmezdi.
Sorun vatandaşın yalnızca yakınması da değil ki... Şimdi şöyle bir algı oluştu:
'Bu nasıl bir yönetimdir ki tüm ülkeyi etkileyen motorin fiyatında aynı gün içinde hem indirim yapıyor, hem zam. Demek ki bundan sonra herkes fiyatını böyle adeta kafasına göre belirleyecek. Ben niye öyle yapmayayım ki!'
Bir kere olsun anlatmayı deneseniz!
Şimdi ekonomi yönetimi bu tür eleştiriler karşısında mutlaka şöyle düşünüyordur:
'İyi de akaryakıt fiyatlarını biz belirlemiyoruz ki. Yurt içindeki fiyat, uluslararası piyasaya göre kendiliğinden oluşuyor. İşte biz de çok zam geleceğini görüp vergiyi düşürdük, daha ne yapalım.'
Ne yapılması gerektiği belli de buna niyetlenen yok.
Sorun da bu zaten. Bir kere olsun anlatmayı deneseniz; bu akaryakıt fiyatları nasıl oluşuyor, bir kere olsun anlatmayı deneseniz!
Ama bu yapılmıyor, çünkü biliniyor ki söylenenler tümüyle doğru olsa bile böyle bir bilgilendirmeye inanan çok az olacak.
Çünkü biliniyor ki toplum gözünde inandırıcılık yerlerde!
Hepsi bir arada!
İndirim ve zammı aynı zamana denk getirememe ve sonuçta 41 kuruş indirim olmasına rağmen bunu 9,30 lira indirim ve 8,89 lira zam şeklinde yapmak suretiyle kafaları karıştır!
'Akaryakıt fiyatlarını doğrudan kimse belirlemez, bu fiyatlar otomatik oluşur, biz ancak vergiyi aşağı çekerek zammın düşük olmasını sağlayabiliriz, yaptığımız da bu' diye çıkıp anlatma cesaretini bulama ya da buna gerek duyma!
Sonra da vatandaşın 'Bu nasıl uygulama, aynı gün içinde hem indirim, hem zam; ellerine yüzlerine bulaştırdılar' şeklindeki yakınmasını ve daha kötüsü 'Enflasyonla mücadelede de havlu atıldı, baksanıza zaten Merkez Bankası da tahminini yükseltti, artık ok yaydan çıktı, ne yapayım ben de başımın çaresine bakar fiyatımı ona göre belirlerim' yaklaşımını kırabilecek hiçbir adım atma, atama; ama sonra da 'Enflasyonla mücadeleye...' söylemine devam et!
• Bu makalede yer alan fikirler yazara aittir ve borsagundem.com.tr'nin editoryal politikasını yansıtmayabilir.
