Trump üç günlük Pekin ziyaretini 15 Mayıs 2026 Cuma günü tamamladı. 13 Mayıs Çarşamba günü Pekin'e indi, 14 Mayıs Perşembe günü Halk Sarayı'nda Şi Cinping ile ana görüşmeyi yaptı. Cuma sabahı Zhongnanhai'da, yani Çin Komünist Partisi liderlik kompleksinde son çay buluşmasını gerçekleştirdi. İki lider bahçede yürüyüş yaptı, Trump gül bahçesini "şimdiye kadar görülen en güzel güller" sözleriyle övdü, Şi de Trump'a gül tohumu göndermeyi vaat etti. Air Force One Cuma akşamı Pekin Capital Uluslararası Havalimanı'ndan kalkış yaptı.
Sonuç olarak iki taraf da bazı somut çıktılarla ayrılıyor ancak beklentilerin altında kalan başlıklar da var. ABD Ticaret Bakanlığı Nvidia H200 çiplerinin 10 Çin şirketine satışına izin verdi ama henüz bir çip bile teslim edilmedi. Trump'ın açıklamasına göre Çin 200 Boeing uçağı sipariş edecek, ancak Pekin bu rakamı doğrulamadı. Hürmüz Boğazı konusunda anlaşma sağlandı. Çin İran'a askeri ekipman tedarik etmeme sözü verdi. Tayvan meselesi ise hala sıcak masada. Bizim 8 Mayıs ve 11 Mayıs yazılarımızla başlayan Pekin zirvesi hikayesi 15 Mayıs'ta kapanışını alıyor.
Trump-Şi'nin Çıkardığı Çerçeve
İki taraf ortak bir çerçeve üzerinde anlaştı. Çin tarafının resmi açıklamasına göre Şi ve Trump "stratejik istikrarın yapıcı Çin-ABD ilişkisi" çerçevesini geliştirmeyi kabul etti. Şi açıklamasında bu çerçevenin önümüzdeki üç yıl ve sonrası için yol gösterici olacağını söyledi.
Şi'nin Trump'a verdiği mesaj net ve sert. "Çin'in kapısı açılmaya devam edecek ve daha geniş açılacak." Bu sözler ABD iş dünyasının uzun zamandır beklediği işaret. Buna karşılık Tayvan konusunda da net bir uyarı geldi. Şi'nin sözleri Xinhua haber ajansı tarafından aktarıldı. "Tayvan meselesi Çin-ABD ilişkilerinde en kritik konu. Eğer iyi yönetilmezse ilişkilerimizi büyük tehlikeye sokar."
Bu uyarı Pentagon tarafından dikkatle okunuyor. Trump Cuma günü gazetecilere Tayvan ve ABD'nin Tayvan'a silah satışı konusunu Şi ile "detaylı şekilde" konuştuklarını söyledi. Şi ayrıca Trump'a "Çin-ABD'nin Thucydides Tuzağı'ndan kaçabilecek miyiz?" sorusunu sordu. Bu Harvard araştırmacısı Graham Allison'un meşhur tezi. Yükselen güç ile yerleşik güç arasındaki gerilimin tarihte 16 olayın 12'sinde savaşla sonuçlandığı tezi. Şi mesajı net verdi. "Ortak çıkarlarımız farklılıklarımızdan büyük."
Trump cevabı kısa tuttu. "Siz büyük bir lidersiniz." Sonra heyetindeki 17 CEO'yu Şi'ye tanıttı. Listede Tim Cook (Apple), Elon Musk (Tesla), Jensen Huang (Nvidia), Kelly Ortberg (Boeing), Ryan McInerney (Visa) ve diğer ABD'li iş dünyası liderleri vardı. Karşılaştırma için Trump'ın 2017 Çin ziyaretinde 30 CEO geldi ve 250 milyar dolarlık anlaşma açıklandı. Bu yıl heyet daha küçük, anlaşma hacmi daha mütevazı.
Anthropic ve Musk'ın tarihi yapay zeka anlaşmasını detaylı işledik: Anthropic ve Musk Barıştı: Yapay Zeka Uzaya Çıkıyor
Üç Kazanım: Nvidia, Boeing, Petrol
Zirvenin somut çıktıları üç başlıkta toplanıyor ancak her birinde önemli "ama"lar var.
Birinci kazanım Nvidia. ABD Ticaret Bakanlığı 14 Mayıs günü H200 yapay zeka çiplerinin 10 Çin şirketine satışına onay verdi. Alibaba, Tencent, ByteDance, JD.com, Lenovo ve diğer beş firma listede. Her biri 75 bin çip alabilecek, toplam kapasite 750 bin çip. Reuters'in haberine göre çipler önce ABD topraklarından geçecek ve gelirin yüzde 25'i Washington'a aktarılacak. Ancak kritik bir sorun var: Henüz tek bir çip bile teslim edilmedi. Çin hükümeti şirketlere siparişleri durdurmaları yönünde talimat verdi. Pekin yönetiminin satın alımları tamamen engelleme veya sıkı denetimden geçirme baskısı arttı. Nvidia CEO'su Jensen Huang Pekin'e Trump'la birlikte geldi ama somut anlaşma bağlayamadı. Analist tahminlerine göre çerçeve fiilen çalışırsa Nvidia için yıllık 3,5-4 milyar dolar Çin geliri açılır.
İkinci kazanım Boeing. Trump Fox News'e verdiği röportajda Çin'in 200 Boeing 737 Max sipariş edeceğini açıkladı. Trump "Boeing 150 istedi, 200 aldı" sözleriyle pazarlık başarısını anlattı. Ancak bu rakam mart raporlarındaki 500 uçak beklentisinin yarısından az. Daha kritik olan Pekin'in siparişi henüz teyit etmemesi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun cuma günkü brifingde soruya doğrudan yanıt vermedi, sadece iki ülkenin "ikili ekonomik ve ticari işbirliğine istikrar getirmesi gerektiğini" söyledi. BA hissesi haberle yüzde 5 yükseldi.
Üçüncü kazanım Hürmüz ve petrol. Trump'a göre Çin ABD petrol alımını artıracak. İran ile süregelen ABD-İsrail çatışması nedeniyle Hürmüz Boğazı belirsizlik içindeydi. Trump "Çin'in İran'a askeri ekipman vermeme sözü verdiğini" açıkladı. Bu konuşma somut anlaşma metni şeklinde imzalanmadı ancak Trump bunu sözel taahhüt olarak sundu. Petrol fiyatları haberle hareketlendi.
Çözülmemiş Konular
Zirve her şeyi çözemedi. Birkaç önemli konu masada kaldı.
Tayvan ön planda. Şi'nin "büyük tehlike" mesajı Pentagon'da endişe yarattı. ABD Tayvan'a silah satışı politikasını sürdürüyor. Trump Cuma günü Tayvan ve silah satışı meselesinin Şi ile "detaylı şekilde" konuşulduğunu söyledi ancak detay vermedi. Tayvan tarafı yetkilileri Trump'ın Şi ile pazarlık yapma ihtimalinden endişeli.
Nadir toprak elementleri konusu da kısmen çözüldü. Çin'in galyum, germanyum, antimon, grafit ihracat kısıtlamalarını gevşeteceği belirtildi. Ancak Çin'den ABD'ye nadir toprak akışı hala kısıtlama öncesi seviyenin yüzde 50 altında.
Yapay zeka yönetişim çerçevesi konusunda imzalı belge çıkmadı. Karşılıklı kapasite bildirimi ve olay paylaşımı gibi temel başlıklar masada kaldı.
İran konusunda Çin askeri ekipman vermeme sözü verdi ama yaptırımları desteklemedi. Trump İran ile ateşkesin "yaşam desteğine bağlı şekilde sürdüğünü" söyledi. TikTok meselesi de askıda kaldı. Kasım sonuna ertelendi.
Türkiye Cephesi
Türkiye için zirve üç anlamda kritik. Birinci anlam yapay zeka ekosistemi. Çin yapay zeka pazarına Nvidia H200 erişimi kâğıt üstünde geri kazandı ancak fiili akış başlamadı. Çin teknoloji devleri (Alibaba, ByteDance, Tencent) küresel yapay zeka yarışında ABD'li rakipleriyle eşit konuma gelmek için bekliyor. Türkiye için bu durum çift taraflı fırsat yaratıyor. Türk teknoloji firmaları hem ABD hem Çin tarafından yapay zeka altyapısı temin edebilir. Ancak Çin'in çip akışının ne zaman başlayacağı belirsiz, dolayısıyla planlama uzun vadeli yapılmalı.
İkinci anlam ticaret. Türkiye-Çin ticaret hacmi 2025'te 50 milyar doları aştı. Trump'ın Çin'i ABD ürünlerine açtırma stratejisi başarılı oldukça, Türk üreticileri için Çin pazarında rekabet zorlaşacak. Özellikle tarım, tekstil, otomotiv yan sanayi sektörleri için ABD'li üreticilerle yarış başlıyor. Türk üreticileri için tek savunma kalite ve hızlı teslimat. Mayıs ayında imzalanan ABD-Çin ticaret ateşkesi (tarifeler yüzde 145'ten yüzde 30'a indirildi) sonbaharda doluyor. Eğer yenilenmezse tarifeler tekrar yükselebilir, bu da küresel ticaret düzeninde yeni dalgalanma demek.
Üçüncü anlam enerji. Hürmüz Boğazı açık kalacak, Çin daha fazla ABD petrolü alacak. Petrol fiyatları 100 dolar bandından 90 dolar bandına gerileyebilir. Bu durum Türkiye'nin enerji ithalat maliyetini düşürür. Pompada akaryakıt, doğalgaz ve elektrik faturalarında orta vadeli rahatlama olabilir.
Sıradaki Adım: Sonbahar Görüşmesi
Trump dönerken Şi ile sonbahar zirvesi planı netleşti. Eylül-Ekim 2026 döneminde Şi'nin ABD'ye ilk resmi ziyareti düzenlenecek. Daha sonra Kasım 2026 Miami G20 ve Şubat 2027 APEC Şenzhen zirveleri var. Yani önümüzdeki bir yıl içinde dört Trump-Şi görüşmesi daha olabilir. Çin yönetimi bu sıklığı "ilişkileri yönetmek" için kullanmayı planlıyor.
Pekin zirvesi yapay zeka çağının önümüzdeki on yıllık seyrine yön verme potansiyeli taşıyor. ABD ve Çin çatışmacı rekabetten kontrollü işbirliğine geçiyor. Ancak imzalanan belgeler yerine sözlü taahhütler, henüz teslim edilmeyen çipler ve doğrulanmayan uçak siparişleri gerçeği var. Bu geçişin başarılı olup olmayacağı sonbaharda netleşecek. Türk yatırımcı ve Türk şirketler için en önemli ders şu: Tek bir kampta kalmamak, iki tarafa da yatırım yapabilmek, fırsatları her iki yönden değerlendirmek.
⚠️ Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
